دیاردەی كاركردنی منداڵ هێشتا بەردەوامە

دیاردەی كاركردنی منداڵ هێشتا بەردەوامە

دیمانە: رۆژان قیاس

كاركردنی منداڵی ژێر تەمەنی 18 دیاردەیەكی بەردەوامی كۆمەڵگەیە، وای كردووە لە شوێنە گشتییەكان منداڵێكی زۆر كار بكەن و كاریگەرییەكی نەرینی دروست كردووە لەسەر ئەو منداڵانە، چ لە رووی دەروونی چ لە رووی كەسایەتی و رەوشتی منداڵەكە و زۆرجار منداڵ تووشی رووداوی نەخوازراو دەبێتەوە.
توران خدر، بەڕێوەبەری چاودێری و گەشەپیدانی كۆمەڵایەتی، كار كردنی منداڵان لە دەرەوەی ماڵ بۆ كۆمەڵێك هۆكار دەگێرێتەوە، ئەو گووتی " كۆمەڵێك هۆكار هەن وا لە منداڵان دەكات، پەنا بۆ كار كردن ببەن لە دەرەوە، هەژاری خێزان لە رووی داراییەوە یەكێك لە هۆكارەكانە، منداڵ ناچار دەبێت دەست بكات بەكار كردن بۆ ئەوەی هاوكاری خێزانەكەی بكات، هەوڵ دەدات لە رێگەی كاری بچووكەوە بڕێك پارە كۆبكاتەوەو بە خێزانەكەی بدات، لەم حاڵەتەدا رەنگە باری ئابووری خێزانەكە زۆر خراپ بێت، بۆیە ناچار بوون منداڵ بخەنە بەر كار كردن. بەڵام پێویستە مەترسییەكانی كار كردنی منداڵ لە پێشچاو بگرین. زۆرجار دەبینین منداڵی هەندێك لە خێزانەكان كە باری داراییان ئەوەندە لاواز نییە دەخرێنە بەر كار، ئەو منداڵەش هەوڵدەدات دوور بكەوێتەوە لە خوێندن و پەنا دەباتە بەر كار كردن، هەندێكیان لەبەر حەز و ویستی خۆیان كار دەكەن. هۆكارێكی دیكەی كاركردنی منداڵ دەگەڕێتەوە بۆ پەراوێز خستنی لەلایەن خێزانەوە و گرنگی پێنەدانیان، لەم حاڵەتەدا منداڵەكە هەست دەكات مرۆڤێكی گرنگ نییە و خۆی بە كار كردنەوە خەریك دەكات بۆ ئەوەی بژێوی ژیانی خۆی دابین بكات".
كار كردنی منداڵ لەسەر شەقام، ناوچەی پیشە سازی، گومرگی تایبەت بە سەوزەو میوە، دیارترین جۆرەكانی كاركردنی منداڵانن، بەڕێوەبەری چاودێری گەشەپێدانی كۆمەڵایەتی لەبارەی ئامارەكانی تایبەت بەم دیاردەیە روونیكردنەوە " ساڵانە ئامارەكان لە گۆڕان دان، بە گوێرەی بارودۆخی ئابووری، سیاسی و كۆمەڵایەتی. بۆ نموونە ساڵی 2015 بەدوواداچونێك كرا سەبارەت بە جۆرەكانی كاركردنی منداڵ لە دەرەوە، كە دیارترینیان كاركردنی منداڵانە لەسەر شەقام، كاركردنی منداڵ لە ناوچەی پیشە سازی، كار كردنی لە گومرگی تایبەت بە سەوزەو میوە. دواتر لە رێگەی توێژەرەكان و بەڕێوەبەراتی چاودێری كۆمەڵایەتی، نووسراو بۆ دامودەزگاكانی پەیوەندیدار رەوانە كرا ".
لەبارەی رۆڵی خێزانەكان لەم دیاردەیەدا توران خدر گووتی " ناهۆشیاری خێزانەكانە رێگە بە كاركردنی منداڵ دەدەن لە دەرەوە، رەنگە گرنگی بەوە نەدەن منداڵەكە دادەبڕێت لە ژیانی ئاسایی منداڵانەی خۆی، بەڵكو پێان باشە منداڵەكەیان فێری كارێكی دەرەوە ببێت، بۆ ئەوەی لە رووی داهاتەوە سوودی هەبێت بۆیان، ئەمە لە كاتێكدایە كە پێویستە منداڵ زیاتر گرنگی بە خوێندنی بدات لە جیاتی لایەنی ماددی، زۆرجار منداڵ لە خوێندن دوور دەخەنەوە و بە مەبەستی ئاسانكاری ژیانی خۆیان لە دەرەوە بەكاریان دێنن، لە كاتێكدا رەنگە باری ئابووریان لە دۆخێكی ئەوەندە خراپیشدا نەبێت. لەلایەكی تر دەبینین زۆرجار خراپی باری گوزەرانی خێزانەكان وا لە منداڵ دەكرێت دەست بكات بە كار كردن، واتە منداڵەكە لە ناچاری خۆیانەوە پەنا دەبەنە بەر كار كردن و بەرپرسیارییەتی داهاتی خێزانەكەیان دەكەوێتە ئەستۆ، ناچارانە كار دەكەن و بژێوی خێزانەكە پەیدا دەكەن، لەم حاڵەتەدا ناكرێت بڵێن ئەمە نا هۆشیاری خێزانەكەیە، چونكە رەنگە رێگە چارەیەكی تریان نەبێت. بە پێچەوانەوە گەر لە دۆخێكی باشدا بن رەنگە نەهێڵن منداڵەكانیان كار بكەن".
توران، زۆر بە نیگەرانییەوە باسی داهاتووی ئەو منداڵانەی كرد و گووتی" ئەو منداڵانەی دوور دەكەونەوە لە پرۆسەی خوێندن و فێر كردن و پەروەردەو چاودێری و گەشە پێدانی تەندروست، لە رووی خوێندن و بابەتی دەروونی لە دڵەڕاوكێ دەبن و كاریگەری لەسەر ژیانیاندا دەبێت، ئەوان ناتوانن وەك هاوتەمەنەكانیان هەڵسووكەوت بكەن. هەروەها كەسایەتی روح گەورەیی لێ دروست دەبێ لە داهاتوودا، و هەندێجار كێشەی دەروونیان بۆ دروست دەبێت، چونكە رووبەرووی كۆمەڵێك رووداو و بارودۆخی نەخوازراو دەبنەوە، كاریگەری لەسەر دەرونیان دەبێت".
لە كۆتاییدا بەڕێوەبەری چاودێری گەشەپێدانی كۆمەڵایەتی گووتی " جێگەی نیگەرانییە لە كۆمەڵگەكەمان، دیاردەی كاركردنی منداڵ هێشتا بەردەوامە، بەتایبەت لەو شوێنانەی مەترسیان لەسەرە. هەرچەندە كار لەسەر ئەو دیاردەیە كراوە لە رێگە جیاجیاكانەوە بۆ چەسپاندن و پاراستنی مافی منداڵان، بە شێوەیەكی راستەوخۆ یا ناڕاستەوخۆ، و پێشبینیش دەكەین بەرەو باشتر بڕوات".

بیروڕا

زۆرترین بینراو