تەڵاقی سۆزداری

پارێزه‌ر : به‌ناز حه‌دێ

 

بێگومان رێژەی تەڵاق و جیابوونەوە لە كوردستان لە چاو سالانی رابردوو لە بەرزبوونەوەیەكی بەردەوام دایە، رۆژ لە دوای رۆژ رێژەكە بەرزدەبێتەوە، ئەمەش ئەو ئەنجامەمان بۆ دەردەخات كە ئاسایشی خێزان لە تەنگەژەیەكی قول و ترسناك دایە و ئاشتی كۆمەڵایەتی دەشێوێنێت.

ئەم ئامارانه‌ى جيابوونه‌وه‌ مەترسیدارن، ميكانزمى كاركردن و ئەدای تەواوی دامەزراوەكان و لایەنی ئاینی و یاسایی و میدیایی و ئەكادیمیيەكان و ناوەندە زانستی و كۆمەلایەتیيەكان دەخاتە ژێر پرسیارەوە. هەروەكو چۆن پێكەوەنانی خێزان گرفت و كارێكی قورسە، بە هەمان شێوە تەڵاق و جیابوونەوەو دەربازبوون لە هاوسەرێتی و خێزان لەوە قورستر و ئالۆزترە، ئەبێ‌ بپرسین بۆچی وایە؟ بێگومان كۆی ئەو كلتورەو قسە كۆمەڵایەتیيانەی لە كۆمەڵگەی ئێمەدا كاریان پێدەكرێت، كاریگەری بەرچاویان هەیە. هەر بۆیە بەبێ ئەوەی ئێمە ئاگامان لە دۆخی ناوەوەی خێزانەكانمان بێ لە كۆمەلگه‌كەماندا، نەهامەتی و تراژیدیایەكی دیكەشی بۆ هێناوین كە پێی دەگوترێ (تەڵاقی سۆزداری)، ئەم جۆرە تەڵاقە بریتيیە لە حاڵەتێك كە تێیدا  هاوسەرەكان بە جیا دوور لە یەكتر و لە دونیایەكی تایبەت بە خۆیان دەژین، سەرەرای پێكەوە بوونیان لە ژێر سێبەری یەك خانوودا(پێكەوە ژیانیان لە یەك مالدا) و لە دابرانێكی سۆزدارییدا دەژین و لە دەرئەنجامی ئەمەشدا ژیانی هاوسەرگیریان تووشی جۆرێك لە ساردی و سری و لاوازی و نەمانی خۆشەویستی و رازیبوون لە یەكتر دا دەژین .تەلاقی سۆزداری چەمكێكی دەرونییە و ئەم حالەتە لە نێو خێزان كۆمەلگا دا زۆر بووە .

 زۆرێك لە دانیشتنەكان  یەكەم قسە كە دەكرێت ئەوەیە بۆچی باری ژیانمان تێك چوە  و بۆ گۆراوین , ئاداب و ئەخلاق لاواز بووە  سەیری هەر لایەنێكی  ژیان دەكەین دەبینین  بەرەو ناسەقامگیری هەنگاومان  ناوە  گۆرانكاری لە نێو خێزان كوا ئەو خێزانەی كە پێی دەلێین خێزان ؟ كوا رێزی ژن و پیاو بەرامبەر بە یەكتری  كوا پەیمان پارێزی پیاو بەرامبەر ئافرەت ؟ و بە پێچەوانەوە ؟ ژیان رۆژ بە رۆژ قورستر و ئەركەكان گرانتر و مرۆڤەكانیش ماندووتر دەبن ,مرۆڤ هەمیشە وێل و خولیای حەزەكانیەتی, بەلام بەدەر لەو هەموو حەزانە مرۆڤ پەیوەستە بە كۆمەلێك پرەنسیب وبنەمای ئەخلاقی و كۆمەلایەتی و ئاینی و رەهەندەكانی ژیان, ئەمانە یاسا و رێرەوی ژیان بۆ مرۆڤ دیاری دەكەن نەك حەز و خوویەكانی .

