حكومەتی ئەلكترۆنی و ژێرخانی هەرێمی كوردستان و كاریگەری لەسەر كەمكردنەوەی تێچووی گشتی

هاوار غفور حمدامین باڵەكی

ماموستا لە زانكۆی پۆلیتەكنیكیی هەولێر

ئەو پێشكەوتنەی كە جیهان بە خۆیەوەی بینی لەسەدەی رابردوودا، بە تایبەتی لە بواری تەكنەلۆجیا وای كردووە كە ڕەنگدانەوەی لەسەر زۆر بوار هەبێت، ئەم پێشكەوتنەش زیاتر بەمەبەستی خزمەتكردنی بواری مرۆڤایەتین. زۆر لە وڵاتان بۆ وەڵامدانەوەی ئەو هەموو گۆرانكارییە خێرایانەی كە لە جیهان ڕوودەدەن، هەمیشە دەیانەوێت لەگەڵ ئەم گۆرانكاریانە بەردەوام بن.
ئەم گۆرانكاریانەی كە ڕوویاندا بەهۆی جیهانگریەوە ( GLOBLAZATION ) وای كردووە كە جیهان وەك لادێیەكی بچووكی لێبیت. بوونی یەكێك لە دەرهاوێشتەكانی جیهانگیریەوە، بریتییە لە حكومەتی ئەلكترونی
(ELECTRONIC GOVERNMENT ) كە خۆی بەرجەستە دەكات لە بە ئەلكترونیكردنی كاروبارەكانی حكومەت، لە هەموو بوارەكان وادەكات كە حكومەت لە زۆر بوارەوە خەرجییەكانی كەم بێتەوە.
بۆ دروستكردنی حكومەتی ئەلكترونی چەند كۆلەگەیەكی سەرەكی هەن دەبێت ئامادەبكرێن بۆ ئەوەی حكومەتی ئەلیكترونی بكەویتە سەر رێچكەی خۆی و سەركەوتووبی، بەشێوەیەكی گشتی لە دوو خاڵی سەرەكی نیشانی دەدەین:
1- ژێرخانی بنچینەیی ماددی:
كە خۆی دەبینێتەوە لە هەموو ئەو بنەچانەی كە پەیوەندیان بە رێكخستن و چاكردنی بنچینەیی ماددی هەیە كە خۆی دەبینێتەوە لە:
أ- ژێرخانی گەیاندن ( Communication infrastructure) كە بریتیە لە ژێرخانی پێكگەیاندنی بوارەكانی گەیاندن بەیەكتری جا ئەمە لەهەر جۆریكی گەیاندن بێت.
ب- ژێرخانی ئامێری سیرفەرات و داتابەیەسەكان و ئەمباركردنی زانیاریەكان: كە خوی دەبینێتەوە لەچەندین ئامێری زەبەلاح بۆ بەرێوەبەردن و رێكخستنی و پاراستنی ئەم پرَوسەیە بە شێوەیەكی گشتی .
2-سەرچاوەی مرۆیی (Human Resources):
سەرچاوەی مرۆیی بە تەواوكەری ژێرخانی بنچییەیی دادەندرێت، كە لە خەڵكی بەكارهێنەر و ئامادەكاری یاسایی و هونەری و كارگێری بەدی دەكرێت. بە شێوەیەكی گشتی بۆ ئەوەی بتواندرێت كە حكومەتی ئەلكترونی لە هەرێمی كوردستان رێچكەكانی و كۆلەگەكانی بچەسپێن. ئەم تێبینیانەی خوارەوە دەخەینە روو:
1- لەڕووی بنەچەی ماددی: هەرێمی كوردستان لە ئێستا بنەچێكی رێكوپێكی هەیە كە دەتواندرێت سوودی لێببیندرێت بۆ دروستكردنی حكومەتی ئەلكترونی و ئەم بنەچەیەش خۆی دەبینێتەوە لە هەموو پێكگەیاندنەی لە نێو هەموو شار و شارۆچكەكاندا هەیە بە جۆریكی ئەوتۆ كە لایەنی یەكەم یان بە گەیاندنی هەوای (waves and antenna) یان گەیاندنی زەوی (fibber optics ) پێك بەستراون كە ئەمەش خۆی لەخۆی دا وادەكات تێچووی پێك گەیاندن زۆركەم بێتەوە یان هەرنەمێنت.
لەڕووی بنچەیبوونی ئامێری سێرفەرات و داتابەیس ئەوا لەم بوارەش حكومەتی هەرێم خاوەنی بنەچێكی باشە، بەڵام تەنها هەندَیك رێكخستنی دەوێتەوە (rearrange ) كە لەمەش دا تێچووەیەكی ئەو تۆی ناوێت.
2- لەڕووی سەرچاوەی مرۆیەی: هەرێمی كوردستان خاوەن چەندین خەڵكی پسپۆری هەمەجۆرن كە دەتواندرێت سوودیان لێ ببیندرێت، لەڕێگەی ئەم پسپۆڕانەوە دەتواندرێت چەندین خول بۆ بەكارهێنەرانی كارمەندی حكومەتی ئەلكترۆنی بكرێتەوە لەسەر گشت ئاستەكان و لەهەموو بوارەكاندا، كە ئەمەش لەڕووی تێچوونەوە پێویستی بە گوژمەیەكی ئەوتۆنیە.
بۆ دەستپَیكردنی ئەم پرۆسەیە و تەواوبوونی پێویستە بە چەند قۆناغێك دەستبەكارەكان بكرێت كە لەقۆناغی ئامادەكردنی زانیارییەكان و رێكخستنیان و ئینجا داخیلكردننیان بۆ كۆمپیوتەرو پێكەوە گرێدانیان و قۆناغی راهێنانی كارمەندان و قۆناغی تاقیكردەوەو چەندین قۆناغی تر .
لە كۆتایدا دەمەوێت ئاماژە بەوە بكەم كە بوونی حكومەتی ئەلكترونی وادەكات كە تێێچووی خەرجی حكومەت لە بوارەكانی گواستنەوەو گەیاندن و كات بەفیڕۆچوون كەم بێتەوەو تێچووی گشتی تاكەكان كەم بێتەوە كە ئەمەش كاریگەری باشی دەبێت لەسەر داهاتی نیشتمانی و هەروەها داهاتی گشتی حكومەت زیاد دەبێت لە بوارەكانی باج و بانك و چەندین بواری تر.

زۆرترین بینراو