ئەوەی زلهێزەكان بۆ ژینگە بپارێزی نەیانكرد كۆرۆنا پێی كردن

ئەوەی زلهێزەكان بۆ ژینگە بپارێزی نەیانكرد كۆرۆنا پێی كردن

پشتیوان كریم-سۆران
بڵاوبوونەوەی شەپۆڵێكی بەرفرەوانی ڤایرۆسی كۆرۆنا لە جیهان، زیانێكی زۆری ئابووری لە جیهان دا هەروەها زیانی زۆری گیانیشی بەدواوە هات، ئەو ڤایرۆسە لەگەڵ سەرهەڵدانی تا ئێستا كۆمەڵێك خوێندنەوەی جیای بۆ كراوە، زیاتریش قسە لەسەر ئەو زیانەنە كراوە كە بەر ئابووری جیهان كەوت و تا ئێستاش بەردەوامە، بەڵام لە پەنای ئەو خوێندنەوانە ژینگە پارێزان پێیان وایە سوودێكی زۆری بۆ ژینگە هەبووە لەسەر ئاستی جیهانی، هەروەها پێیانوایە تەواوی زیانەكانی دیكە قەرەبوو دەكرێنەوە، بەڵام زیانەكانی بەر ژینگە كەوتوون ئەگەر رێگری لێ نەكرابا، ئەوەندە زۆر دەبوون كە بە بەراورد لەگەڵ هاتنی كۆرۆنا ئاسمان و ریسمانی جیاواز بوو.
هەژار ماهیر، بەرپرسی رێكخراوی وار بۆ پاراستنی ژینگە بۆ زاری كرمانجی گووتی" لە دنیای مۆدێرن كەم كۆمەڵگە هەیە تووشی پیسبوونی ژینگەیی نەبووبێت، بەڵام قەبارە و كاریگەریی پیسبوونی ژینگەیی لە كۆمەڵگەیەكەوە بۆ كۆمەڵگەی تر گۆڕانی بەسەردا دێت، لە جیهان و هەرێمی كوردستانیش ساڵ بە ساڵ ژینگە مەترسیدارتر دەبوو لە رووی پیس بوونەوە, وا لە سەدەی 21 و لەو پەری پێشكەوتووترین سەردەمی مرۆڤایەتی بەداخەوە پەتای كۆرۆنا كارەساتێكی گەورەی بەدوای خوێدا هێناو زۆربەی وڵاتانی دنیای گرتەوەو نزیكەی 3 ملیون تووشبوو هەیەو دەیان هەزار قوربانی هەیە، لەگەڵ ئەوەشە وەستانی كارگە و پیشە سازی وچالاكییەكانی مرۆڤ و وەستانی ئۆتۆمبێل و هۆكارەكانی تری هاتووچۆ كاریگەری باشی لەسەر ژینگەی جیهانی جێهیشتووە، لێكۆڵینەوە نوێیەكان پێمان دەڵین چینی ئۆزۆن چاكبوونەوەیەكی باشی بەخۆیەوە بینیوە، ئەمەش ڕۆڵێكی ئەرێنی دەبێت لە بەربەستكردنی ئەو تیشكە زیانبەخشانەی بەرەو زەوی دێن".
لە هەرێمی كوردستانیش بەئاشكرا ئەم دیاردە دەبینین، چ لە پاكبونەوەی ئاو و هەوای ژینگەی هەرێم، بۆیە پێویستە لەمەوە پەند وەربگرین لە ساڵێكدا هەفتەیەك دابنیین بۆ وەستانی چالاكیەكانمان بۆ ژینگەپارێزی".
* دروست بوونی پەتای كۆرۆنا دەرئەنجامی پیسبونی ژینگە و مامەڵەی هەڵەی مرۆڤە لەگەڵ زیندەوەرەكان
ژینگە چ كاریگەریەكی لەسەر بڵاو بوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا هەیە؟
- ئەم ڤایرۆسە ئاگاداركردنەوەیەكی خێرا بوو بۆ مرۆڤایەتی كە دەرئەنجامی مامەڵەی خراپی مرۆڤ بەرامبەر ژینگە و ئاژەڵە كێوییەكان ئەم كارەساتەی دروستكرد. مامەڵەی ناتەندروست و خراب لەگەڵ ئاژەڵان و پەلەوەرەكان هۆكارێك بووە بۆ بڵاوبوونەوەی نەخۆشییەكە، یەكێك لە شارەزایانی بواری نەخۆَشییە درمییەكان پێمان دەڵێت لە ۸٠٪ نەخۆشییە درمەكان لە ئاژەڵ وپەلەوەرەوە دەگوازرێنەوە، لە ڕابردودا كە مرۆڤ دووربوو لە ئاژەڵەكان و بازرگانی پێوە نەدەكردن و تێكەڵاوی نەبوو لەگەڵیان پارێزراو بوو، بەڵام دوای ئەوەی مرۆڤ مامەڵەی پێوە كردن بەشێوەیەكی ناتەندروست ئەم دەرئەنجامە خراپەی لێكەوتەوە. لە لایەكی تر كاتێك مرۆڤ دارستانەكان دەبڕێت یادەسووتێنێت، كاتێك مرۆڤ لانەی ئاژەڵ و پەلەوەرەكان تێكدەدات، ئەوانیش ناچارن شوێنەكانیان جێبهێڵن و بێنە شوێنی نیشتەجێبوونی مروڤ و ئەم كارەساتە ڕووبدات.
