بەشێك لە شەقام لە سیاسەت و سیاسییەكان بێزارە

بەشێك لە شەقام لە سیاسەت و سیاسییەكان بێزارە

محەمەد ئامۆكەیی- زاری كرمانجی: بەدرێژایی مێژوو بەشێوەیەكی نێگەتیڤ وێنای سیاسەت كراوە لە یۆنانی كۆنەوە مرۆڤ هەستی بەوەكردووە كە دەشێت سیاسەت ببێتە دەردێكی ترسانك و كوشندە كە كۆمەڵگە لەگەڵ خۆی نەخۆش بكات، هەربۆیە رۆمان نوسی فەڕەنسی میلان كۆندێرا لە بارەی سیاسەت دەڵێ: "سیاسەت كەفە پیسەكەی سەر دەریاییە، بەڵام ژیانی راستەقینە لە قووڵایی دەریاكە دایە". لە كوردستانیشدا سیاسەت وەك ئاكارێكی خراپ و ناپاكی لێوان لێو لە فێڵ و تەڵەكەبازی ناسێندراوە، سیاسیەكانیش وەك ناپاك وێناكراون لەم بارییەوە چالاكوان و راگەیاندكار و مامۆستایانی زانكۆ دیدو بۆچوونیان لەبارەی سیاسەت و سیاسیەكان دەخەنەڕوو.
راگەیاندكار شاز هیوا، دەڵێت" ئەوەی ئەمڕۆ سیاسەتە سبەی مێژووە ‎بە پێناسە ئەفڵاتونیەكەی مرۆڤ بونەوەرێكی سیاسیە بەڵام پرسیارەكە لێرەدا ئەوەیە كە تاكی كورد بۆ لە ئێستادا بێزار و توڕەیە لە سیاسەت!؟ زانستی سیاسی كەئاكت و ئامرازێكە بۆ بەڕێوەبردن و ڕێكخستنی وڵات و كۆمەڵگەو دروستكردنی سیستمێكی جێگر، بەڵام وەك دەوترێ بۆ ئەوەی شتێك بۆگەن نەبێت خوێی تێدەكرێت، بەڵام ئەگەر خوێ خۆی بۆگەن بووچی، سیستەمی سیاسی لە هەرێمی كوردستان لە چوارچێوەی بەڕێوەبردنێكی تەقلیدی كۆمەڵایەتی دوور لە بنەماكانی دونیا و سیاسەت و جیهانبینی مۆدێرنەیە بە جۆرێك خودی ئەوانەشی لە دەستەڵاتی بەڕێوەبردنیدان لێی ڕازای نین و كابینە لەدوای كابینە بانگەشەی چاكسازی و سیستەم دروستكردن دەكەن، بەڵام هیچ گۆڕانكاریەكی ڕووكەشی لەدەموو چاو و كەسایەتیەكاندا نابێتە هۆی گۆڕانی وڵات و ژیانی مرۆڤی كورد هەتا لە سەر بنەمای ئەكادیمی و دوور لەپەیڕەوكردنی بنەمای وەلائی حیزبی و جەماوەری بوون و عاتیفە و سۆز تێنەپەڕێنرێت، ‎سیاسەت و بازرگانی كە تەواو داتاشراوی یەكن و هەریەكەیان دایەنەمۆی بەرهەم و جوڵەی گۆمەڵگەن و ئیستیسمارێكی گرێ بەندی یەكن، بەڵام كاتێك مۆڕاڵی ئەوانەی نوێنەرایەتی خەڵك دەكەن سیاسەت دەكەن بە ئامرازێكی خۆدەوڵەمەندكردن و بچوكردنەوەی هەموو بەرژەوەندیەكی گشتی بۆ بازرگانی ئەوا ئەمە بەرهەم دێت كە هەیە توڕەی و بێزاری و بایكۆتی هەموو هەڵبژاردن و بەستنەوەی هاووڵاتی بە نیشتمان و خاكی خۆیەوە، بەمجۆرە كۆمەڵگەیەكی توڕەو و بێ ئومێد و بەرهەم دێت كە بەئاسانی لەبەردەم ڕاكردن و هەرهێرشێكی دەرەكی شكەست دەهێنێت، سەدەی بیست و یەك سەدەی تاریكی و سەرمایەداری و بەرژەوەندی و شكۆی پارەیە پێش ئینسان كە سیاسەت و ژیان و دیبلۆماسیەت بەردەوام لە نوێ بونەوەدان كە كۆمەڵگەو مرۆڤی هۆشیاری پێویستە كە نەبێتە بەرداش و بزوێنەری تاریكی و نائومێدی زیاتر كە كۆمەڵگەی هۆشیار سیاسەت و سیستمی باش بەرهەم دەهێنێت، لانی كەم كە بنەماكانی ژیانێكی سەقامگیر و شكۆمەندانەی بۆ دەستبدات، ئەوەی ئەمڕۆ سیاسەتە سبەی مێژووە كە ئەم جۆرە لە سیاسەت كۆتای هات هەربرین دیاری بكرێت، ئەوەی هەیە كە دەكرێت چی بكرێت بۆ دەرچوون و نەبوون بەسوتەمەنی و داڕمانی ناوخۆی و مێژوو و كۆمەڵایەتی و دروستكردنەوەی ئومێد لە سەدەی تاریكیدا.
