حەسەن زیرەك ئەو هونەرمەندەی مێژووی هونەری تۆمار كرد

حەسەن زیرەك ئەو هونەرمەندەی مێژووی هونەری تۆمار كرد

بەپێی راپۆرت و بەدواداچوونێكی زاری كرمانجی، بۆ شەقام و تۆمارگاكان، سەرەڕای دەیان ساڵ تێپەڕبوون بەسەر كۆچ كردنی، كەچی تائێستا خەڵكێكی زۆر شەیداو هەواداری دەنگی هونەرمەند "حەسەن زیرەك"ن تەنانەت لەئێستاشدا ناوە بەناوە گۆرانی نەبیستراوی بڵاودەبێتەوە، كە لەلای كەسە نزیكەكانی پارێزراو بوونە، هەروەك ناوی ئەم هونەرمەندە بە گۆرانی بێژی رەسەنی مێژوی هونەری سەدەی رابردوو ناودەبرێت.
گۆرانی بێژی رەسەنی كوردی هونەرمەند حەسەن زیرەك، بەرواری 29-11-1921 لەشاری بۆكان لە رۆژهەڵاتی كوردستان چاوی بەدونیا هەڵێناوە، ئەگەرچی لە بنەماڵەیەكی هەژار بووە و دوچاری چەندین نەهامەت و دەردەسەری بووە، بەڵام هەر لە هەرزەكارییەوە تا كۆتایی تەمەنی، توانیویەتی بە دەنگە ناسكەكەی خۆی ببێتە ئاوازێك لە گوێی هەموو كوردێكدا بزرەنگێتەوە، لە رۆژی 26-6-1972 لە شاری بۆكان ماڵئاوایی لە زێد و نێشتمانەكەی دەكا و لە سەر وەسێتی خۆی لە داوێنی كێوی ناڵەشكێنە كە دەڕوانێتە بۆكان ئەسپاردەی دایكی نیشتمان دەكرێت.
زیرەك پێش سەردەمی بەناوبانگی:
هۆمایۆن كەمانگەرە چالاكوانی ماندوونەناسی بواری كلتوری كوردی و لە بەڕێوەبەرانی پێشووی ڕادیۆی كرماشانە كە یەكێك بووە لە هەڤاڵانی زیرەك، بە وردی باس لەبەشێك لە ژیان و بەسەرهاتەكانی زیرەك دەكات و دەڵێت "ئەوەی كە من وەك خۆم لە حەسەن زیرەكم بیستووە لەو ساڵانەی كە لە كرماشان هاوكاریی لە گەڵ ڕادیۆ كوردی هەبوو، سەبارەت بەو سەردەمەی كە هێشتا وەك گۆرانیبێژێك چالاكیی نەبووە، ئەوەیە كە هەر لە منداڵییەوە باوكی لە دەست داوە و دایكی كە توانای بەخێوكردنی منداڵەكانی نەبووە بە ناچاری پەنا بۆ سەر لە نوێ هاوسەرگیری دەبات، منداڵەكان و بە تایبەت حەسەن زیرەك، نەچوونەتە قوتابخانە و بە ئامانجی دەسخستنی بژێوی ژیان ئیشی كرێكارییان هەڵبژاردووە.
حەسەن لە سەرەتای گەنجێتی ئیش و كاری زۆری تاقیكردووەتەوە و لە ئاكامدا ڕۆژێك لە كاتێكدا كە لەگەڵ شۆفێرێكدا ئیشی كردووە و ئەو لە ئۆتۆمبێلەكەیدا نەبووە، شۆفێری دەكات و لە نەهامەتیدا ئۆتۆمبێلەكەی بۆ ڕاناگیرێت و دەبێتە هۆی گیان لە دەستدانی كەسێك. بەم هۆیەشە حەسەنی گەنج، ئۆتۆمبێل و شوێنی ڕووداوەكە بە جێ دێڵێت و ماوەیەك خۆی حەشار دەدات، بەڵام لە ئاكامدا خۆی بە دەستەوە دەدات و پاش ئازادبوونی لە گرتووخانە، وڵات بە جێ دێڵێت و ڕێگای وڵاتی عێراق دەگرێتەبەر. پاش گەیشتنی بە كوردستان لە كەمتر لە یەك ساڵدا ئەوێش بە جێ دێڵێت و لە شاری بەغدا ئیشی كرێكاری هەڵدەبژێرێت.