 زۆرێك لەو كەسانەی كە هاوسەگیریان كردوە  لە سەرەتادا پەیوەندی خۆشەویستیان زۆر بە هێز بووە لەگەل یەكدی بەلام بە تێپەربوونی كات ئەو خۆشەویستیە نەماوە و كال بووتەوە تا وای لێهاتوە گەیشتوەتە ئەو رادەییەی كە ژن و مێرد هیج ئینتیمایەكیان بۆ یەكدی نەمێنێ‌ ,لەم حالەتەدا جاری وا هەلكەوتووە ,پیاو یا ئافرەت پركردنەوەی بۆشای كەمی سۆز پەنا بباتە بەر دورستكردنی پەیوەندی لە دەرەوەی چوارچێوەی پەیوەندی هاوسەری و خێزانی لە نێوان هاوسەران دا ,ئەمەش بۆ كۆمەلێك فاكتەر دەگەرێتەوە, ئەوەی جێی سەرنجە ئەمانەن: هاتنی تەكنەلۆژیای نوێ ,ئەم كرانەوەی كۆمەلگای ئێمە و بلاوبونەوەی بە خێرایەكی زۆر و بە تایبەت تۆرە كۆمەلایەتیەكان  بە بێ هەبوونی سانسۆر  ... لە بەرامبەر دا لاوازی ئاستی هۆشیاری تاك لە چۆنیەتی بەكارهێنانی ئامێرەكان و تۆرەكان لە سیستەمی پەروەرد و خێزان و ئالوودەبوونی هاوسەران و تاكی ئێمە بە تۆرە كۆمەلایەتیەكان وموبایل, بە جۆرێكی خراپ كاریگەری نەرێنی خستە سەر خێزان و كۆمەلگا ,وای كردوە ئەندامانی خێزان بە گشتی كاتێكی كەمتر بە سەر ببەن بە یەكەوە  و ئاگاداری یەكتر نەبن و لە رێگەی ئەم تۆرانەشەوە تووشی جۆرەها حالەتی ناپاكی  هاوسەری و گرفتی گەورەتر بونەتەوە ,بۆتە هۆی پركردنەوەی بۆشای سۆزداری تاكەكان و تەنانەت هەندێ جار دۆزینەوەی هاوسەری ژیان و دورست بوونی پەیوەندی سۆزداری و سێكسی ئەلكترۆنی.

خالێكی تر دەرنەبرینی سۆز و خۆشەویستی بۆ یەكتری و نەبوون بە مەنزلگەی ئارامی بۆ یەكتر و گرنگی نەدان بە دەربرینی سۆز بە تایبەت ئافرەت سورشتی وایە حەزی لەوەیە گرنگی پێبدرێت و هەست و سۆز خۆشەویستی بۆ دەرببریت ,چونكە هەر كاتێك   لە نێو مال سۆز و خۆشەویستی بەدی نەكرد ئەوكات بۆ پركردنەوەی ئەو بۆشاییە روحیەی بە دوای یەكێكی تر دەگەرێت لە دەرەوەی خێزان. هەروەكو نوسەر و روناكبیر (رەسولی هەمزەتۆف)  دەلێت ئەو كەسانەی لە ناو مالەكانیان دا خۆشەویستیان دەست ناكەوێت لە سەر شقام و لە دەرەوەی خێزان بە دوای خۆشەویستی  دا دەگەرێن .