دڵشاد كاوانی، چیڕۆكنووس دەڵێ" لە جیهانی گۆڵبال و دیموكرسییەتدا هێزی سیاسی بۆ بەرەو پێشچوون و باشتركردنی بژێووی هاووڵاتییان و خزمەتی زۆرتری گەلان دەكەونە ململانێ و پێشبركێ، هەموو پڕەنسیپ و هۆكارەكانی سەركەوتن دەكەنە ئامانج و بنەما ئەخڵاقییەكان وەك ماهیەتێكی ڕەوایەتی بۆ سوود بەخشین بە كۆمەڵ دەگرنە بەر، بەڵام لە كوردستان سیاسەتكردن بۆتە شوناسێكی خراپ و ئایدیاییەكی نەنگ بۆ بەڕێوەبردنی كۆمەڵگە، هەموو جۆرە فرت وفێڵ و دزێوییەكان بۆ یەكلاكردنەوەی گرتنە دەستی دەسەڵات تاقی دەكرێنەوە و بەمەش نەهامەتی و برسییەتی و ترس و تۆقاندن بەرهەم دەهێنن و باری ژیانی هاونیشتیمانییان قورس دەكەن، بەشێكییان بە ناوی دەسەڵات دەكەونە سەر كوت كردن و بەشێكی تریان بەناوی ئۆپۆزسیۆن دەبنە واعیزی ئەخڵاقی كۆمەڵگە و دواتر هەمان كرێتی ناجورییەتی دەسەڵاتی پێشووتر دووبارە دەكەنەوە، هەر بۆیە تابڵێی تاكی كورد لە بەرامبەر سیاسییەكان قیچكە تەنگبووە، لە هەموو حالەتێكدا سیاسەت تاكێكی توند ئاژۆ و ڕووخەنەری وەبەر هێناوە، كە جگە لە تێكدان وێرانكردن و ڕەتكردنەوە هیچیتر نازانێ و بەم جۆرە چەمكەكانی نەیار و تەبا، دژ و دۆست، خیانەتكار و خەباتكار بۆ وەتە فەرهەنگێكی كلتورێكی بەدبینی كە كۆمەڵگەی كوردی بەرەو هەڵدێر بردووە.
