تا زوڵم بكرێت باوەڕم بە ئەدەبی ژنان هەیەو خەباتیشی لەپێناودا دەكەم

تا زوڵم بكرێت باوەڕم بە ئەدەبی ژنان هەیەو خەباتیشی لەپێناودا دەكەم

دیمانە محەمەد ئامۆكەیی– سلێمانی: خانمە شاعیر كەژاڵ ئەحمەد یەكێكە لە ئافرەتە هەرە دیارەكانی ئێستای دونیای ئەدەب، خاوەنی چەندین بەرهەمی جیا جیایە بەر لە 25 ساڵ دەستی كردووە بە چاپ گەیاندنی بەرەهەمەكانی كە خۆی لە زیاتر لە 20 بەرهەم دەبێنێتەوە، ئەو ئێستاش هەر خەریكی نوسینەو وەك سەردەمی گەنجایەتی پەرۆشە بۆ نوسین و خوێندنەوە، وەك خۆی دەڵێت" لە ساڵی 1967لە شاری كەركووك لەدایكبومەو تا تەمەنی چوار ساڵی لەوێ ژیاوم دواتر ماڵی باوكم گەڕاونەتەوە بۆ شاری سلێمانی، من" كچی دایك و باوكێكم كە لە شێخەكانی بەرزنجەن.
لە هەشتاكانی سەدەی رابردوو كەژال وەك هەر شێرە ژنێكی تری كورد، تێكەڵ بە سیاسەت دەبێت و دەچێتە نێو ریزی كۆمەڵەی رەنجدەرانی كوردستان و ئەوەش هۆكار دەبێت كە كەژال دەست بە نووسینی شیعر بكات و لە ساڵی۱۹۸٦ خۆی دەخزێنێتە نێو دونیای ئەدەب و بە گڕوو تینەوە بەشدار دەبێت لە كۆڕ و چالاكیە جیا جیایەكان دوای ساڵێك شیعرەكانی بلاو دەكرێنەوە، كەژال بەوەش نەوەستاوە حەزی بۆ كاری میدیای دەچێت و بۆ 14 ساڵ زیاتر كار لەگەڵ كوردستانی نوێ و كوردسات دەكات، لە هەڤپەیڤینێكی تایبەتدا لەگەڵ هەفتەنامەی زاری كرمانجی باس لە دونیای ئەدەب و رۆلی ژن دەكات.
*شیعر دەتوانێ چی بكا؟ ئایا ئیشی شیعر رزگاركردنی جوانییە؟ مەرجە تەواوی وەزیفەی شیعر بەرهەمهێنان و گواستنەوەی جوانی بێت و لەئاستۆ ناشیرینییەكانی دوونیا بێدەنگ بێت و خۆی لێ نەبان بكا؟
سەرەتاكانی تێكەڵبوونم بە دونیای شیعر ئاوێتەی ئەو پەیامە ئینسانییە بوو كە شیعر دەتوانێت دونیا جوان بكات و مرۆڤ رزگار بكات، بەشیعری شۆڕشی سیاسیی دەستم پێكرد و بە شیعریی شۆڕشیی كۆمەڵایەتی خۆم ناساند و بە شیعری شۆڕشی مرۆڤگەرایی و ژنبوون لە ئەدەبیاتی جیهانیدا ناوم دێت، كەواتە ئەوە شیعری من نییە جەنگاوەریی پارێزگاری كردن لە جوانی و بەهاكانی نەبێت و شیعری لاڵ بەرانبەر بە ناشیرینییەكانی دونیا بەهیچ جۆرێ ناناسم.
* چۆن لە ئاستی شیعری شاعیرانی نەوەی دوای ساڵانی دووهەزار دەڕوانی، ئایا؟ ئەم نەوەیە جێگەی ئومێدە كە چەند دەنگێكی جیاوازو باشیان تیا هەڵكەوێ و رەوتی شیعر ببەنە قۆناغێكێ نوێوە؟
