بۆ ئەوەی لە خۆپیشاندان و ناڕەزاییەتیەكان لە كوردستان تێبگەین   پێویستمان بە ناسینی نەوەی "زێت" هەیە

پشتیوان فەرەج

ئەو گەنجانەی لە دوای 1996 بۆ 2015 لە دایك بوون پێیان دەوترێت "جێنەرەیشن زێت" یان نەوەی زێت. لەدوای ساڵانی 2000 ەوە لە ناوەندە فیكری و ئەكادیمیەكاندا زۆر گفتوگۆ لەسەر ئەم نەوە نوێیە كراوە و لە كوردستان لای خۆمان كەمترین گفتوگۆی زانستی لەسەر كراوە بەهۆی ئەوەی كەسمان بە ئینگلیزی ناخوێنینەوە وئاگاداری گۆڕانكاریەكانی جیهان نین.ئەمە لەلایەك و لەلایەكی ترەوە ئەو گەنجانەی كە زۆر چالاكن و توانای باشی سەركردایەتیان هەیە وەك پێویست ناهێنرێنە پێشەوە ئیلا مەگەر حزبی بن.
ئەی نەوەی زێت چیە و چیان دەوێت؟
ئەم نەوەیە لە ئێستایا تەمەنیان لە نێوان 18 بۆ 25 ساڵدایە و چەندین تایبەتمەنی گرنگیان هەیە لەوانە:
لەگەڵ پێگەشتنیان و تەواوكردنی خوێندن توشی قەیرانی دارای و پەتای كۆفید و داڕمانی خزمەتگوزاریە حكومیەكان بوونەوە
قەیرانی دارای و نەبوونی هەلی كاری پێویستیان وەك پاشخانێك بۆ ماوەتەوە
ئایندە ڕوون نیە لە بەرچاویان و بێئومێدن
چاوەڕوانیەكی زۆریان لە حكومەت هەیە كە كێشە كۆمەڵایەتی و دارایی و سیاسیەكان چارەسەر بكەن و هەربەهۆی ئەمەشەوەیە كە بێئومێد بوون.
زیاندمەندترین چینی كۆمەڵگان چونكە بەهۆی كۆفیدەوە خێزانەكانیان پیشەكانیان لەدەست داوە  یان موچەیان بڕاوە یان كەمی كردوە چیتر هاوكاریان ناكەن
ئەو گەنجانەش كە كاریان هەبوە لە دەستیان داوە بەهۆی كۆفیدەوە
ئەم نەوەیە زۆربەیان ڕۆڵەی ئەو خێزانانەن كە دایكیان یان باوكیان دەرچووی زانكۆن بەبەراورد بەنەوەكەی پێشوتر 
ئەوان نەوەی سەردەمی دیجیتاڵن و هیچ یادەوەریەكی سەردەمی پێش سمارتفۆن و دیجیتاڵیان نیە و  ئاگاداری دۆخی ژیانی وڵاتانی دیكەن و بەراوردكاری دەكەن
هیوایان لە سەر حكومەت هەڵچنیوە نەوەك بزنس و كەرتی تایبەت بۆ دابینكردنی ژیانێكی باشتر
لەسەدای حەفتای ئەم نەوەیە هێشتا باوەڕیان هەیە كە حكومەت توانای چارەسەركردنی هەموو كێشەكانی هەیە بەڵام بە ئەنقەست ئەو كارە ناكەن.
هەست بە مەحرومی و سودمەندنەبوون لە داهاتی وڵات دەكەن
ئەم نەوەیە  نەك هەر لە حزبە باوەكان بەڵكو لە ئۆپۆزیسۆن و پۆپیولیستەكان بێزار بوون و ڕازیكردن و دامركانەوەیان قورسترێكە
خوازیاری گۆڕینی ئەمری واقیع و دۆخی باون 
ئەوان  حكومەتێكان دەوێت كە كاروپیشە و  یاسا و عەدالەت و مافی مرۆڤ و كەرامەت و شكۆیان بۆ دابین بكات. 
كاتێك كە حكومەت بەڵێنی چاكسازی بەوان دەدات ئەوان نایەوێت چەندین ساڵ لە چاوەڕوانیدا بكوژن و كرداریان دەوێت
پێشوتر گەنج بە هەندێك حزبی  بەناو ئۆپۆزیسۆن و خۆ بەكەسایەتی زانی وەك كۆلكە نوسەر و بەناو نوخبەكان و پۆپیولیستەكان لە تەلەفیزیۆنەوە  هێورده بونەوە كە داوای خەباتی ناتوندوتیژیان دەكرد ئێستا چیتر ئەواجۆرە كەسانەش كاریگەریان نەماوە.