حەسەن هاوكات لە گەڵ كرێكاری لە چاخانەیەكیش ئیش دەكات و هەندێك كات گۆرانیش دەڵێت و بەمەش خاوەن كارەكەی بە دەنگی خۆش و لێهاتوویی ناوبراو هیوادار دەبێت. حەسەن زیرەك لە ئاكامدا لە هوتێلی باكوری بەغدا وەك كرێكار دەست بە كار دەبێت، لەو هوتێلەدا كە بە گشتی لە لایەن كوردانی عێراقەوە بە كار دەهێندرا، لە گەڵ حەسەن زیرەك ئاشنا دەبن و ئەمەش دەبێتە دەسپێكی هاوكاری زیرەك لە گەڵ ڕادیۆ كوردی بەغدا.
گەیشتنی ئەم گەنجە دەنگ خۆشەی كوردی ئێرانی بۆ ڕادیۆ كوردی بەغدا هاوكات بووە لە گەڵ ساڵانی سەرەتایی دەیەی 1950 كە بە وتەی خۆی لە گەڵ گەورە هونەرمەندانی گۆڕەپانی مۆسیقای كوردی وەك مامۆستا عەلی مەردان، حەسەن و محەممەد عارف جزیری، شەماڵ سائیب، تاهیر تۆفیق، باكوری و قادر دیلان ئاشنا بووە.
ناوبراو لە هەمان ساڵانی سەرەتایی چالاكی لە ڕادیۆ بەغدا سرنجی بیسەران ڕادەكێشێت و بە پێی ئەوەی كە شارەزایی تەواوی لە سەر ملۆدی و گۆرانییەكانی ناوچەی موكریان هەبووە و بەردەوام پێشكەشی كردووە، لەوەدا سەركەوت كە هۆگرانی دەنگەكەی ڕاكێشی خۆی بكات و بگاتە ناوبانگ.
گەڕانەوەی زیرەك بۆ ئێران:
حەسەن زیرەك بەردەوام جەختی دەكردەوە كە هیچ كات دیمەنی كوشتنی ئەو گەنجەی لە ڕووداوەكەی هاتووچۆدا لە بیر نەكردووە و هەست بە گوناحباری، ویژدانی ئازار دەدا، بەم هۆیەشەوە بڕیار دەدات سەردانێكی كورتی بۆ زێدی خۆی هەبێت و زانیارییەك بە دەست بێنێت.
نەورۆزی ساڵی 1337ی كۆچی هەتاوی بەرامبەر بە مانگی مارسی ساڵی 1958ی زائینی ئەو دەرفەتە هاتە پێشەوە و زیرەك موڵەتی لە بەرپرسانی ڕادیۆ كوردی بەغدا وەرگرت و بڕیاری گەڕانەوەی بۆ ئێران دا.
پێشوازی لە زیرەكی گەنج لە شارەكەیدا:
ناوبراو كە كاتی بەجێهێشتنی زێد و ماوای خۆی گەنجێكی نەناسراو بووە، لە پاش گەیشتنی بۆ بۆكان لە لایەن هاووڵاتیانەوە بە گەرمی پێشوازیی لێدەكرێت و لەوەی كە ناوبانگێكی هەیە و بووەتە هونەرمەندێكی لێهاتوو، ڕووبەڕووی شایی و پێشوازی گەرمی ئەو خەڵكە دەبێتەوە.
هەواڵی گەڕانەوەی حەسەن زیرەك بۆ بۆكان لە پاش چەند ڕۆژێك دەگاتە شار و ناوچەكانی دیكەی كوردستان. لەو كاتەدا كە بەڕێز عەبدووڵای موفتی زادە لە هۆگرانی دەنگی حەسەن زیرەك لە شاری سنەوە دەچێتە بۆكان، پێشنیاری ئەوە دەدات كە سەردانی شاری سنە بكات و لە ڕادیۆی ئەو قەزایە بەرنامەكانی پێشكەش بكات.
زیرەك لە مانگی گوڵانی هەمان ساڵ دەچێتە شاری سنە و لەوێش بە ڕادیۆی ئەو شارە كە لە ژێر چاودێری لەشكەری 6ی كوردستان بەڕێوەدەبرا، دەناسێندرێت.