هەموو سەردەم و زەمانێك دەریاو كەفی سەر دەریا هەیە ئێمە چی لە كەف بكەین هەر دەریا خۆی رۆژێ لە رۆژان رایاندەماڵێت، ئەگەر سەیری مێژووی ئەدەبی كوردیی بكەین دەبینین لە گروپی كفریی هەر مامۆستا لەتیف هەڵمەت رووبار دەرچوو، ئەوەتا بەهێزەوە ماوەتەوە، لە گروپی روانگە مامۆستا شێركۆ بێكەس لە گروپە ئەدەبییەكانی دیكەیش هەر چەند شاعیرێك كە مامۆستا عەبدوڵا پەشێو یەكێكە لەوانە زۆر ژنە نووسەری بەخۆیەوە بینیووە سەردەمە جیاوازەكانی ئەدەبی كوردیی كەچی هەر ناوەكانی مەستوورەی ئەردەڵانی و ئەحلام مەنسوور و چەند ناوێكی درەوشاوەی دیكەی بەژمارە زۆر كەم، لەو مێژووە دوورو درێژە ماونەتەوە، راستی تاڵە، بەڵام خۆشە ئەوانەی كە دەنگی ئایندەن وەكو شاخن هیچ هێزێ لەبنیان ناهێنێت، ئەوانەی ئێستاییەكی تەمەنی داهێنان كورتن وەكو ئەو تەپۆڵكە و گردە لمیانەی بیابان وان ئەمڕۆ هەن و لەوانەشە زۆر سەرنج راكێشبن، بەڵام سبەینێ بای بیابان لە شوێنی خۆیان نەیهێشتوون! لەناو دەنگە شیعرییە نوێیەكەی دوای دووهەزاردا دەنگە جیاواز و بەهێزەكانم خۆشدەوێت، رێز لەو قەڵەمە نوێیانە دەگرم كە لە ئێستاوە دیارە بەهێزن بە خۆشەویستی كتێب دەژین و جیاواز گوزارشت لە خەم و خۆشیی سەردەمەكەی خۆیان دەكەن. پێم وایە هێشتا زووە بۆ ئەوەی بڵێین ئەم نەوەیە جێگەی ئومێدە و لەوانەیە چەند دەنگێكی جیاوازو باشیان تیا هەڵكەوێ و رەوتی شیعر ببەنە قۆناغێكێ نوێوە؟ لەبەرئەوەی دەنگێك نابینم وەك سەرەتای دەركەوتنی گوناه و كەرنەڤاڵی بەختیار عەلی لە یەكەم دەركەوتنی شعرییەوە گۆمەكە بشڵەقێنێ یان وەك كەریم دەشتی وەك رۆستەم باجەڵان وەك نەجیبە ئەحمەد جێگای سەرنج بێت.
*بڕواتان بە جیاكردنەوەی ئەدەبی ژنانەو ئەدەبی پیاوانە هەیە؟ یانیش نووسینەوەی هەستەكان پەیوەندی بە رەگەزەوە نیەو تەنها یەك ئەدەب هەیەو ئەویش ئەدەبی مرۆڤایەتییە؟
تا جیاوازیی رەگەزیی و زوڵم و زۆر لەسەر ژنان بمێنێت لە كۆمەڵگەكەمدا باوەڕم بە ئەدەبی ژنان هەیەو خەباتیشی لەپێناودا دەكەم، ئەدەبی مرۆڤایەتی كاتێك بوونی دەبێت كە ژن وەك مرۆڤ سەیر بكرێت، پیاوان پێویستیان بە ئەدەبێك نیە ناویانی هەڵگرتێت لەبەر ئەوەی باڵا دەستن، هەر ژێر دستەكانن لە دونیادا پێداگریی لەسەر ناسنامەكانیان دەكەن.
*دەتەوێ لەو دونیا تایبەتەی خۆت كە شیعر دەنوسی چ بەخوێنەر بگەیێنی یان ئەوەی دەنوسی خەمی كەسیە یان گشتیە؟
