خۆكوشتن و هۆكارەكانی

دێرین عەلی

خۆكوشتن وەك دیاردەیەكی بەربڵاوی هەموو مرۆڤایەتی، كۆمەڵێك هۆكار هەن كە دەبنە هۆی دروست بوونی ئەم بڕیارە لەلای مرۆڤەكان.
1- هۆكاری دەروونی: دەروونزانەكان بڕوایان وایە كۆمەڵێك گرفتی دەروونی, وا لە مرۆڤ دەكات پەنا بباتە بەر خۆكوشتن، و هەمیشەش لە هەوڵی كۆنترۆڵ كردنی ئەو بارەن كە تاك تووشی دەبێت، بەڵام لە ناوچەیەك بۆ نەوچەیەكی دی جیاوازی هەیە و كاركردن بۆ ئەم باروو دۆخە ئاسان نییە و هەوڵدان هۆشیاری زۆری دەوێ، فڕۆید دەڵێت لە ئەنجامی زاڵبوونی (الانا العلیا- منی باڵا) بە شێوەیەك كە (هو-ئەو)، وا لە مرۆڤ دەكات بۆ هەر هەڵەیەكی بچوك هەست بە تاوان بكات، لە كاتێكدا هەموان هەڵە دەكەین بەڵام هەندێك جار بەردەوامی و دووبارە كردنەوەی ئەم هەڵانە وامان لێ دەكات توشی خەمۆكی ببین و هەوڵ بۆ خۆ دوورخستنەوە بدەین لە ئامۆژگاریەكان، ئەمە وادەكات تاك گۆشەگیربێ، بیركردنەوەی زۆر و دابران لە تەواوی ئەو كەسانەی كە پەیوەندیان هەبوە لەگەڵیان، بیركردنەوەی زۆر قووڵ و دەرباز نەبوونی بۆ كێشەكە وای لێدێت بەتەواوەتی نائوومێدی پێوەدیاربێ، لە هەمان كات كێشەكە لای خۆی بە جۆرێك ئاڵۆز دەكات و چارەسەری لێ دەبێتە كێوێك! هاوكاریە دەروونییەكان بۆ هەرتاكێك سوودی تایبەتی خۆی هەیە، بەڵام مەخابن لێرەدا بە شێوەیەكی ڕوون دیارە خەڵك پێیی عەیبە بڵێت من فشارێكی دەروونی بەرۆكی گرتووم یا پێی عەیبەی بدركێنێ! لەكاتێكا راسترین ڕێگە ڕاوێژ كردنە بە دەرووناسان و پسپۆرانی دەرووناسی، بۆیە زۆر گرنگە لێرەدا میدیا ڕۆڵی سەرەكی بڵاوو بوونەوەی ئەم هۆشیارییە بێت، دواتر سیستەمێك لە پەروەردەی سكوڵی دابنرێت بۆ ئەم بابەتە گرنگە، بۆ ئەوەی لەمەولا پێمان شەرم نەبێ باس لە گرفتە دەروونیەكانی خۆمان بكەین، هۆشیاری تاك و كۆمەڵگە گرنگی خۆی هەیە، دەبێت كاری جدی بۆ بكرێت، هەست كردن بە كەسی بەركەووتە دەروونیەكە بەشێكی گەورەی چارەسەرە كەیە! بۆیە كاتك تۆ هەستت بەمە كرد بێ دوودڵی پەیوەندی بكە بە كەسانی شارەزاوە، هەندێك جار زۆر گرنگە هاوڕێیانی ئەو كەسە یا خانەوادەكەی بەبەردەوامی لە باروو دۆخی كەسەكە بكۆڵنەوە، بەتایبەت نەهێڵن كەسەكە تەنها بێت بۆماوەیەكی زۆر تا ئەو ئەزمەیە تێ دەپەڕێنێت.
٢- هۆكاری كۆمەڵایەتی: بێگومان هۆكارە كۆمەڵایەتیەكان ڕۆڵێكی سەرەكییان هەیە بۆ سەر هەڵدانی دیاردەی خۆكوشتن، بەتایبەت لەم ساڵانەدا كە لای هەموان ڕوونە لەگەڵ هاتنی ساڵی نوێ، كۆمەڵێك لە قەیرانەكان بە زەقی ڕووی كردە كۆمەڵگە، ئەمەش وای كرد كە تاك تووشی ئەزمەی فكری و دابران لە كۆمەڵگە ببێتەوە، لەسەروو هەموویەوە ئەزمەی بێكاری و نەبوونی داهات و سەرلێشێوایی، سەرهەڵدانی ڤایرۆسێكی تەواو جیاواز وای كرد مرۆڤ بەرەو پانیك یا سەدمەی ناوەكی بكاتەوە، و كەرەنتینەش بۆخۆی هۆكارێك بوو كە مرۆڤی بە ستایلێكی تازە ئاشنا كرد، ئەمانە حەزم كردنی زۆر قورسبوو، چونكە ترسوو