ئاسایشی كۆمەڵایەتی هەرێمی كوردستان لە دۆخێكی مەترسیدار داییە

ئاسایشی كۆمەڵایەتی هەرێمی كوردستان لە دۆخێكی مەترسیدار داییە

دیمانە/ رۆژان قیاس
موقەدەم سالار تەحسین، بەڕێوەبەری توندوتیژی دژی ئافرەتانی سۆران لە دیمانەیەكی زاری كرمانجی، باس لە 16رۆژیی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ئافرەتان و كارو چاڵاكییەكانیان لەم ماوەیەدا دەكات، هەروەها باسی دوایین ئامارەكانی هەرێمی كورستان و دیاردەكانی توندوتیژی و دەستدرێژی و پێشێڵكاری مافەكانی ئافرەتان دەخاتەڕوو، موقەدەم سالار سەرەتای قسەكانی بە باسكردن لەیادی شانزدە رۆژی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ئافرەتان دەست پێكرد، گووتی" هەموو ساڵێك لە25-11 هەڵمەتی نیشتمانی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ئافرەتان، لە هەموو كوردستان دەست پێدەكات و لە 10 ی مانگی 12 كۆتایی دێت، كە هاوكاتە لەگەڵ رۆژی جیهانی مافەكانی مرۆڤ، بۆ ماوەی 16 رۆژ بەردەوام دەبێت، ئەم شانزدە رۆژە پێی دەوترێت، شانزدە رۆژی زمانی پەپولەیی، یا زمانی وەنەوشەیی، یا شانزدە رۆژی رەنگی پرتەقاڵی، ئەم شانزدە رۆژە نەك لە هەرێمی كوردستان بەڵكو لە سەرتاسەری جیهان ئەم یادە دەكرێتەوە، لە ساڵی رابردوو سەرۆكی یەكێتی ئەوڕوپا لە رۆژی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ئافرەتان بەری چاوی خۆی بە رەنگی سور نەخشاندبوو وەك هێمایەك بۆ دەڕبڕینی هاوخەمی خۆی بۆ هەموو ئافرەتانی جیهان كە بوونەتە قوربانی توندوتیژی".
موقەدەم سالار لەبارەی كاروچالاكییەكانی لەم یادە گووتی" لە دەڤەری سۆران كە سنووری چوار قەزاو سێزدە ناحیەیە، لە ماوەی ئەم شانزدە رۆژە كۆمەڵێك چالاكیمان ئەنجام داوە، رۆژی یەكەم لە زانكۆی سۆران لە فاكەڵتی یاساو پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان، بە هەماهەنگی لەگەڵ سەنتەری جێندەرناسی زانكۆی سۆران هەڵمەتەكەمان راگەیاند بە كۆمەڵێك چالاكی، لەوانە پێشاندانی گرتە ڤیدیۆ و خوێندنەوەی وتار، هەروەها گرتە ڤیدیۆی بەڕێوەبەرایەتییەكەمان لەسەر خراپ بەكار هێنانی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان، رۆژی دوایی لەگەڵ 40 ئافرەتی نووخبە لە دەڤەری سۆران سمینارێكمان پێشكەش كرد، لەسەر دۆخی ئاسایشی كۆمەڵایەتی لە هەرێمی كوردستان، رۆژی سێیەم لەگەڵ نزیكەی پەنجا مامۆستای ئایینی لە سنووری قەزای سۆران و دەورووبەری كۆبوینەوە، لەم دوو هەفتەیە رۆژانی هەینی وتارەكانیان تایبەت بكەن بە دۆخی خێزان، دۆخی ئافرەتان هەروەها دۆخی ئێستای چڤاكی كوردی، وتارەكانیان تەرخان بكەن بۆ هۆشیاركردنەوەی كۆمەڵگە یا هۆشیار كردنەوەی پیاو و ئافرەت لەسەر زۆربوونی رێژەی جیابوونەوەی هاوسەرگیری، بە شێوەیەكی گشتی لە ماوەی ئەم شانزدە رۆژەدا بە كۆمەڵێك كارو چالاكی لە زانكۆ و پەیمانگا و ناوەندەكانی خوێندن و قوتابخانەكان، لە سنووری هەر چوار قەزاو لە گوندەكان بە هەماهەنگی لەگەڵ نووسینگەی توندوتیژی دژی ئافرەتانی سۆران، كۆمەڵێك سمینار و دیبەیتمان ئەنجام داوە، رێكەوتی 3-12 لە درێژەی هەڵمەتی نیشتمانی 16 رۆژەی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژ بە ئافرەتان بەشداربووین لە چالاكی پەیمانگەی تەكنیكی سۆران بە هەماهەنگی لەگەڵ ئەنجوومەنی سۆرانی یەكێتی ئافرەتانی كوردستان، بە سازدانی دیبەیتێك لە هۆڵی كۆنفرانسی پەیمانگە بە ناونیشانی توندوتیژی دژ بە ئافرەتان لە سەدەی (21)دا، لە رێكەوتی5-12 لە درێژەی هەڵمەتی نیشتمانی (16) رۆژەی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژ بە ئافرەتان، بەڕێوەبەرایەتییەكەمان بە هەماهەنگی لەگەڵ پەیمانگەی كۆمپیۆتەری سۆران و تۆڕی رێكخراوە ناحكومییەكانی سۆران هەڵساین بە ئەنجامدانی سیمینارێك لە هۆڵی ئەیلوول بۆ مامۆستا و قوتابییانی پەیمانگەی كۆمپیۆتەری سۆران".
