رۆڵی خێزان لە بەهێزكردنی كەسێتی رەگەزی مێینە

ن- ناسك واحید

كۆمەڵناسان هەمیشە رایان وابووە خێزان دامەزراوەیەكی كۆمەڵایەتییە و چەمكێكی جیهانییە، لە هەموو كاتێكدا و بەدرێژایی مێژوو و لە ئێستاش خێزان هەبووە و دەشمێنێت، خێزانەكانن كۆمەڵگە پێك دەهێنن، خێزان رۆڵی كاریگەری هەیە لەسەر بوونیاتنانی كەسێتی تاك، دواجار كاریگەری ئەو كەسێتییەی تاك لە كۆمەڵگەشدا دەردەكەوێت، لەبەر ئەوەی خێزان هەم دابینكەری دڵنیایی تاك و هەمیش یەكەم قوتابخانەی تاكە، خێزان گەورە بێت یا بچوك، هەژار بێت یا دەوڵەمەند، خوێندەوار بێت یا نەخوێندەوار، پەیوەندییەكی سۆزی رۆحی لە نێوان تاك و خێزان هەیە، ئەم پەیوەندییە رۆحییە جۆرێك لە گوێڕایەڵی كردن لە نێوان تاكەكانی خێزان دروست دەكات، ئەم گوێڕایەڵیكردنەشە وا دەكات ئاستی رۆشنبیری خێزان لە كەسێتی تاك رەنگ بداتەوە، بۆیە زۆر گرنگە خێزانەكان رۆڵی باش و دروستیان هەبێت لە بوونیاتنانی كەسێتی رۆڵەكانیان چ كچ بێت یا كوڕ تا كۆمەڵگەیەكی دروست بەرهەم بێت لەو نێوەندەی تاك و خێزانییەدا، بەپێی لێكۆڵینەوەی دەرونناسان خێزانەكان رۆڵی كاریگەرییان هەیە لەسەر كەسێتی، بەتایبەت لە تەمەنی 5 بۆ 10 ساڵی تەمەنی منداڵ، لەو تەمەنەدا ووردە ووردە مرۆڤ كەسێتی دروست دەبێت، ئیتر ئەگەر باش پەروەردە كرابێت ئەوە كەسێتییەكی بەهێز و كاریگەر و بەسوود دەبێت بۆ خۆی و كۆمەڵگەش، ئەگەر پەروەردەیەكی دروستیش نەكرابێت بە پێچەوانەوە كەسێتییەكی لاواز یا پڕ زیان دەبێت بۆ خۆی و بۆ كۆمەڵگە، چونكە تا ئەو تەمەنە منداڵ زیاتر بە خێزانەكەی كاریگەرە و دواجار لە قوتابخانەی یەكەمی، كە خێزانە، دەچێتە قوتابخانەی ناو خەڵك و هاوڕێ و خوێندنگە.
تا ئەو تەمەنە زۆرترین ئەرك لە ئەستۆی خێزانە، و خێزان ئەركی بایەلۆژی و ئەركی دەروونی، كۆمەڵایەتی و ئابووری لە ئەستۆ دەگرێت، بۆیە زۆر گرنگە تا ئەو تەمەنە كاریگەرە، لە خێزاندا بە جوانترین پەروەردەدا تێپەڕێندرێت. توانا و عەقڵییەتی تاك لە خێزانەوە سەرچاوە دەگرێت، بەڵام بەداخەوە زۆرترین خێزانی كۆمەڵگەی كوردی رووخێنەرن بۆ كەسێتی رۆڵەكانیان و دروستكەری كەسێتی نین، تایبەت بۆ رەگەزی مێینە كە هەمیشە سەرزەنشت دەكرێت و وشەی بێتوانا بەرامبەری بەكار دەهێندرێت، لە لایەن خێزان و كۆمەڵگەوە، نرخ بۆ بۆچوونەكانی مێینە داناندرێت و بڕیاردەری یەكەم لە زۆرینەی خێزاندا هەر رەگەزی نێرینەیە، ئیتر گرنگ نییە ئەو نێرینەیە لە