ئافرەتە چاڵاكوانەكان پێیان وایە دۆخی مێینە لە كوردستان باش نییە

ئافرەتە چاڵاكوانەكان پێیان وایە دۆخی مێینە لە كوردستان باش نییە

 

محەمەد ئامۆكەیی- زاری كرمانجی: بۆ قسەكردن لەسەر دۆخی ئازادی ئافرەتان لە باشوری كوردستان، زاری كرمانجی بۆچوونی ژمارەیەك چالاكوانی مەدەنی وەرگرتووە، هەر یەكەو بەجۆرێك دیدی خۆیان لەسەر دۆخی ژنان دەخەنەڕوو، لە دەستپێكدا چالاكوانی مەدەنی، رۆژا حەمە ساڵح، دەڵێت" دەتوانین دۆخی ئازادی ژنان لە باشوردا لەدوولایەنەوە لێكدانەوەی بۆ بكەین، لەلایەك ئەو دۆخەی كە هەوڵی زۆرێك لەژنان هەیە بۆ تیپەڕاندنی، لەلایەكی ترەوە دۆخێك كە كاریگەری كولتوری باو نەریتە خراپەكانی كۆمەڵگە و هاوكاری هێزە كۆنەخوازەكانەوە لەشەڕی دەستكەوتەكانی ژناندان، لەهەمان كاتدا ویستی هاوردەكردنی كولتوری كۆمەڵگاكانی دیكەن، لەرێگەی دەیان دەزگای میدیایی كە داگیركردنێكی زیهنی لەگەڵ خۆی هێناوە، بۆیە دەتوانین بڵێن" ژنی باشور بە شێوە گشتیەكەی خۆی لە دوو ڕێیانێكدا دەبینێتەوە یان هەوڵەكانی كەمینەیەكی چالاك لەهەمان كات خراپ كەوتنەژێر ئەو داگیركاریە زهنیەی باسمكرد، هەڵبەت بەشێكی پەیوەندە بە خراپی سیستەمی حوكمڕانی و زۆربوونی ڕادەی هەژاری لەناو تەواوی كۆمەڵگەدا هەیە، بەجۆرێك لە ڕووی فكرییەوە خودی ژنان هەوڵدانێكی پێویستیان نەداوە بۆ ڕۆشبیركردنی خۆیان كەتوانای روبەروبونەوەی بەرامبەریان هەبێت، هەر ئەم هۆكارانەیە بەداخەوە كاریگەری میدیاو سۆشیال میدیا وایكردوە كە رەفتار و كردارگەلێك ببێتە خەمی زۆریك لەكچان و جوانكاری ببێت بەخەمی زۆریك لە كچانی ئەم نەتەوە و ژنانی كورد لە باشور، واتا كۆمپانیاكان بارودۆخی هەژارییان قۆستۆتەوە لە پێناو بەرجەستەكردنی بەرژەوەندییە تایبەتیەكانیان."

بۆنموونە چەمكی كاری مۆدێل كە ئێستا زۆر بڵاوە لە هەرێمی كوردستان لە وڵاتانی تر زۆر جیاوازترە، دەبێت ئەو ژنانەی كە ئەو كارە دەكەن شیاوبن و بە فیلتەرێكی تایبەتدا تێپەڕن و لەو بوارەدا ساڵانێك بۆیان خوێندبێت، لەش و لارێكی سروشتی خۆیان هەبێت، كەسانێكی ڕۆشبیر و هۆشیار و مرۆڤ دۆست بن، زۆری ئەو پارانەشی كە لە كاتی ڕیكلام كردن دەستیان دەكەوێت بۆ كاری خێرخوازی بە كاری دەهێنن، بەڵام مۆدێلەكانی لای خۆمان ڕێك بە پێچەوانەوەیە، نەك هەر مرۆڤ دۆستیش نیین، بەڵكو زۆر جار و دە ئاشكرا گاڵتە بە خەڵكی هەژار دەكەن و پۆز لێئەدەن بەوەی نرخی ئەو كاڵانەی بە كاری دەهێنن چەند بە بەها و گرانە." لە ڕوێكی ترەوە ئەم جۆرە مۆدێلانە ترسیان لە ناو خێزانەكاندا بڵاو كردۆتەوە وایانكردووە كە خێزانەكان ڕێگربن لە وەی كچەكانیان بە ئازادی نەتوانن ژیانی تایبەتی خۆیان بەڕێبكەن و پاڵەپەستۆیەكی دەروونی لە سەریان دروستبووە و ڕێگری چوونە دەرەویان لە لایەن خێزانەكانییانەوە لێدەكرێت لە ترسی ئەوەی توشی گرفت و كێشە نەبن، كەواتا ئەم بە ناو مۆدیلانە ئازادی كچ و ژنیان خستۆتە دۆخێكی مەترسیییەوە، ئەگەر بێتو بەم شێوەیە بەردەوام بن و لە لایەن دەسەڵاتەوە ڕێگرییان لێنەكرێت، وەك وڵاتانی تر یاسا و ڕێسای تایبەت بۆ كاری مۆدێل دانەنرێت، ئەوا لە چەند ساڵانی داهاتوودا دۆخی ژنان زۆر لە ئێستا خراپتر دەبێت و بەرەوە مەترسی یەكجار گەورە دەڕوات و ڕادەی توندوو تیژی و كوشتنی ژنان بەرەو هەڵكشانی زیاتر دەبێت.