چیا تاهیر، پیشەی مامۆستایە گووتی" ئەوەی ڕونە و هەستی پێكراوە لە كۆمەڵگەی كوردیدا تاكەكانی كۆمەڵگە بە تایبەت لە نێویشاندا چینی گەنج قسە لەسەر سیاسەتی بەڕێوەبردنی هەرێم دەكەن، ئینجا چ پەیوەستبێ بە لایەنی چاكە یان لایەنی گلەی و گازاندە، ئەوەی زۆر دەبینرێ لە سۆشیال میدیا كە تاكەكانی كۆمەڵگە قسەی زۆر لەسەر سیاسەت دەكەن سەرەتای ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ سەرهەڵدانی بزوتنەوەی گۆڕان كاتێك وەكو یەكەم گەورەترین بزوتنەوەی ئۆپۆزسیۆن هاتە ساحەی سیاسی ژمارەیەكی بەرچاو لە گەنجان پەیوەندیان بەم جوڵانەوەیە كرد و ئومێدی خۆیان لەسەر هەڵچنی، بەڵام لەدوای بەشداریكردنی لە حكومەت هیچ لە بەڵێنەكانیان بۆ گەنجان پێ نەهاتەدی، دواتر لە 2017 جوڵانەوەی نەوەی نوێ، ئینجا هاوپەیمانی هاتنە ساحەی سیاسی ژمارەیەكی زۆر لە گەنجان ئومێدی خۆیان لەسەر هەڵچنی، بەڵام هەر زوو هاوپەیمان هەڵوەشایەوە، چونكە سەركردەكەیان تۆروی پۆست بوو، لە كۆتا هەڵبژاردنی پەرلەمانی كوردستان جوڵانەوەی نەوەی نوێ بە چەندین دروشم بەشداریكرد هەریەك لە حزبەكانیتریش بە دروشمی گەورە و جیاجیا هاتنە سەر سەكۆی بانگەشەیان، بەڵام نەك هەر نەیان توانی بەڵێنەكانیان جێبەجێ بكەن، بەڵكو ئەوەی هەشبوو لە ئێستادا كەوتۆتە مەترسی كە قوتی خەڵكە، بۆیە گەنجان بێ هیوابوونە لە حزبەكان، كە بتوانن جارێكی تر بە گەرم و گوڕی بەرەو سیاسەت و حزبەكان هەنگاو بنێن.
هۆنی هەركی ، ئاماژە بەوەدەكات" لە سەردەمی شاخ سەركردەكان لە جەنگ و شۆڕشەكاندا پێش خەڵك دەكەوتن وەك خەڵكی ئاسایی جل و بەرگ و خواردنیان لای خەڵكی لادێكانەوە دەست دەكەوت، ئەمەپاڵنەرێكبوو بۆ گەنج و تاكی كورد حەماسی كوردایەتی بیان گرێت و ئومێدیان هەبوو حكومڕانی كوردی دەتوانرێت سەرجەم مافە زەوتكراوەكانیان بگەڕێنێتەوە و دوژمنەكی سەرسەختی كورد لە ئارادابوو، بەڵام دوای هاتنیان بۆ شار و دەستپێكردنی سیاسەت لە شاردا سەركردەكان پێش خەڵك نەكەوتن و خەریكی كڕینی ڤێلا لە دەرەوەی وڵات و پڕكردنی بانكەكانن لە دەرەوە و بەهەدەردانی سامانی گشتی بوون و منداڵەكانیان لە دەرەوە خەریكی ژیانكردن و خوێندنن، گەنجەكان هیچ مافێكی سەرەتایان بۆ دابین نەكراوە نە دامەزراندن و نەموچە و نە داهاتێكیان نیە كە ئەمە كێشەی كۆمەڵایەتی بە دوای خۆیدا هێناوە، خراپی سیستەمی خوێندن و تەندروستی و بەڕێوەبردن و تە نانەت ئاو كارەبا وایكرد گەنج و تاكی كورد بروایان بە حكوومڕانی كوردی نەماو و بێزاربون، لە لایەكی تر بوونی گەندەڵی لە دامودەزگای حكوومەت و هەر بەرپرسێك دەیان كێسی گەندەڵی هەیە ئەمانە و سەدان هۆكاری تر كە وایكرد نەك گەنج بەڵكوو تاكی كورد حەزی لەهیچ شتێك نەمێنێت.