چ ئاستێكی بیركردنەوە دایە ئەم ئیهمال كردنەی رەگەزی مێینە لە خێزاندا رەنگ دەداتەوە و دواجار كاریگەری خراپ لەسەر كەسێتی رەگەزی مێینە جێ دەهێڵێت و دەیكاتە كەسێتییەكی لاواز. لە كوردستان هەرچەند لە تێڕوانینی گشتی كۆمەڵگەدا ژن بە لاواز و پلە دوو سەیر دەكرێت، بەڵام خۆشبەختانە كۆمەڵێك ژنی بوێر ئەو بەربەست و كۆت و بەندانەی كۆمەڵگە و كولتووری هەڵەیان تێك شكاندووە، كۆمەڵێك ژن خاوەن هەڵوێست و ئیرادە و كەسێتی خۆیانن، سەرەڕای ئەوەی ژن لە زۆر كایەی سیاسی و كۆمەڵایەتی پشتگوێ خراوە، بەڵام كۆمەڵێك ژن رووبەڕووی ئەو پشتگوێ خستنەوە بوونەتەوە هەمیشە لە هەوڵی دەرخستنی توانا، ئیرادە و هێزیان بوونە لە بوارە جیاجیاكاندا. هەمیشە و لە هەموو سەردەمێك ژنانیش وەك پیاوان توانا و ویستی بەشداریان هەبووە لە هەموو بوارەكان هەر لە بواری سیاسی و سەربازی و رۆشنبیری ..هتد. بەڵام بەهۆی كولتووری هەڵە و لاواز سەیر كردنی ژنان رێگری كراوە لە بەشداریكردنیان لەو بوارانەدا واتە بەشداری نەكردنی ژنان بەهۆی لاوازی تواناو نەویستنی خۆیانەوە نەبووە، بەڵكو بەهۆی عەقڵیەتێكی هەڵەی بەزۆر سەپێندراو رێگریان لێكراوە، بیانوویان هەمیشە ئەوە بووە كە جەستەی ژن وەك جەستەی پیاو بەهێز نییە و بیركردنەوەی ژن لاوازە، ئەمە بیانوویەكی ناعەقڵانییە لەبەر ئەوەی جەستەی ژن بەرگەی گەورەترین ئازار دەگرێت كە ئازاری (منداڵبوونە)، دەبێت خەڵك بگاتە ئەو راستییەی لاوازی جەستە پەیوەندی بە رەگەزەوە نییە، ژن هەیە لاوازە ژنیش هەیە بەهێزە، پیاو هەیە لاوازە پیاویش هەیە بەهێزە، واتە لە هەر دوو رەگەز بەهێز و لاواز هەیە، هەندێك جار ئەوەی ژنێك ئەنجامی دەدات زۆر لەوە زیاترە كە چاوەڕوانی لێدەكرێت. بیهێنە پێش چاوت و بیربكەرەوە (ژنێك دوو منداڵی بەیەك سك دەبێت واتە جمك یەكێكیان كچە و ئەوی دیكەیان كوڕە، ئەو دوو منداڵە كە لەیەك دایك و لە یەك كات لەدایك دەبن، بەڵام رەگەزیان جیاوازە تەماشا دەكەی جگە لە جیاوازی ئەندامی زاوزێیان هیچ جیاوازییەك لە توانای گەشەیاندا نییە، بۆ نموونە كوڕەكە دەتوانێت بگری، كچەكەش دەتوانێت بگری، كوڕەكە دەتوانێت پێبكەنێت، كچەكەش بەهەمان شێوە، كوڕەكە لە شەش مانگ خواردن دەخوات، كچەكەش هەروا. منداڵە كوڕەكە دوای تەمەنی یەك ساڵ پێ دەگرێت و توانای رۆشتنی دەبێت كچەكەش بەهەمان شێوە، واتە هەموو گەشە جەستەیی و عەقڵییەكانیان وەك یەكە و هیچیان لەوی تر بەهێزتر یان