قەلەقیەكی زۆری لای خێزان درووست كرد، ئەم بەركەووتە نووێیە بۆ تەواوی جیهان نامۆ بوو، هۆكارێكی دی لێكترازانی خێزان و نەمانی پەیوندییە ڕۆحییەكان لە نێوانیاندا، هۆكارێكە بۆ ئەوەی مرۆڤ هەست بە نامۆیی و گۆشەگیری بكات، ئەویش بەهۆی زۆری كافتریا و بەكاربەرەكانی دنیایی سۆشیال میدیا و ئینتەرنێت وای كردوە گۆشە گیری رۆحی درووست ببێ، تێنەگەیشتن و لێكترازان هۆكارێكی وای خوڵقاندووە كە ئاراستەكان بەجۆرێك رەشبینی و بێ هیوایی پێوە.
٣- هۆكاری ئابووری: هەژاری و بێكاری، بێ هیوایی نەبوونی متمانە، لێكترازانە ڕۆحیەكان، حەزوو ئارەزووی زۆری گەنجەكان تمووحی زیاتر بەر فراوان بوونی ئارەزووەكان، نەگەیشتن بە شتەكان و ئیفلاس بون وا دەكات تاك هەنگاوی هەڵە بنێت بۆ كۆتایی هێنان بە ژیانی خۆی!
4- نەخۆشییە درێژخایەنەكان: نەخۆشییە درێژخایەنەكان شوێنەواری نێگەتیف لەسەر تاك و كۆمەڵگە بە جێ دەهێڵێ، لە ئەنجامی هەستكردنی تاك بەبێ توانایی، زۆر جاریش ئەم نەخۆشیە پاڵ بە تاكەوە دەنێن بۆ كۆتایی هێنان بە ژیانیان و ئارەزووی مردن دەكەن بە ئاشكرایی، هەرچی زووتری مردن و ڕزگار بوونیەتی، و زۆرێك لە زانایان پێیان وایە ئەمجۆرە نەخۆشیانە خۆكوشتنێكی هێواشە یا خۆكوشتنێكی بێ دەنگە!
چارەسەریەكان: دەتوانرێ بە شێوەیەكی زانستی بۆ زاڵبون بە سەر گیروگرفتە دەروونی و كۆمەڵایەتیەكان، چەندین كەس لە خۆكوشتن یا لە گۆشەگیری، و خەمۆكی و دڵتەنگی، و پانیك و ترس و قەلەقی، ڕزگار بكەین. 1- نەهێشتنی تەنیایی و نامۆیی گۆشەگیری تاك لە ناو كۆمەڵ، ئەویش لە ڕێگەی بەهێز كردنی پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان و زیاتر نزیك كردنەوەیان لە خێزان. ٢- ئاگادار كردنەوەی كەسانی نزیكی بۆ ئەوەی لە نزیكەوە تێبینی گرفتەكانی بكەن، و هاوكاربن و هاوڕێ و كەسانی دڵسۆزی تاك لێرەدا ڕۆڵێكی باش دەگێڕن بۆ دوورخستنەوەی نەخۆشەكە لە بیركردنەوەی هەڵە. 3- پیاوانی ئایینی لە ڕێگای پەیامەكانیانەوە دەتوانن چارەسەرێكی باش بن بۆ نەهێشتنی دیاردەكە، وەكو بەهێزكردن و بڵاوكردنەوەی بیروباوڕی ئایینی، چونكە باوڕبوون و ترسان لە سزای دوارۆژ، زۆر كەس لە خۆكوشتن ڕزگار دەكات. ٤-مییدیا ڕۆڵێكی گرنگ دەگێرێ بۆ هۆشیاری ئەویش بە پەیرە و پرۆگرامی تایبەت. 5- سەنتەرەكان و ڕێكخراوەكانی مافی مرۆڤ، گرنگە كاری جدی بكەن بۆ بڵاوكردنەوەی و هۆشداری خێزانەكان. 6- پێویستە پەروەردە سیستەمێك دارێژێت، بۆ خوێندن لەم بوارەدا، كە زۆر گرنگە لەسەرەتاوە وا لە تاك بكرێت تەواو تەواو بروای بە توانەكانی خۆی هەبێت و هەنگاوی باش بنێ بۆ ژیانی، نەك لە خاڵێكدا بوەستێت و دوای بێ هیوا بوون، كۆتایی بهێنێت بە ژیانی خۆی.
لە كۆتاییدا ئەمەوێ بڵێم، هۆكار هەرچیبێ نابێ خۆمان بەدەستی خۆمان كۆتایی بەو ڕۆحە بهێنین، دوای هەر ناخۆشیەك خۆشیەك هەیە بۆ هەر بەربەستێكیش چارەسەرێك هەردەبێ، بۆیە خۆتان خۆش بووێ.

زۆرترین بینراو