بەڕێوەبەری توندوتیژی دژی ئافرەتانی سۆران لەبارەی ئاسایشی كۆمەڵایەتی، كۆمەڵگەكەمان گووتی" لەم دوایانەدە كتێبێكم بە ناوی ئاسایشی كۆمەڵایەتی تاك، خێزان كۆمەڵگە بڵاوكردۆتەوە، كە باس لە جڤاكی كوردی لە هەمبەر مەترسی داڕمانی بەها مرۆڤایەتییەكاندا دەكات، و بە درێژی باسی بارودۆخی كۆمەڵایەتی و توندوتیژی بەرامبەر ئافرەتانم كردووە، ئەگەر ئێمە خوێندنەوەیەك بۆ دۆخی خێزان و ژنان، ئاسایشی كۆمەڵایەتی لە هەرێمی كوردستان بكەین، پێویستە گوزەرێك بەسەر ئامارەكاندا بكەین، ئامارەكان بە شێوەیەكی گشتی بەرز و نزمیان هەیە، لە هەندێك حاڵەتدا تاوانی قێزەون روودەدەن، كە دوورن لە بەهای مرۆڤایەتی، گەر باسی هەندێك لە دوایین ئامارەكان بكەین، لە ساڵی 2014 تا 2018 شەش هەزار و دوسەدو هەشتاو پێنج (6258) سكاڵا لەسەر خراپ بەكارهێنانی ئامێرەكانی پەیوەندی كردن تۆمار كراون، لەو ژمارەیە (5147) سكاڵا ئاشكرا كراون و سزا دراون، و (1138) سكاڵاش ئاشكرا نەكراون لە ماوەی ساڵانی نێوان (2010 تا 2016) دا (41537) حاڵەتی هەڵوەشانەوەی خێزان و جیابوونەوە لە هەرێمی كوردستان روویداوە، لە داواكاری گشتی هەرێمی كوردستان، لە ساڵی 2016 رێژەی سكاڵاكان هزار سكاڵا بووە، لە ساڵی 2017 دوو هزار سكاڵا هەبووە، واتە لە ساڵانی 2016، 2017 تا 2018 حاڵەتی كوشتن و خۆكوشتن روو لە زیاد بوون بووە، لە ماوەی ساڵی 2014 تا 2017، (28543) سكاڵا لەسەر توندوتیژی تۆمار كراون، هەروەها لە ماوەی شەش مانگی رابردووی ساڵی 2019 نزیكەی(4000) خێزان لە هەرێمی كوردستان هەڵوەشاونەتەوە، لە ماوەی 18 مانگی رابردوودا لەهەر كاتژمێرێكدا یەك حاڵەتی جیابوونەوە لە هەرێمی كوردستان تۆمار دەكرێت، ئەگەر ئاماژە بە ماڵپەڕە سێكسییەكان بكەین لە هەرێمی كوردستان رۆژانە سەرووی چوار هەزار كەس سەردانیان دەكەن، لە تەواوی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، عێراق لە ریزبەندی یەكەمینە لە تەماشاكردنی گرتە ڤیدیۆی سێكسییەكان، ئەگەر هەندێك نموونەی زیندووی دیاردەی توندوتیژی بهێنینەوە بۆ نموونە لە شاری هەولێر كوشتنی باوك و كوڕێك لەسەر 25 هەزاری كۆترێك، یا جیابوونەوەی خێزانێك لەسەر مەشخوڵی تەلەفۆنی ئافرەتەكە، یا ئافرەتێك لە كاتێكدا حەڵالی پیاوەكەتی بەڵام لەبەرامبەر سەرجێی كردن، داوای پارە لە هاوسەرەكەی كردووە، زۆری ئەم هەموو حاڵەتانە وایان كردووە بڵێین دۆخی ئاسایشی كۆمەڵایەتی هەرێمی كوردستان لە دۆخێكی تەواو مەترسیدار داییە، گەر باسی دراماكان بكەین، توێژەرێكی كۆمەڵایەتی دەڵێت دراماكان بۆمبێكی چێندراون بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ هەڕەشەن بۆ سەر شیرازەی خێزانی كوردی، هەموو ئەمانە زەنگی مەترسیدارن بۆ سەر كۆمەڵگەكەمان، بۆیە پێویستە زیاتر هۆشیار ببینەوە و زیاتر كار لەسەر هۆشیاری كۆمەڵایەتی بكرێت".