رێكخراوی وار بۆ پاراستنی ژینگە ماوەی 7 ساڵە خۆبەخشانە هاوارمان دەكرد كە پیویستە گرنگی بە پاك و خاوینی و دەست شوشتن و جۆرەكانی بدرێت، بەڵام كۆرۆنا وای لە تاكەكان كرد كە نەك پاپەندی ئەم رێنماییانە بن بەڵكو رۆژانەی زیاتر لە پێنج جار دەستەكانیان دەشۆن و دوور كەوتنەوە لە شوێنە پیس و قەرەباڵغەكان, هەر بۆیە ناكرێت لە هیچ بارودۆخێكدا هەستی ژینگە پارێزیمان كەم بێت تا دوور بین لە ناخۆشییەكان.
* سەرەڕای هەبوونی كۆرۆنا زیانی زۆری گەیاند بە خەڵك و بووە هۆی وەستانی ژیان بە هەموو سێكتەرەكانەوە ئایە لەڕووی ژینگەیە و چەند سوودی هەبوو ؟
- ئەوەی جێگای دڵخۆشییە قەدەغەكردنی هۆكارەكانی هاتووچۆی گشتی و تایبەتی كاریگەری هەبووە لە رێگری كردن لەپیسبوونی هەواو هۆكارێكیش بۆ كەمكردنەوەی ژاوە ژاوو و كەمتر بەكارهێنانی سەرچاوەكانی وزە، لە ماوەی ئەم مانگەدا كاریگەری ئەرینی خۆی هەبووە و پیسبوونی بەرگەهەوا بەڕێژەیەكی بەرچاو لە عێراق و باشووری كوردستان كەمبووەتەوە, دەبێت خەلكی لەرووی هەموو سیكتەرەكانی ژینگەوە هۆشیاربێت و حەزەر لە كۆمەڵێك وێرانگاری ژینگەی وەربگرێت. وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و چین ئامادەنەبوون پابەندی ڕیكەوتننامە نیودەوڵەتیەكان بن لە كەمكردنەوەی ڕێژەی كاربۆن، ئیستا ناچاربون بەشێك لەگارگەكانیان بوەستێنن ئەمەش لایەنێكی پۆزەتیڤی ئەم پەتایەیە كۆرۆنا ئاگاداری كردینەوە كە دەتوانین ژینگە بپارێزین، ئەوەی زلهێزەكانی دنیا نەیانكرد لە رێگای دانوستانەوە بەناچاری كۆرۆنا پێی كردن.
حازم عەلی چالاكوانی ژینگە پارێزی لە ئاكرێ بۆ زاری كرمانجی گووتی" كۆرۆنا جوانی و ئازادی بە ژینگە بەخشییەوە، گەر كۆڕۆنا زیانی بە زۆربەی سێكتەرەكانی ژیانی مرۆڤایەتی گەیاندبی، بەڵام سودێكی زۆری بە ژینگە بەخشی هەموو رێكەوتنامە ژینگەییەكان كە لەسەر ئاستی جیهان ساڵانەمۆردەكران تایبەت وەڵاتە زلێهێزەكان و پیشەسازییەكان لە ماوەی 50 سالی ڕابردوو نەیان توانی هندەی سێ مانگی سەردەمی كۆرۆنا سود بەژینگە بگەینن تایبەت پاك ڕاگرتنی بەرگەی هەوا و پاك خاوێنێ شەقام كۆڵانەكان و پاكی مەودای بیستن و كەم بوونی ژاوە ژاو....
* ئایە دوای كۆرۆنا جیهان چ گۆڕانكارییەكی بەخۆیەوە بینی لەڕووی ژینگەیەوە چەند سوودی هەبوو زیانەكانیش چین ؟
لەڕووی پاكی ژینگەیی خاكەوەش گۆڕانكارییەكی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە گەر سەیری شوێنە گەشتیاری و سەیرانییەكانی هەرێمێ كوردستان بكەین بەراورد لەگەل ساڵانی رابردوو، لەجیاتی بتلی ئاوا نایلون و پاشماوەی گەشتیاران و سەیرانجییەكان دەشت و نەهاڵ وچیاكانمان بەگوڵ و گولزاز خەملێندراون".
لەكۆتایشدا گووتی" لەبەر قەدەغەی هاتووچۆ وەك ساڵانی رابردوو نەمانتوانیوە بۆنە و یادە ژینگەییەكان ئەنجام بدەین، ساڵانی رابردوو لە روژی نەمام چاندن 14ی 3 و ڕۆژی ژینگەی كوردستان 16ی 4 و هەزاران نەمام دەچێنداران لەلایەن فەرمانگە حكومییەكان و رێكخراو ژینگەییەكان و چالاكوانانی ژینگە".

زۆرترین بینراو