بەڵگەی هاتووچۆی كاتی بەرواری 22ی گوڵانی ساڵی 1337ی كۆچی هەتاوی كە لەلایەن بەرپرسی دژە زانیاری ئەو لەشكەرەوە بە ناوی حەسەن زیرەك دەركرابوو، پیشاندەری ئەوەیە كە ناوبراو لە گەڵ ئەو ڕادیۆیە و بەڕێوەبردنی بەرنامەكانی هاوكاریی هەبووە.
وەك ئەوەی كە باس كرا ئەو نامەیە كە ئاماژەی پێدرا، كاتی بووە و هاتنی دێڕی " تا پێدانی كارتی فەرمی " لەو نامەیە، گوزارشت لەوە دەكات كە كاربەدەستانی ڕادیۆ لەشكەری كوردستان لە هەوڵی ئەوەدا بوون زیرەك وەك گۆرانیبێژێك بە فەرمی دابمەرزێنن.
جێی وەبیرهێنانەوەیە حەسەن لە وتووێژەكانی لەگەڵ من چەندین جار لە پشتڕاست كردنەوەی ئەمە ڕایدەگەیاند كە بەرپرسانی ئەو ڕادیۆیە هەوڵی ئەوەیان دەدا كە لە گەڕانەوە بۆ بەغدا پاشگەزی بكەنەوە و بە فەرمی وەریبگرن. سەرەڕای بەڵێنەكانی بەرپرسانی ئەو ڕادیۆیە، زیرەك پاش ماوەیەك دەگەڕێتەوە بۆكان و لەوێدا كاتەكانی بە چاوپێكەوتن و دیتنی دۆست و لایەنگرانی تایبەت دەكات و ناوە ناوەش بانگهێشتی ڕێ و ڕەسمەكانی زەماوەند دەكرا و لەوێدا بەرنامەكانی پێشكەش دەكات. بەڵام لە ئاكامدا بڕیاری گەڕانەوە بۆ بەغدا و بەردەوامی چالاكییەكانی لە ڕادیۆ بەغدا دەدات.
كودەتای بەغدا و مانەوەی لە ئێران:
لە بەرواری 14ی ژووئییەی 1958 (1337ی كۆچی هەتاوی) ڕژێمی پاشایەتی عێراق لە كودەتایەك بە سەركردایەتی عەبدولكەریم قاسم ڕووخا و حكومەتی كۆماری لەو وڵاتەدا ڕاگەێندرا. دەستبەجێ ئەم هەواڵە لە جیهاندا بڵاو بوویەوە و لە ئێران و بە تایبەت لە كوردستان كە زۆربەی خەڵك دڵخۆشییان لە ڕژێمی پاشایەتی نەبوو، پێشوازیی لێكرا.
زیرەك كە لە گەڕانەوەی بۆ بۆكان هەستی دۆستانەی لایەنگرانی بینیبوو و ئەمەش كاریگەریی لە سەر دانابوو پاش ماوەیەك بڕیاری گەڕانەوە بۆ عێراق دەدات و لە خۆئامادەكردنی ئەم سەردانەدا‌ بوو كە هەواڵی كودەتاكە دەبێتە هۆی نیگەرانی ناوبراو، لە بەر ئەوەی كە كاتێك كە لە ڕادیۆ بەغدا بوو بە بۆنەی ڕێ و ڕەسمی تاجی شاهی لە سەرنانی مەلیك فەیسەڵ پاشای عێراق ئەم گۆرانییەی پێشكەش كردبوو:
دەلێیدەن لێیدەن لە تەپڵی شادمانی
تاجی نایە سەر فەیسەڵی سانی
پڕوپاگەندە و بابەت و وتارەكان لە ڕادیۆ بەغداوە دژ بە بەرپرسانی ڕژێمی پێشوو و خۆپێشاندانی بەرفراوان و ڕاگەیاندن و كردەوە بەردەوامەكانی چین و توێژەكانی عێراق، بە تایبەت كوردان لە پاڵپشتی كودەتاكەی عەبدولكەریم قاسم و ڕووخاندنی دەسەڵاتی چەوسێنەری پاشایەتی، زیرەك والێدەكات تا ڕوونبوونەوەی دۆخی سیاسی ئەو وڵاتە‌ لە ئێران بمێنێتەوە.

.سەرچاوە:
ماڵپەڕی فەراتاب
وەرگێڕان: جام كوردی – ئیدریس سلێمانی- ماڵپەڕی پەیسەر پرێس

زۆرترین بینراو