لاوازتر نییە، بەڵام ئەوەی دواجار ئەو وێنەی لاوازییە بۆ رەگەزی مێینە دروست دەكات ئاستی نا رۆشنبیری خێزانەكانە كە هەر لەمنداڵییەوە دەست دەكەن بە سەر زەنشتكردن و بەلاواز سەیر كردنی كچەكەیان و لە داهاتوو كەسێتییەكی لەڕزۆك و لاواز بەو تانە لێدانانە بۆ كچەكەیان دروست دەكەن، ئەوە خێزانەكانن كە بڕیار لە لاوازی و بەهێزی ئێمە دەدەن، زۆر ژن هەن توانیویانە ئەو هاوكێشەی لاواز بوونە پێچەوانە بكەنەوە و خۆیان بسەلمێنن، ژن هەیە پزیشكە، ئەندازیار، سەربازە، مامۆستایە، فرۆشیار و خاوەن پیشەیە، ژن دەتوانێت ببێت بە خاوەن هەر پیشەیەك كە پیاو دەتوانێت ببێت، بۆیە زۆر گرنگە خێزانەكان رۆڵی دروست و بەرچاویان هەبێت و فیكرەی لاواز سەیركردنی كچەكانیان لە بیركردنەوەكانیان نەهێڵن، هەر كۆمەڵگە و وڵاتێك ژن، و توانای ژنی تێدا پشتگوێ بخرێ ئەو وڵاتە لە زۆر رووەوە دوا دەكەوێت و نموونەش زۆرە.
ئەوەی جێگای پێزانینە لە مێژوودا ژن كاریگەری هەبووە لە شۆڕش جا ئەو ژنە سەر بە هەر وڵاتێك بێت، جێگای ئاماژە پێكردنە لە شۆڕشی رزگاری خوازانەی ئەمریكا بەرامبەر بەریتانییەكان ژن رۆڵی كاریگەری هەبووە لە سەركەوتنی ئەو شۆڕشەی ئەمریكا لەو شۆڕشەدا ژنان بۆ ئەوەی زەبری ئابووری لە بەریتانییەكان بدەن بایكۆتی كڕینی شت و مەكی بەڕیتانیان كرد و بزووتنەوەی دوورینی نیشتمانیان دامەزراند بۆ ئەوەی هەر لە وڵاتەكەی خۆیان كەل وپەلی سەربازی و پەتۆ و پێویستییەكان بدورن و پێویستیان بە جلی سەربازی هاوردە نەبێت. چایی بەریتانی بۆ ئەو سەردەمە یەكێك بووە لە چاییە بەتامەكان، بەڵام ژنەكان پێش پیاوەكان وازیان لەخواردنەوەی چایی بەریتانی هێنا و رێگریان لە پیاوەكانیش كرد ئەو چاییەی بەریتانیا بخۆنەوە، بەهەمان شێوە ئەمەش بۆ ئەوە بوو زەبری ئابووری لە بەریتانییەكان بدەن، بەشێكی تری ژنان لە شێوەی برین پێچ و پەرستار دەچوونە سوپای بەرامبەر و زانیاری سەربازییان بۆ سەربازەكانی وڵاتی خۆیان دەهێنایەوە.
ژنانی ئەمریكا رۆڵێكی كاریگەرییان بینی لەسەركەوتنی شۆڕشی رزگاریخوازانەی ئەمریكا، بۆیە ئەم نموونانەی مێژوو سەلمێنەری ئەو راستییەن كە هەر وڵاتێك نرخ بۆ ئیرادە و توانای ژن دابنێت سەر دەكەوێت.
بۆیە زۆر گرنگە خێزانەكان كچ و كوڕەكانیان بكەن بە خاوەن كەسێتییەكی بەهێز و كاریگەر تا لە كۆمەڵگە و پێشخستنی وڵاتدا رۆڵ ببینن بێ جیاوازی رەگەزی.

 

بابەتى پەیوەندیدار بیروڕا

بیروڕا

زۆرترین بینراو