نیاز عبدولڵا، چالاكوانی مەدەنی لە سلێمانی لەسەر هەمان پرس گووتی" بەشێوەیەكی گشتی تائێستاش لە باشوری كورستان نەتوانراوە پرسی ژن ببێت بە پرسێكی گشتی، چونكە تا ئێستا ئەو پرەنسیپانەی كە كۆمەڵگای كوردی بەناوی شەڕەف و ئەخلاقەوە هەرماوە بۆ توندووتیژی دژ بە ژنان، بەڵام سەرەڕای هەموو ئەو كێشانە كە هەیە دژی ئافرەتان، لەم چەند ساڵانەی ڕابردوو دا و لەژێر دەسەڵاتی سیاسی كوردی ئازادی ژن پێشكەوتنی ئەرێنی بەخۆیەوە بینیوە، لەڕێگای چەندین ڕێكخرا و دەزگایەكەوە كاری باش بۆ هۆشیاركردنەوەی ژنان كراوە، ئازادی ئافرەت هەنگاوی بەرچاوی هەڵهێناوە و دەسەڵاتی كوردی بەهەموو شێوەیەك هاوكاری ژنان و ئافرەتانی كردووە بۆ بەدەستهێنانی ئازادییەكانیان و مافەكانیان، ژنان تا ڕادەیەكی باش بڕوایان بە خۆیان هەیە و خۆیان بڕیار دەرو ڕێبەری كاری خۆیانن، هەروەها دەسەڵاتی كوردی پاڵپشتی ژنان بووە بۆ مافەكانیان و بۆ نموونە لە ڕۆژی جیهانی بەرەنگاربوونەوەی توندووتیژی دژی ژنان بەرێز نێچیرڤان بارزانی لە ساڵی ٢٠٠٧ وە ساڵانە لە هەرێمی كوردستان كەمپەینی شانزە ڕۆژی ڕادەگەیەنێ بۆ چڕكردنەوەی كار و چالاكییەكان بۆ ئامانجی بەرزگرتنی توندووتیژی دژی ئافرەتان.

ئامینە عەزیز، چالاكوانێكی تری رانیەیە ئاماژەی بەوەكرد" هەر ژنێك ئازادی بە جۆرێك لە ژیانی خۆی دا ئەبینێت، وەك ئازادی لە بیروڕا، ئازادی لە خوێندن، ئازادی لە پۆشین، ئازادی لە هاوسەرگیری و كار ....هتد. كە سەرجەمیان پەیوەستە بە خێزان و ئەو شوێنەی كە تێیدا گەورە بووە و دەژی, تاچەند ژنیان وەك مرۆڤی مافدار و خاوەن كەسایەتی داناوە، بەڵام بە گشتی دەتوانم بڵێم ئازادی تا ئەوكاتە دەستەبەرە كە لەگەڵ بڕیاری خێزان و كولتوری كۆمەڵگە گونجاوە, بۆ نموونە لە كاتی هەڵبژاردن ژن مافی چوونە سەر سندوقی دەنگدانی هەیە، دەبێت دەنگ بدات بەو كیان و كەسەی كە خێزانەكەی پەسەندی كردووە هەڵبەتە ئەم بۆچوونە رەنگە بۆكەمینەیەك راست نەبێت.
سارە حسێن، چالاكوان لە بواری مافەكانی  ژنان رایگەیاند" ئازادی بەشێویەكی گشتی لە باشور بەرتسكبۆتەوە لە هەموو بوارەكانی ژیاندا، ژنانیش بەشێكی دانەبڕاوی ئەم كۆمەڵگایەن بەدڵنییایەوە بەدەرنین لە بەرتسككرنەوەی  ئازادی خۆیان و دەربڕینی راو بۆچونەكانیان، بۆیە دەتوانین بلێین تاڕادەیەكی زۆر ئازادی لە ژنان زەوتكراوە، ئەو نیمچە ئازادیەش كە هەیە كاریگەریەكی خراپی لە سەریان جێهێشتوە نەك باش.

زۆرترین بینراو