دابەزینی نرخی نەوت كاتییە و بەرزدەبێتەوە

دابەزینی نرخی نەوت كاتییە و بەرزدەبێتەوە

رەمەزان هەرنی – زاری كرمانجی : كۆرۆنا گشت بوارەكانی ژیان و ئابووری و بازرگانی پەكخست و لە كۆتایی بووە هۆی دابەزینی نرخی نەوت لە جیهان كە بە پێی ئامارەكان بۆ یەكەم جارە لە مێژوودا نرخی نەوت بەم شێوەیە دابەزینی بەخۆیەوە ببینێت.
د. بێوار خنسی ، پسپۆر لە بواری نەوت و ماددە سروشتییەكان بە زاری كرمانجی راگەیاند" لە مێژووی فرۆشتنی نەوتدا ئەم رووداوای ئەم جارە دروستبووە یەكەمین جارە كە نرخی نەوت ئەم نزمبوونە بەخۆیەوە ببینێت، هۆكاری سەرەكیش دەگەرێتەوە بۆ پێش سەر هەڵدانی كۆرۆنا لە جیهاندا ئەوەش دەرهێنانی نەوت لەگەڵ بەكارهێنانی وەك یەك بوو واتە لە رووی رێژەییەوە چەند دەردەهێنرا ئەوەندە بەكاری دەهێنا و قەبارەی بەكارهێنان زیاتر نەبووە لە دەرهێنان، بۆیە نرخی نەوت ئەم دابەزینە مێژووییەی بەخۆیەوە بینی، بۆ یەكەم جار نرخی نەوت لە مێژوودا نزیك بوویەوە لە سفر، كۆرۆنا سیستەمی جیهانگیری هەڵوەشاندەوە، گشت وڵات و شار و لادێیەكانی لێك جیا كردەوە، نەوتی خاو رۆژانە 102 ملیۆن بەرمیل دەهاتە بەكارهێنان، لەو رێژەیە رێژەی 62 % نەوت بۆ بواری هاتن و چوون بوو لە جیهاندا، لە رووی ئاسمانی و دەریایی و وشكانی ئەمە یەكێك بوو لەو هۆكارانەی كە نرخی نەوت زۆر دابەزێت، رێژەیەكی پێوانەیی لە مێژوودا تۆمار بكات، نەمانی جوڵەی هاتووچۆ زۆر كاریگەری كردە سەر نرخی نەوت " .
گووتیشی" كۆرۆنا بە هەزارەها كۆمپانیای زۆر گەورە لە كارخست كە بەرهەمێنان و كاركردنی ئەو كۆمپانیایانە لەسەر نەوت بوو، ئەمانەش هۆكاری تربوون كە نرخی نەوت زۆر دابەزێت، ئەم دوو فاكتەرە بوونە هۆكاری ئەوە كە رێژەی نەوت لە بازاڕەكانی جیهاندا زۆر بێت و لەبەرامبەردا بەكارهێنان نەمێنێت، ئەو وڵاتانەی نەوت دەفرۆشن لە ناو ئۆپیك و دەرەوەی ئۆپیك ماوەیەكی زۆر هیچ پێشنیارێكیان وەرنەگرت بەتایبەتی روسیا و سعودیەو ئەمریكا و كەنەدا كە هەریەكەیان زیاتر لە 10 ملیۆن بەرمیل نەوت دەردەهێنن نەگەیشتنە رێككەوتن، بە هۆی ئەوەی بڵێن خاوەن یەدەكی نەوتین و داهاتێكی زۆرمان هەیە، لە هەمانكاتدا تەنیا توانای ئەوەمان هەیە یەك ساڵ خۆمان راگرین لەبەردەم زیانەكانی دابەزینی نرخی نەوت، بەڵام دوای یەك مانگ كاریگەری لەسەر هەمووان دروستكرد، دۆخەكەش بەرەو خراببوون چوو، بۆیە لە مانگی نیسان بڕیاری ئۆپیك و ئەوانەی دەرەوەی ئۆپیكن و روسیا بڕیاریاندا لە یەكی مانگی ئایارەوە رۆژانە 10 ملیۆن بەرمیل نەوت كەم بكەنەوە، بۆ ئەوەی جارێكی تر نرخی نەوت بگەرێتەوە دۆخی جاران، ئەم رەوشە پەیوەست دەبێت بە كۆرۆناوە تا ژیان بەم شێوەیە بێت ئاسان نیە نرخی نەوت بگەرێتەوە ئاستی پێش كۆرۆنا، هەر چەندە تارادەیەك جووڵاوە، بەڵام هێشتا كمە، پێویستە ئۆپیك و ئەوانەی دەرەوە ئۆپیك پابەندی ئەو بڕیارە بن، ئەمە رووداوێكی مێژووییە لە ئاستی نرخی نەوتدا ، ئەو وڵاتانەی پیشە سازی زۆریان هەیە هەڵێكیان بۆ دروستبوو یەدەكی نەوت بە نرخێكی زۆر ئەرزان بكرن، بەڵام كاتێك ئەو یەدەكە كۆتایی دێت، فرۆشتنیش كم دەبێت و خواست لەسەر نەوت زیاد ببێتەوە ئەمەش كاتێكی زۆری دەوێت، هیچ وڵاتێك لە كێشەی كۆرۆنا و دابەزینی ئابووری جیهان بێبەش نەبووە و هەمووان باجیان داوە، ئەو وڵاتانەی نەوت دەفرۆشن ساڵانە بە بڕی 107 ملیار دۆلار زیانیان بەركەوت، بەگشتیش بەهۆی كۆرۆنا و دابەزینی نرخی نەوت زیانێكی زۆر بەر هەموو ئابووری جیهان كەوتووە، هەر یەكێك بەپێی توانای خۆی زیان بەخش دەبێت و چەند بەرهەمێنانی هەبووە ئەوەندە زیانی دەبێت" .
ئاماژەی بەوەشكرد" نرخی نەوت كاتێك بەرز دەبێتەوە، ئەگەر ئەو وڵاتانەی رۆژانە بەدروستی 10 ملیۆن بەرمیل نەوتیان كم كردووە‌و كۆرۆناش پاشەكشە بكات، جولەی بازرگانی و جولەی فرۆكەو كەشتی دەریایی و هاتووچۆی وشكانی و كردنەوەی كۆمپانیا گەورەكان بكەونەوە ئیش ئەو كات پێویستیان بە نەوت دەبێت و نرخی نەوت راستەوخۆ بەرز دەبێتەوە".