ئەم نەوەیە كراوەتر و كەمتر كۆنەپارێزن
حەزیان لە هەرەمی دەسەڵات نیه
ئەم نەوە نوێیە زیاتر لە موعاناتی یەكتر تێدەگەن وەك لە موعاناتی نەوەكانی پێش خۆیان بۆ نمونە مندڵێكی 10 ساڵان كە ئای پاد بەكاردێنێت لە كوردستان زیاتر لە مندڵێكی هاوتەمەنی خۆی لە وڵاتی چین تێدەگان وەك لە باپیری خۆی.
ئەم نەوەیە لەگەڵ ڕوداوە گرنگەكانی سەدەی 21 گەورە بوون و ئاشنان وەك شەڕی دژی تیرۆر و قەیرانی دارایی جیهانی و پەتای كۆفید
ئەم نەوەیە توانای چاوەڕوانكردنی نیە. بۆ نمونە هەر لە زانكۆ كە ئیمتیحان دەكەن دەبێت ڕاستەوخۆ ئەنجامەكەی بزانن بەهاوكاری تەكنەلۆجیا و گوگڵ كلاسرووم. جاری واهەیە لە دوای چەندكاتژمێرێك لە تاقیكردنەوەكانداوای ئەنجام دەكەم.
ئەم نەوەیە لە دونیایەكی هەتا بڵێ ی پڕ لە ڕكابەرایەتی لە دایك بوون. بەتایبەتی لە بواری خوێندن و دۆزینەوەی هەلی كار. بەكەرتی تایبەت كردنی خزمەتگوزاریەكانی حكومەت ئەوانی هێندەی تر بێ ئومێد كردوە چونكەئەم بەكەرتی تایبەت كردنە جیاوازی چینایەتی لەڕادەبەدەر قوڵتر كردۆتەوە
نەوەی هەشتاكان زیاتر لە باووباپیرانیان دەچن و ڕەفتارو هەڵسوكەوت و تێڕوانین لە جیلی پێشوتر نزیكە, بەڵام نەوەی زێت واتە دوای 1996 زۆر جیاوازترن لە باووباپیرانیان.
ئەم نەوەیە هەر تەنها كار و پارەی ناوێت بەتەنها بۆ ئەوەی بژی, بەلكو كار و پیشە لای ئەوان ناسنامەیە و دۆزینەوەی بەها و مەبەستە لە ژیانیان. لایان گرنگە كارێك بكەن چێژی لێوەربگرن.
نەوەی زێت هەرگیز ناتوانن وەك نەوەكانی پێشوو سەرمایە و داهات كۆبكەنەوە بە هۆی كەڵەكەبوونی قەیرانەكان.
نەوەی زێت زۆرترین فشاری تەكنەلۆجیایان لەسەرە.
نەوەی زێت حەزیان لە دەستپێشخەری هەلی كارە
بەپێچوانەی بۆچونە باوەكان نەوەی زێن خوازیاری دروستكردنی دەرفەتی كارن بۆ خۆیان بەبەكارهێنانی تەكنەلۆجیا و بە دیجیتاڵكردنی بزنسەكانیان. بەپێ ی تویژینەوەكان %58 ی ئەم نەوەیە خوازیارە گەورە بووبێت بە خاوەنی بزنسی خۆیان و خاوەندارێتی كردن لە خۆیان.
ئەم نەوەیە خەونی بردنەوەیان هەیە نەوەك پەراوێزخستن و ئیهمالكردنیان.
نەوەی زێت كۆنێكتە و بەیەكەوەبەستراون پێشوترناوی نەوەی سێڵفی و نەوەی تەكنەلۆجیایان لێنراوە . بەڵام ئەم ناوانە زیاتر بۆ بەكەمتر سەیركردن و كەمكردنەوەی ئەرزشی ئەو گەنجانەیە كە جیاوازتر بیر دەكەنەوە و كاردەكەن ودەژین.
نەوەی زێت زیرەك و چالاكترن لە بەكارهێنانی تەكنەلۆجیا و بە پیچەوانەی بۆچونەكانەوە ئەوان لە ناو تۆڕە كۆمەڵایەتیەكاندا خۆیان ون نەكردوە بەڵكو لە نەوەكانی پێشوتر زیاتر خولیای پەیوەندیكردن و گفتوگۆیان هەیە بەشێوەی ڕاستەوخۆ. ئەوان نەك هەر تەنها حەزیان لە گفتوگۆ و لێكتێگەشتن هەیە بەڵكو لە تۆڕە كۆمەڵایەتیەكان حەزیان هەیە بە شێوەی داهێنەرانەتر گوزارشت لە خۆیان بكەن.ئەوان خێراتر و زۆرتر و كاریگەرتر پەیوەندی دەكەن لەگەڵ نەوەكانی هاوتەمەنیان.