 فاكتەرێكی تر پەستانی كار: سەرقالبونی زۆر بە كاركردن و بەرێكردنی كاتێكی زۆر لە دەرەوە وا دەكات پیاو یا ئافرەت هەست بە بۆشایەكی گەورە بكات و پەنا بباتە بەر بەستنی  پەیوەندی ناشەرعی لە دەرەوەی خێزان. هۆیەكی تر تێروانینی هەلە لەسەر هاوسەرگیری : ئەم خالە زیاتر خانمان دەگرێتەوە كە بەر لە هاوسەرگیری دنیایەكی خەیالی و خۆش بۆ خۆیان دورست  دەكەن  لە گەل خۆشەویستەكەیان دا و كاتێك پێی دەگەن تێدەگەن شتەكان بەو شێوە درامایە نیە كە ئەوان دەیخوازن بۆیە دواتر توشی ئەم تەلاقە سۆزداریە دەبن . هەروەها ئەنجام دانی هاوسەرگیری لە تەمەنی نەگونجاو, كە كچ وكورەكە لە تەمەنێكی بجووك ژیانی هاوسەری پێكدێنن  و بە تایبەت كچانی ئیستا  وا دەزانن هاوسەرگیری تەنها لەبەر كردنی بەدلە سپیەكەیە و وئنە گرتن و سناپ گرتن كە هەموویان خەون بەوە دەبینن نازانن كە بەرپرسیاریەتی گەورەی هەیە  بۆیە دواتر سارد دەبنەوە لەسەر پرۆسەكە كچ هەبووە هەر لە شەوی یەكەمی هاوسەری بە فیسبوك پەیوەندی داناوە لەگەل كورێكی تر جەندین نمونەی تر هەن...هۆكارێكی تر: یەكترپشتگوێ‌ خستنی هاوسەران هۆكارە بۆ گەورە بوونی كێشە و گرفت و لێك دوركەوتنەوەی تاك و دەربرینی نارەزای بەردەوام ژیانێكی بێزاركەر دێنێتە كایەوە .ئینجا بۆ جارەسەركردنی ئەم حالەتە بۆ ئەوەی خۆشەویستی نێوان خێزانەكان بمێنێت و زیاتر پەرە بسەنێت چەند خالێك دەخەینەروو كە پێویستە هاوسەرەكان پێی هەلسن ,لەوانە ئەركە خێزانیەكان پێویستە لە سەرووی گشت ئەركەكانی دیكەتانەوە دابنێن هەرگیز خێزانەكانتان مەكەنە فیداكاری كارەكانتان ,چونكە خێزان پێویستی بە زۆرترین چاودێری و خزمەت هەیە .هەروەها هەندێ كات تەرخان بكەن و كۆ ببنەوە لەسەر كێشەكانی خێزانەكەتان بدوێن و هۆیەكان و چارەسەری گونجاو بدۆزنەوە و بەلێنی دوبارە نەبوونەوەیان دوپات بكەنەوە.

كاتێك دەرۆنەوە  بۆ مال یەكسەر هەستی فشار و تورەی نیشان مەدەن بەلكو خەندە بهێننە سەر لێوی ئەوانەی بەرەو پێرتان دێن جونكە ئەوان چاوەرێی خەندەیەك و قسەیەكی شیرین لە ئێوە دەكەن .كاتێكی تایبەت بۆ خێزانەكانتان تەرخان بكەن وەكو رۆیشتن بۆ پیاسەیەك یان گەشتێك چونكە ئەو چالاكیانە پەیوەندی نێوانتان بەهێز دەكات.خالێكی تر ستایشی دەست رەنگینی هاوسەرەكەتان بكەن زوو زوو بە هەول و تێكۆشان و كارەكانیان هەلبدەن و وەسفیان بكەن جوانترین پەیف هەلبژێرن بۆ دەربرینی هەست و وتەكانتان.هەروەها دیاریان پێ بدەن كە حەزی لێ ئەكەن, پێغەمبەر (د.خ) فەرموویەتی " دیاری ببەخشن خۆشەویست دەبن "

لە كۆتای دا پێویستە كچان و كوران بەو پەری بەرپرسیاریەتیەوە لە پرۆسەی هاوسەرگیری بروانن و دوربكەونەوە لە بریاردانی پێشوەختە و  بێ ئامادەگی , هەروەها دوربكەونەوە لە ناپاكی و بێ بەها كردنی پرۆسەكە دورست كردنی كێشە و گرفت بۆ خێزانەكان, هاوسەرگیری پرۆسەیەكی ئەبەدیە نەك كاتی لە پێكهێنانی هاوسەرگیری دەبێت ئامانجیان دورست كردنی خێزانێكی تەندورست بێت .چونكە خێزانی تەندورست بە بناغەی پێكهێنانی كۆمەلگەی تەندورست دادەنرێت.

بابەتى پەیوەندیدار بیروڕا

زۆرترین بینراو