ئەم ئەفسەرەی پۆلیس بە نیگەرانییەوە باسی دۆخی خراپی میدیای كوردی كرد، پێی وایە رۆڵێكی نەگەتیڤی هەیە لە ئاراستە كردنی كۆمەڵگە، سالار گووتی" میدیای كوردی رۆڵێكی كاریگەری هەیە لە شێواندنی ئاسایشی كۆمەڵایەتی، دەتوانم بڵێم تاك و شیرازەی خێزانی تێكداوە، میدیای كوردی هەندێكجار نابەرپرسانە و ناپیشەییانە مامەڵە دەكات، بۆ نموونە دەبینین رووداوێك لە وڵاتانی دەرەوە روودەدات بەپەلە دەیهێننە سەر شاشەكان كە هیچ گرنگ نییە یا بابەتێك دەورووژێنن كە بۆ شێواندنی بیركردنەوەی تاكی كورد كاریگەری خراپی هەیە، بۆ نموونە بابەتی نێربازی یا هاوسەرگیری مسیاری، پێم وایە سووتان و خۆسووتاندن لە هەرێمی كوردستان، میدیاكان وای لێ كردووە ببێت بە دیاردە".
موقەدەم سالار باسی جۆرەكانی توندوتیژی سێكسی بەرامبەر ئافرەتانی كرد و گووتی" دەست درێژی سێكسی یا توندوتیژی سێكسی هەموو ئەو كردارانەن كە سروشتی توندوتیژی سێكسیان هەیە، وەك توانج لێدان و گێچەڵی سێكسی كە جێگەی پەسەند نین، یا پرۆسەی بازرگانی كردن بە مرۆڤ، یا هەر كردارێك كە مرۆڤ بە ئاراستەیەكی سێكسی ببردرێت بەبێ رەزامەندی خۆی، جیاوازی هەیە لە نێوان هەریەكە لە دەست درێژی سێكسی و توندوتیژی سێكسی، هەروەها گێچەڵی سێكسی، بە شێوەیەكی گشتی توندوتیژی سێكسی بە چەند شێوازێك ئەنجام ئەدرێت بۆ نموونە تەماشا كردنێكی ناپەسەند، دەست لێدان لە جەستەو شوێنە شەرمهێنەكانی ئافرەت، بانگ كردنێك كە ورووژاندنێكی سێكسی هەبێت یا توانج لێدانێكی نەشیاو، یا بەدواداچوونێكی بێزاركەر، بە گشتی لە هەموو كۆمەڵگەیەك گێچەڵی سێكسی هەیە واتە لە هیچ وڵاتێكدا نییە كە گێچەڵی سێكسی بەرامبەر ئافرەت ئەنجام نەدرێت. ئەوەی كە گرنگە ئاماژەی پێبدەین، لە كۆمەڵگەی ئێمە باوترینیان توندوتیژی سێكسییە كە لە یاسای ژمارە 8 ی ساڵی 2011ی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی خێزانیدا هاتووە، هەر توندوتیژیەكی سێكسی بەرامبەر ئافرەت بە تاوان دادەنرێت، رووبەڕووی لێپێچینەوەی یاسایی دەبێتەوە و سزا دەدرێت، هەروەها دەتوانین بڵێین دیاردەی دەست درێژی سێكسی لەو وڵاتانەی هەژارن زیاتر بەربڵاوە، بۆ نموونە لە سێ قوتابخانەی كچانەی وڵاتی ئافغانستان زۆرینەی كچەكان رووبەڕووی دەست درێژی سێكسی بوونەتەوە، ئیتر ئەم دیاردەیە دەگەڕێتەوە سەر شێوازو جۆری ژینگەی كۆمەڵایەتی ئەو وڵاتە، پێم وایە گەر ئافرەت ئیرادەی بەهێز بێت و نەرمی نەنوێنێت و خاڵی لاواز نەدات، زۆر مەحاڵە زۆر دەگمەنە كە كەسێك بتوانێت دەست درێژی یا توندوتیژی سێكسی بكاتە سەری، واتە خودی ئافرەتیش هەندێكجار هۆكارە بۆ روودانی توندوتیژی سێكسی، پێویستە