ئەم نەوەیە زیاتر بەدوای ئەوەن خەڵكی تر لێیان تێ بگات, و گرنگیان پێ بدرێت و گوێیان لێ بگیرێت و ڕێز لە خواستیان بگیرێت و قەدریان بزانرێت.
نەوەی زێت حەزیان لە كاری سەربەخۆیانەیە نەوەك بەشێوەی تیم.ئەوان حەزیان لە كاركردنە لەدوورەوە یان لە ئۆنلاین چونكە تایبەتمەندی خۆیان زیاتر پارێزراو دەبێت. ئەوان لە كاركردنیشدا پێیان خۆشە تایبەتمەندیەكانیان پارێزراوتر بێت و حەزیان لە كێبركێ كردنی زیاترە.
نەوەی زێت فرە ڕەنگی لاگرنگترە و گرنگیەكی ئەوتۆ بە جیاوازیە ئاینی و نەژادی و نەتەوەیی و كەلتوریە زمانەوانیە كۆمەڵایەتیەكان نادەن. ڕەگەز و جێندەر و زمان و ڕەنگی پێست بۆ ئەوان گرنگ نیە بەپێچەوانەی جیلی كۆن ئەوان حەزیان لە فرە ڕەنگیە.
ئەوەی بەلای ئەم نەوەیەوەگرنگەڕاستگۆیی و دڵسۆزی و توانای كەسەكان خۆیەتی.
نەوەی زێت بەردەوام خواستی گۆڕانكاری هەیە. ئەوان كێشەكانی منداڵی و هەرزەكاری زۆر زوو تێدەپەڕێنن بە هۆی تەكنەلۆجیاوە زوو گەورە دەبن. هەر بۆیە زوو خۆیان لەگەڵ گۆڕاندا دەگونجێنن.
نەوەی زێت بەپەرۆش و خەمخۆرن دەربارەی پرسەسیاسیە كۆمەڵایەتیەكان و دەیانەوێت لای خۆیانەوە گۆڕانكاری دروست بكەن. دەیانەوێت خۆیان بكەر بن نەك كارتێكراو.
ئەوان حەزیان لە بیركردنەوەی ڕەخنەگەرانە و لۆجیك و مەنتیقە, حەزیان لە گفتوگۆ و دیبەیتە دەربارەی نەك كێشە هەنوكەیەكان بەتەنها بگرە خەیاڵیان بۆ ئەو كێشانەش دەچێت كە هێشتا ڕوویاننەداوە و ئەگەری هەیە ڕووبدەن.
لەڕووی فكری سیاسشەوە نەوەی زێت لەبواری  ئابوریدا  كۆنەپارێزن و دەیانەوێت حكومەت كاریگەر و بەهێز و تۆكمەبێت و دەرفەتی كاریان بۆ بڕەخسێنن لە كەرتی حكومی و تایبەت وە لە بواری كۆمەڵایەتیدا نەوەی زێت چەپ و لیبراڵن.
لەكۆتاییدا , نەوەی نوێ دەیانەوێت دەنگیان هەڵبڕن و ببیسترێن. ئەوان بەدوای دەرفەتی كاری وەها دەگەڕێن كە گۆڕانكاری لە ژیانی خۆیان و خێزان و كۆمەڵگا دروست بكەن, هەروەها پێشیان خۆشە ڕابەرایەتی بكەن و بەردەوام لە فێربووندان.
سەرەڕای كەمی تەمەن و ئەزمونی كاركردن ئەم نەوەی زێتە داهێنەرن خاوەن بیرۆكەی خۆیانن و لە ئێستایا زۆربەی حكومەت و بزنسەكان و كۆمپانیاكان ئەو گەنجە داهێنەرانە دەخەنە بۆردەكانی خۆیانەوە چونكە توانای بیركردنەوە و نوێگەرییان تێدایە.
تا چەند سوود لە وزە و تواناكانی گەنجان وەرگیراوە وە تا چەند نوێنەرایەتی ئەم نەوەی "زێتە" كراوە لە كوردستان جێدەهێڵم بۆ ئێوەی ئازیز.
تێبینی:بۆ نوسینی ئەم بابەتە سودم لە چەند توێژینەوەیەك وەرگرتوە وەك پیو ڕسێج سەنتە وە بەكەمێك دەستكاری و سەرنج و ئیزافەی خۆم لەسەر گەنجانی كوردستان

زۆرترین بینراو