ئەو كاتەی شیعرەكانمان بڵاو دەبێتەوە دونیاكەمان لە تایبەتەوە دەبێت بە گشتی، وەك چۆن هەندێ خەمی گشتیش هەیە خەمی تاكەكانی ناو كۆمەڵگەیە، خوێنەر بەدوای دونیای خۆیدا دەگەڕێت لە نووسینەكمدا و ئێمەی نووسەریش نوقمی ناو دونیا بینیی خۆماین، داهێنەر ئەو كەسەیە كۆدی ئەو دەرگایە دەزانێت كە دەق بەباشیی دەگەیەنێتە خوێنەر.
*بەشێك لەوانەی دەست بۆ شیعر دەبن كێشەی كپتیان هەیە، لە لایەنی بەرامبەر، یان دوای پڕۆسەی هاوسەرگیری وشەیەكیشان نەنوسیووە ئەمە تا چەند كاری گەری لەسەر لاوازی شیعری كوردی هەیە؟
لەگەڵ رێزمدا من ئەم بۆ چوونەم بەلاوە راست نییە وەك لە وەڵامی پرسیار چوارەمدا لێكدانەوەی خۆمم پێ وتیت مەسەلەكە ئەوەنییە شاعیرێك كە هاوسەرگیریی كرد ئیتر شیعر نانووسێت هۆكارەكە نەمانی كەپتەكە نییە، بەڵكو ئەو خۆی كەفی سەر دەریاكە بووە نەك دەریاكە لەبەر ئەوە بەردەوام نەبووە لە نووسین و داهێنان.
*ئێستا شیعر لە كوێی ئەدەبی كوردییە ئایە؟خوێنەری شیعر چیڕۆك، رۆمان كامەیان زیاترە تۆ چێژ لەكامەیان دەبینی؟
شیعر هێشتا پێگەی خۆی لەدەست نەداوە كەچی شاعیرەكان تۆقیون و زۆربەیان دەستیان داوەتە رۆمان نووسین، بۆ منێك كە ئیزابێل ئەلەندی و میلان كۆندێراو جۆرج ئۆرۆیل وگارسیا ماركیز و ئەحلام مستەغانمی وسەلمان روشدی و دستۆفسكی و زۆر رۆماننووسی گەورە دەخوێنمەوە، بەختی خۆ تاقیكردنەوەی هەندێ لە نووسەرانی خۆمان سەرنجم راناكێشێت لەبەر ئەوەی لەمێژە خوێنەری رۆمانم نامەوێت لەبەرچاوم بكەوێت، هەندێ رۆماننوسی كورد سەركەوتوون وەك حسێن عارف، بەختیار عەلی، خەسرەو جاف، هیوا قادر و گەلاوێژ خان و هەندێكی تر، بێجگە لە رۆمان دوای خوێندنەوەی شیعری كلاسیك گەر بمەوێ شیعری كاریگەر بخوێنمەوە ئەدۆنیس و مەحمود دەرویش دەخوێنمەوە، چێژ لە كتێبەكانی فەلسەفە وەردەگرم بەتایبەتی نیچە، ئەوەی كەس نایزانێ هۆگربونمە بەخوێندنەوەی كتێب لەسەر زەمەن و گەردوون و كتێەكانی خەیاڵی زانستییە لە زۆر شیعریشمدا رەنگاندوەتەوە، باس لە ئەندرۆمیدا و بوونەوەریی فەزایی و پێكهاتەكانی گەردوون لە خولیاكانی بەشێ لەشیعرەكانمە.
كەژال چ خۆزگەو ئاواتێكی هەیە؟
مەترسییە ناوخۆیی ودەرەكییەكانی سەر كوردستان بڕەوێنەوە ژن و شیعر و سەرجەم مرۆڤایەتی لە ئاشتی و ئارامیدا بژین، سەركەوتن و بەردەوامیش بۆ زاری كرمانجی دەخوازم و دەستخۆشیی ئەو هەموو ساڵە لە ماندوو بوونتان لێدەكەم، ئێوە رۆحی رەوانشاد حسێن حوزنی موكریانیتان شاد كردووە.

 

 

 

زۆرترین بینراو