ئافرەت بەهێز بێت و خاڵی لاوازی نەداتە دەست و بەرگری لەخۆی بكات، هەتا گەر حاڵەتێكی واش روویدا، بە هەر شێوەیەك بێت رووبەڕووی توندوتیژی سێكسی و دەست درێژی سێكسی بوویەوە، با بێدەنگ نەبێت، لە بەڕێوەبەرایەتی و نووسینگەی پەیوەندیدار سكاڵا تۆمار بكات، لەبەر ئەوەی یاسا و سزا هەیە، زۆر حاڵەتی وامان هەبووە ئافرەتەكە سكاڵای تۆمار كردووە و تاوانبار بە سزای خۆی گەیێندراوە و ئافرەتەكەش گەڕاوەتەوە كۆمەڵگە و باری دەروونی ئاسایی بۆتەوە، دواتر هاسەرگیریشی كردووە بە شتێكی ئاسای وەرگیراوە، بەڵام گەر هەر بترسێت و سكاڵا تۆمار نەكات باری دەروونی دەشێوێت و تێكدەچێت، دواتر زۆرجار وای لێدێت ئافرەتەكە خۆی بكوژێت یا بسووتێنێ، بۆیە پێویستە ئافرەت نەترسێت و بوێر و بەهێز بێت، پێش هەموو شتێك گرنگ ئەوەیە نەهێڵێت حاڵەتەكە رووبدات، بەڵام كە رووداوێكی واشی بەسەرهات دەبێ بەهێز بێت و خۆڕاگر بێت و كراوە بێت، سكاڵا تۆمار بكات، پەیوەندی بە هێڵە گەرمەكانی نووسینگەی توندوتیژی دژی ئافرەتانەوە بكات، بۆ ئەوەی داوای مافی خۆی بكات و تاوانبار بە سزای خۆی بگات، و هەوڵ بدات لەگەڵ توێژەری دەروونی و كۆمەڵایەتی دابنیشێت و باسی حاڵەتەكەی بكات، بۆ ئەوەی لە داهاتوو نەبێت بە گرێی دەروونی و ژیانی نەشێوێنێت".
موقەدەم سالار لەبارەی كاریگەری ئاسایشی كۆمەڵایەتی و كەسایەتی خودی ئافرەت، لە رووبەڕوبوونەوەی بە توندوتیژی سێكسی گووتی" زۆربەی حاڵەتەكانی توندوتیژی سێكسی بەهۆی ئاستی رۆشنبیری ئافرەتەوە روودەدەن یا حاڵەتی وا هەیە بەهۆی زۆر متمانە پێكردنی ئافرەتەكە بەو كەسەی كە پەیوەندی هەیە، دواجار ئافرەتەكە رووبەڕووی دەست درێژی سێكسی دەبێتەوە، یاخود ئیرادەی ئافرەتەكە، پێم وایە گەر ئافرەت نەرمی نەنوێنێت هیچ كەسێك ناتوانێت دەست درێژی بكاتە سەری، زۆر كەم حاڵەتی دەست درێژی سێكسی هەیە كە پیاوەكە تەواو تاوانبار بێت، بەڵكو زۆربەی حاڵەتەكانی دەست درێژی و توندوتیژی سێكسی سەرەتا بە نەرمی نواندنی ئافرەتەكەوە دەستی پێكردووە و گەشتۆتە ئاستی زۆرلێكردن، پێم وایە ئیرادەی ئافرەت لەسەرووی هەموو شتێكەوەیە، گەر ئافرەت نەرمی نەنوێنێت و بوێربێت پیاو ناتوانێت دەست درێژی بكاتە سەری، بەڵام بە گشتی هەموو ئافرەتێك مەترسی توندوتیژی هەیە لەسەری، مەترسییەكە زیاتر دەبێت گەر ئافرەتەكە كەم ئەندام بێت یا خاوەن پێداویستی تایبەت بێت، واتە ڵاڵ بێ یا نابینا...هتد یاخود ئەو ئافرەتانەی ئاوارەن یا پەنابەربوونە، هەروەها ئەو ئافرەتانەی لە خێزانێكی هەڵوەشاوە و پركێشەدا دەژیت، و ئەو ئافرەتانەی كاری لەشفرۆشی دەكەن زیاتر رووبەڕووی دەست درێژی سێكسی دەبنەووە".