ئاشنا بابان، سەرۆكی پەیمانگەی سابی بۆ راوێژی سیاسی بۆ زاری كرمانجی رایدەگێنێت" تاكی كورد هەمیش تاكێكی سەركێش و چاونەترس و خوێن گەرم و نەتەوە پارێز بووە، لە هەمان كات تامەزرۆی سەربەخۆی و ئازادی بووە هەموو ئەمانە لە شۆڕشە یەك لەدوا یەكەكانی نەتەوەی كورد كە لە مێژەوە تاكوو ئێستا پێشمەرگ كەوتوە لە پێناو بەدیهێنانی خەون و ئامانجەكانی، بۆیە كاتێك باسی تاكی كورد ئەكەین و نەمانی حەزو ئارەزووی سیاسی ناتواننیین بلێن تاكی كورد گوێ بە سیاسەت نادات بەڵكوو جۆرێك لە دڵ تۆران یان لە زمانی سیاسی بە( لامبالات) ناودەبرێت كە گرنگی پێنادات وەك پێشووتر، ئەوەش بۆخۆی هۆكاری زۆری هەیە لە ڕوی كۆمەڵایەتی و سیاسی و حزبی و ئابوری سایكۆلۆجی كە هەموو ئەوانە كاریگەریان كردۆتە سەر هەموو چین و توێژێكی كۆمەڵگە و بۆتە هۆكاری چەواشە و بەدینەكردنی ئۆمێد لە داهاتوودا بەتایبەت لە كاتی بونی (جیهانگیری) كە هەموو دونیا وەك گوندێكی بچوكی لێهاتوە لە ڕێگەی تۆڕەكۆمەڵایەتییەكانەوە لەوپەڕی دونیا تا ئەوپەڕی، هەموو تاكێكی ئەم جیهانە ئاگای لە روداوەكانە كە روودەدات و تاك ئێستا چاوكراوەیە و بەئاگایە لە هەموو بابەتەكان و ئەوەش بۆخۆی كاریگەری دەبێت لەسەر فكرو هزری بەردەوام لە پرسیار و جیاوازیدایا لە نێوان بابەتەكان كە هۆكاری سەركین بۆ دونیا بینین و گومان و گەڕان بەدوای راستیەكان."جگە لەوانەی باسمانكرد نەبونی عەدالەتی كۆمەڵایەتی و نا یەكسانی نێوان تاكەكان بڵاوی و زیادبونی گەندەڵی و واستە تەسكیە و جێبەجێنەكردنی یاساكان وەك خۆی بێبەشبوونی زۆرترین چینی كۆمەڵگە لە خزمەتگوزاری و ژیانی ئاسودە و فەراهەم ، كە ئەمانە دەبنە هۆكاری بێئومیدی تاك و پاشە كشێی لە گرنگی پێدان بە سیاسەت و ئاراستەی دەگۆڕێت بۆ بەرەی رەخنەو دژ كەزیاتر لە وێدا خۆیان دەبینەوە.
ئاشنا بابان، راشیگەیاند" بە بۆچونی من لە هەرە ترسناكترین كێشەكانی هاوبەشی نەرێنی (سلبی) تاكە ئەو هاوبەشییەی تاكە لە سیاسەت وحوكمرانی بە لایەنی نەرێنی و ساردبونەوەی لە بەرامبەر ماف و ئەركەكانی وەك تاكی كۆمەڵگە بەرامبەر نەتەوەو نیشتمان و گرنگینەدان بە سیاسەت و خۆ بەدوور گرتن لە پارتە سیاسیەكان وەك دەزانین پارتی سیاسی( حزبی سیاسی) وەسیلەیە نەك ئامانج و لە ڕێگای تاكی كۆمەڵگەو هاوبەشی سیاسی و چالاكییە كانیانەوە دەگەنە ئامانج، بۆیە نابێت تاك و گەنجی كورد چیتر فەراهەم بكرێت چونكە داهاتوی وڵات لە چاوەڕێی كارو بەرهەم و چالاكی تاكدایا و لە ڕێگەی تاكی چالاك دەكرێت وڵات ئاوەدان دەكرێتەوە، هەر بۆیە پێویستە بەرنامەی زووتر بۆ كاركردن لەسەر تاكی كورد بێتە ئاراوە و كار بۆ ئاشتبونەوەی تاك و سیاسەت بخرێتە ئەجندای حكوومەت و حزب و لایەنە پەیوەندیدارەكانەوە تاكوو بتوانیین داهاتووی جوان بە هاوبەشی هەمووان بنەخشێنین.

 

زۆرترین بینراو