خود لە دەروون ناسیدا

كرمانج فەتاح
 
گەڕانی دەروونی دەربارەی "من كێم؟ چەمكی خود ئەو وێنەیە كە ئێمە هەمانە لە خۆمان. ئەم شێوە خودە بە پێی كات چۆن دەگۆڕێت؟ ئەم وێنەیە لە چەند ڕێگایەكەوە گەشە دەكات بەڵام بە تایبەتی لە كارلێككردنەكانمان لەگەڵ كەسانی گرنگ لە ژیانماندا كاریگەری هەیە پێناسەكردنی چەمكی خود بەگشتی ئەو تێڕوانینیە بۆ ڕەفتار و تواناو تایبەتمەندییە ناوازەكانمان- وێنەیەكی هزرییە بۆ نموونە، بیروباوەڕەكانی وەك " من هاوڕێی باشم " یان " من كەسێكی میهرەبانم " بەشێكن لە چەمكێكی گشتی خودی. چەمكی خود زیاتر بەرەو ڕووبوون دەچێت كاتێك خەڵك گەنجتر و هێشتا بە پرۆسەی خۆدۆزینەوە و پێكهێنانی ناسنامەدا تێدەپەرێت.
 
بەو تەمەنەی خەڵك، خۆتێهەڵكردن زۆر وردتر و ڕێكخراوتر دەبێت وەك ئەوەی خەڵك بیرۆكەیەكی باشتری بۆ دروست بكات كە كێن و چییان بۆ گرنگە. بەپێی كتێبی (بنەڕەتی دەروونی كۆمەڵایەتی) ڕیچارد كریپ و ڕیانۆن تێرنەر: خودی تاك لە تایبەتمەندی و خەسڵەتی كەسایەتی پێكهاتووە كە لە تاكەكانی تر جیامان دەكاتەوە. نموونەكان لەخۆ دەگرێت لە گۆشەگیركردن یان دەركردن. خود پەیوەندیە پەیوەندیەكانمانەوە لەگەڵ كەسانیتر پێناسە دەكرێت نموونەكان وەك خوشك و برا و هاوڕێ و هاوسەر لەخۆ دەگرێت. لە بنەرەتدا، چەمكی خود كۆكراوەی بیروباوەڕێكە كە لە كەسێكدا خۆی دەبینێتەوە كە وەڵامی پرسیارەكە بەرجەستە دەكات كە "من كێم؟ تیۆرەكان زۆر بابەت لە ناو دەروونناسیدا، ژمارەیەك لە بیردۆزییەكان ڕێگای جیاجیایان بۆ بیركردنەوە لە چەمكی خودی پێشنیار كردووە. بەپێی تیۆری شوناسی كۆمەڵایەتی، چەمكی خود لە دوو بەشی سەرەكی پێكهاتووە : شوناسی كەسی و شوناسی كۆمەڵایەتی. ناسنامەی كەسیی ئەو سیفەت و تایبەتمەندیانەی تر دەگرێتەوە كە وا لە هەر كەسێك دەكەن بێ هاوتابێت.
 شوناسی كۆمەڵایەتی ئاماژەیە بۆ چۆنیەتیی پێناسی كردنی بە كۆمەڵ، وەك كۆمەڵ، ئایین، یان بزووتنەوەی سیاسی. دكتۆر (بروس ئەی براكن) پسپۆڕی دەروونی لە ساڵی 1992 پێشنیاری كرد كە شەش بواری دیاریكراو هەیە كە پەیوەندی بە چەمكی خودەوە هەیە: كۆمەڵایەتی : توانای كارلێككردن لەگەڵ كەسانی تردا. لێهاتووی : توانای پێویستییه سه رەتاییەكان. كاریگەری : هۆشیاری حاڵەتە سۆزدارییەكان فیزیكی : هەستەكان دەربارەی سەیركردن و تەندروستی و باری جەستەیی و دەركەوتەی گشتی. ئەكادیمی : سەركەوتن یان شكست لە قوتابخانە. خێزان : چۆن یەك كار دەكات لەناو یەكەی خێزان. كارڵ ڕۆجەرس، پسپۆڕی دەروونیی مرۆڤ، پێی وابوو كە سێ بەشی جیاوازی چەمكی خود هەیە: چۆن خۆت دەبینی وێنەی خودی هەر تاكێكیش تێكەڵێكە لە سیفەتی جیاواز لەوانە تایبەتمەندیە فیزیكیەكانمان و سیفەتی كەسایەتی و ڕۆڵی كۆمەڵاییەكان، وێنەكردنی خود مەرج نییە لەگەڵ واقیع یەك بێت ڕەنگە هەندێك كەس وێنەی خۆهەڵئاوسانیان لە خۆیان هەبێت، هەندێكی دیكەش یان ڕەنگە ئەو عەیب و لاوازیانە گەورە بكەن كە ئەوانی تر نایبینن. خۆ بەكەم زانی، یان چەند بەنرخە بۆ خۆت ژمارەیەك فاكتەر دەتوانن كاریگەری لەسەر خۆبەكەمزانی دروست بكەن، لەوانە چۆنیەتی بەراوردكردنی خۆمان بەكەسانی ترو چۆنیەتی وەڵامدانەوەی ئەوانی تر بەئێمە. كاتێك خەڵك بە ئەرێنی وەڵامی هەڵسوكەوتەكانمان دەداتەوە، زیاتر لە خۆبەخۆبوون مان زیاتر پەرە پێدەدات كاتێك خۆمان بە وانی تر بەراورد دەكەین و خۆمان بە كەم و كوڕی دەبینینەوە، دەتوانێت كاریگەری نەرێنی لەسەر خۆبەكەم بینیمان هەبێت. وەك پێشتر ئاماژەی پێ كرا، چەمكە خودییەكانمان هەمیشە تەواو لەگەڵ واقیع یەك نین. هەندێك قوتابی لەوانەیە بڕوایان وابێت كە لە ئەكادیمیدا زۆر باشن، بەڵام لەوانەیە لە خوێندنی قوتابخانەكەیان دا چیرۆكێكی جیاواز بگێرن بە وتەی كارل ڕۆجەرز، چەمكی گەیشتن بە خودبوون كەسێك لەگەڵ واقیعدا بگونجێت. لەكاتێكدا هەموومان تا ڕاددەیەك واقیع دەشێوێنین، كاتێك هاوبەندی ڕوودەدات كە چەمكی خود بەشێوەیەكی دادپەروەرانە لەگەڵ واقیعدا ڕێك بێت. نەگەیشتن بە چەمكی خودی كاتێك ڕوودەدات كە واقیع لەگەڵ چەمكی خودی ئێمەدا یەك نەگرێتەوە. ڕۆجەرس لەو بڕوایەدا بوو كە بێدەربەستی لە تەمەنی منداڵیدا سەرەتای ترین ڕەگی هەیە كاتێك دایك و باوك مەرجی سۆزیان بۆ منداڵەكانیان دادەنێت (تەنیا دەربڕینی خۆشەویستی ئەگەر منداڵ " پەیدای بكات " لە ڕێگەی هەندێك ڕەفتار و ژیان لە چاوەڕوانی دایك و باوكدا)، منداڵ دەست دەكات بە شێواندنی یادەوەری ئەو ئەزموونانەی كە بەوە وایان لێ دێت هەست بە ناشایستەیی خۆشەویستی دایك و باوكیان دەكەن.
خۆشەویستی بێ مەرج، لە لاكەی ترەوە یارمەتی دەدات بۆ بەهاداركردنی ئەو منداڵانەی ئەزموونی ئەو جۆرە خۆشەویستییە دەكەن، هیچ پێویست بەوە ناكەن كە بەردەوام یادەوەرییەكانی بشێوێنن تا باوەڕ بەوە بكەن كە كەسانی دیكە وەك خۆیان خۆشبوێت و قبوڵیان بكەن.

 

بابەتى پەیوەندیدار بیروڕا

زۆرترین بینراو