نەقیب سالار لەبارەی كەمتەرخەمی پەروەردە لە هۆشیاركردنەوەی تاك بە شێوەیەكی تەندروست و كاریگەری تاكێكی هۆشیار لەهەمبەر دیاردەی توندوتیژی گووتی" ئاشكرایە پەروەردە و دەزگا پەروەردەییەكان بە شێوەیەكی گشتی، كۆمەڵێك ئامانجی سەرەكیان هەیە گرنگترینیان بریتییە، لە رەخساندنی كەشێكی ئارام و هێمنی دەروونی، بۆ هەموو ئەو كەسانەی پەیوەستن بە دەزگا پەروەردەییەكانەوە، پێنج پایەی سەرەكی كۆمەڵگە هەن كە دەبێت پەروەردەیەكی تۆندوتۆڵ و تەندروست پەیرەو بكەن، بۆ پێگەیاندنی تاكێكی هۆشیار و تەندروست لە رووی بیركردنەوە، كە خێزان و قوتابخانە، راگەیاندن و كۆمەڵگە و ژینگەی كۆمەڵایەتین، ئەمانە رۆڵی سەرەكی دەگێڕن بۆ ئاراستە كردنی تاك، هەروەها دەوترێت پەروەردە خوێنە، لە نێو دەمارەكانمان گەر پەروەردە ژەهراوی ببێت ئەوە گشت كۆمەڵگە ژەهراوی دەبێت، لەژیانی رۆژانەی هەر تاكێكی كۆمەڵگە پەروەردە، لە چەندەها دەمارەوە ئاراستە وەردەگرێت تاك دەگاتە دەماری سەرەكی، لە پەروەردەكردنی تاكێكی زانست خواز لە قوتابخانە لە بەخێو كردنی كەسایەتییەكی ئارام و بیر فراوان و رێگە خۆشكردنی بۆ ئازادی را دەربرینی و گوزارش لە هەستی خۆی، بە رای من كاریگەری رۆڵی پەروەردە بەندە بە گرنگیدان بە مامۆستاكان لە ناو كۆمەڵگە، بۆ ئەوەی مامۆستاكانیش پەروەردەیەكی تەندروست ببەخشێت بە تاكەكان، بەڵام گەر توێژی مامۆستا پشتگوێ بخرێت و رۆڵێكی گرنگی پێنەدرێت لە رووی ماددی و كۆمەڵایەتییەوە، ئەوا مامۆستاش ناتوانێت ئەركەكەی خۆی بە باشی جێبەجێ بكات".
بەڕێوەبەری توندوتیژی دژی ئافرەتان، لە بارەی گرنگی رۆڵی ئایین و مامۆستا ئاینییەكان گووتی" پێم وایە رۆڵی مامۆستایانی ئایینی زۆر گرنگە لە هۆشیار كردنەوەی كۆمەڵگە لەسەر بابەتە خێزانییەكان و دیاردە توندوتیژییەكان، مەبەستم لە مامۆستایانی ئایینی تەنها ئاینی ئیسلام نییە، بەڵكو مامۆستا ئایینییەكانی هەموو دینەكانی تری ناو كۆمەڵگە، بە درێژایی مێژوو كاریگەرییان هەبووە لە نێو كۆمەڵگەی كوردیدا، رۆژانی هەینی نزیكەی یەك ملیۆن كەس لە هەرێمی كوردستان دەچنە نوێژی هەینی، ئەگەر مامۆستایانی ئایینی رۆژانی هەینی وتارێكی تەقلیدی و باسی چەند هەزار ساڵی رابردوو نەكەن، لەجیاتی ئەوە ووتارێكی یەكگرتووی تەندروست و ووتارێكی هۆشیاری كردنەوە، بابەتی سەردەمیانەو ئەو شتەی ئێستا مۆدێرنانەیە و لەگەڵ سیستەم و دابوو نەریت و ئەخڵاقی كوردەواری دەگونجێت باس بكەن و ئاراستەی تاكەكانی كۆمەڵگە بكەن، ئەو پەیامە بە شێوەیەكی تەندروست و واقیعیانە بگەیننە خەڵك، پێم وایە دەتوانن كۆمەڵگەكە زۆر هۆشیارتر بكەنەوە".
" مەترسی توندوتیژی لەسەر ئافرەتی كەم ئەندام یا خاوەن پێداویستی تایبەت زیاترە"

 

 

زۆرترین بینراو