بێدەنگی رێکخراوە نێو دەوڵەتییەکان لەهەمبەر پێشەل كارییەكان

ئیسماعیل سه‌عید بیشه‌یی

یاسای نێودەوڵەتی و رێکخراوە نیو دەولەتیەکان وپەیماننامەی نێودەولەتیەکان وە بێدەنگ بونیان لە ئاست تاوانی نێودەولەتی و پێشل کردنی نطاقی ریکخراوە نیو دەولەتیەکان دژ بە گەورەترین نەتەوەی بێ دەولەت لە جیهان ئەویش نەتەوەی کوردە ..

سەرنج بدەنە یاسای نیودەولەتی بریتی یە لە خێزان و چەند تاکیکی تیدایە یەکیکیان دەولەتە ئەوەی تریش ریکخراوە نیودەولەتیەکانە یاساکەش باوکیانە کۆمەلیک بنەمای تیدایە نابێ ولاتان لێی لادەن وەک(بەکارهینانی هیز قەدەغەیە)(رێز لە دراوسێ بگیریت)(چارەسەری کیشە بە ئاشتی) وڵاتان بە ئاشکرا پێشیلی ئەو بنەمایانە دەکەن دوو سال بەر لە ئیستا کورد ویستی سەربەخۆی خۆی بەدەست بهینی چەند ولات پیشلی یاساکەیان کرد بۆ دژایەتی کورد ولاتانی خاوەن یاسای نیودەولەتی سکوت بوون .

ئیستا ئەوەی لە رۆژئاوا بەرامبەر بە نەتەوەی کورد دەکرێ جرائمی دولیە کوشتنی کۆمەلە کەسیک لەسەر نیشتمانی خۆیان بی هیچ تاوانیکیان کوا یاسای نیودەولەتی.. رێکخراوە نیودەولەتیەکانی جیهان کوا ئەرک و اهدافی رێکخراوەکانتان بۆ کەیە یان بۆچی دامەزراون : جەنگی جیهانی یەکەم لە نیوان سالەکانی 1914تا 1918دواتر بیریان لە ژیانی ئاشتی کردەوە پێکەوە سالی 1713 پەیماننامەی (اوترخت) دروست بوو مافی ولاتە بێی لایەنەکانی تیدا بوو سالی 1915 پەیماننامەی (ڤینا) دروست بوو لەدوای جەنگی جیهانی یەکەم لەسەر پیشنیاری سەرۆکی ولاتە یەککرتوەکانی ریکخراوی(عصبە الامم ) دامەزرا لە دوای جەنگی جیهانی دووەم سالانی 1929تا 1945 ریکخراوی (الامم المتحدە ) دامەرزا.... هتد هەموو ئەمانە دەلین بەکارهینانی هێز قەدەقەیە مادە 1 لە ميثاقي لامم المتحدە دەلیت حفظ السلم والامن الدولیین کوا واتە ریگە نەدریت هیچ دەولەتیک هیز بەکار بهینی الامم بۆچی ئەو اهدافەت جی بەجی ناکەی ئیستا .

مادە 102 هەر لە میٿاقی الامم دەلیت هەر ولاتیک اتفاقی کرد لەگەل ولاتیک دەبێ بە ئاشکرا بێ اتفاقی ترامپ لەگەل اردوغان ئاشکرابوو ئەکید نەخیر مادە 103 لە هەمان میٿاق دەلیت ئەگەر اتفاق کرا لە نیوان دوو دەولەت پیچەوانەی التزامی ناو ریکخراو بوو دەبێ اولەویەت بدریتە التزامی نا و ریکخراو التزامی اتفاق شطب بکری کوا التزامی اتفاقی ترکیان و امریکا بو شطب نەکرا وە بریاری (1514) سالی 1960 هەرەشەکردن بە هیز قەدەغەیە یەکیک لە ئامانجەکانی ریکخراوی الامم المتحدە هەر دیباجەی ریکخراوە ئاماژەی پێدراوە ،مجلس الامن کە ژمارەی ئەندامانی 15 ئەندامە 5 ئەندامیان هەمیشەیین براوەی جەنگی جیهانی دووەمن ئەوانیش ڤیتۆ بەکاردینن دژی کوردانی رۆژئاوا سالی 1948 اعلان عالمی الحقوق الانسان دەبێ مافی مرۆڤ ریزی لی بگیریت و عهد الدولی للحقوق الانسان سالی 1966 ئەو مافی مرۆڤەی ئیستا لە رۆژ ئاوا پیشیل دەکری کوان ئەندامانی دامەزرینەری ئەو معاهدەو اتفاقانە بۆ پەیمانەکانتان جی بەجی ناکەن .. بۆیە واز لەیاسای نیو دەولەتی و کومەلکای نیودەولەتی بینن با یەکگرتوو بین دەست لەناو دەست بۆ کوردستانی گەورە..

زۆرترین بینراو