زانكۆ لە نێوان بڕوانامە و مەعریفەدا

رۆژان قیاس

زانكۆ دەزگایەكی زانستی, ئەكادیمییە, لەبەر ئەوەی مەعریفە دەبەخشێ لە چوار چێوەی سیستەمێكدا, واتە بابەتەكانی ئەو مەعریفە زانستییەی زانكۆ پێشكەشیان دەكات، بە ڕێكی بەیەكەوە بەستراوەن و یەكدی تەواو دەكەن, هەر هەمووشیان پێكەوە سیستەمێكی مەعریفی بۆ كۆمەڵگا دەرەخسێنن بە مەبەستی دابینكردنی پێداویستییە ماددی و مەعنەوییەكانی ئەندامانی كۆمەڵگا.
بە شێوەیەكی گشتی ئامانجی زانكۆ و خوێندنی باڵا بەرز كردنەوە و زیادكردنی تاكی بەرهەم هێنە لە رێگەی یارمەتیدان و بەرەو پێش بردنی ئایدیا و بیرو باوەر, زانیاری, ئاراستە كردنی باشتر, شارەزایی, پڕۆژە و توانای راهاتن و گونجانی تاكە لە كۆمەڵگە. لە لایەكیتر, ئامانجی زانكۆ بەرهەمهێنانی هێزی كارە بە پێی داخوازی هەموو سێكتەرەكانی كۆمەڵگە, بە مەبەستی گەشەپێدانی زیاتری كۆمەڵگە.
زانكۆ وەك بەرزترین دەزگای مەعریفی، هەمیشە كۆمەڵگە و كایەكانی وەك گۆڕەپانێك بۆ توێژینەوە زانستی ومەعریفی و ئەكادیمییەكانی خۆی بەكار دەهێنێت، ئەمە لەلایەك لەلایەكیتر كۆمەڵگە باوەش بۆ بەرهەمەكانی زانكۆ لە رووی كادیر و توێژینەوەی زانستی دەكاتەوە, رۆڵی پێدەبەخشێت، نرخ و بەهای كۆمەڵایەتی پێدەدات. لەو پەیوەندییە دوو سەریەدا كۆمەڵگە كەسێ (قوتابی) دەبەخشێتە زانكۆ، لە بەرامبەریشدا چاوەرێ دەكات كەسێكی بە زانست و مەعریفە تەیاركراو وەربگرێتەوە. زانكۆش دوای وەرگرتنی ئەو كەسە بە تەیاركراوی دەداتەوە كۆمەڵگە, لەگەڵیشیدا پەیامەكانی دەگەیەنێتە كۆمەڵگە. ئەتوانین بڵێین ئەم پەیوەندییە ئاڵوگۆڕە بۆ هەموو كۆمەڵگەیەك (بە كوردیشەوە) راستە, كۆمەڵگەی كوردی چاوەروانی زۆری لە زانكۆ هەیە، چونكە لە قۆناغی گواستنەوە دایە, و دەیەوێت وەك هەر كۆمەڵگەیەكیتر بەرەو پێش بچێت, بۆیە زیاتر پێویستی بە بڵاوبوونەوەی زانست و مەعریفەی زانستی هەیە, كە زانكۆ كاریگەری بەرهەمهێنەرێتی، بەوجۆرەی ئەندامانی تەیار بكات تا بە شێوەیەكی زانستی مەعریفی و عەقڵانی دونیا ببینێت, و مامەڵە و هەڵسوكەوتی كۆمەڵایەتی و سیاسی‌و ئیداری تیا بكات. بەڵام بۆ ئەوەی چاوەروانییەكان بێنە بەرهەم پێویستە پەیوەندی نێوانیان تەندروست و بابەتی بێت، دوور بێت لە خۆسەپاندنی كۆمەڵگە و بەها و فۆرم و تەقالیدەكانی بەسەر زانكۆ.
رۆڵی دامەزراوەی زانكۆ بە رۆڵێكی زۆر گرنگ دادەنرێت, بەڵام لە هەمان كاتدا, ئاڵۆزو داینامیكییە, لەبەر ئەوەی لە كۆمەڵگەیەكەوە بۆ كۆمەڵگەیەكی تر ئەرك و رۆڵەكانی گۆڕانكارییان بەسەردا دێت .
ئەگەر زانكۆ بتوانێت مەعریفەی زانستیی ورد بەرهەم بهێنێت, و بتوانێت رۆڵ و ئەركەكانی خۆی پراكتیزە بكات, ئەوە كاریگەرییەكی ئەرێنی بەسەر كۆمەڵگە دەبێ و جێ پەنجەی لە پێشكەوتنەكانی دیار دەبێت. و ئەو مەعریفە زانستییەی زانكۆ بەرهەمی دێنێت, دەبێتە هۆیەك بۆ گەشەپێدانی مرۆیی, كۆمەڵایەتی و ئابووری .
بەمجۆرە هەردوو رەگەزی, نێر و مێ رەنگدانەوەی جیاوازیان دەبێ لە نێو كۆمەڵگەدا, بەهۆی ئەوەی لە كۆمەڵگەی كوردیدا ئەوەی تێبینی دەكرێت دوای دروست بوونی زانكۆ و بڵاو بوونەوەی, ئەو مەعریفەیەی زانكۆ بەرهەمی دێنێت, رەگەزی مێ توانیویەتی گۆڕانكاری گەلێكی بەرچاو بەخۆیانەوە ببینن, چ لە روی سیاسییەوە بێ یا هەر لایەنێكی تر.
بەڵام ئەگەر زانكۆ, نەتوانێت بە پێی پێویست مەعریفەی زانستی بەرهەم بهێنێت, ئەوە ناتوانێت رۆڵێكی كاریگەری هەبێ, لەنێو كایەكانی كۆمەڵگە. دەتوانین تێبینی ئەوە بكەین كە زانكۆكان بەرەبەرە دەگۆڕێن بۆ بازنەیەكی داخراوی رۆتینی كە مامۆستاكان و فەرمانبەرەكان رۆڵی فێركردن دەبینن, قوتابییەكانیش تەنها تاقیكردنەوەكان دەكەن و رۆڵیان كۆتایی پێ دێت. ئامانجی قوتابی لە زانكۆ تەنها بەدەست هێنانی بڕوانامە و تەخەروج كردن دەبێت لێی, ئەمەش شتێكی مەترسیدارە بۆ داهاتووی فێركردن و ئاراستەی كۆمەڵگە, بۆ رێگایەكی شەرم هێنەر و دوور لە زانست, چونكە لە راستیدا تەنها دەرچوواندنی قوتابی مەبەستی سەرەكی زانكۆ نییە, بەڵكو رێنمایی كردنیەتی بۆ بەردەوام بوون لەسەر ئەو رەوتە لە دوای تەواوكردنی خوێندنی زانكۆیی.
راستە زانكۆمان هەیە, بەڵام ئەوەی تێبینی دەكرێ زانكۆ زیاتر وەك سەرچاوەیەكی دروستكردنی بڕوانامە سەیر دەكرێ, بڕوانامەیەك كە لەسەر بنەمای مەعریفەی زانستی‌و میتۆدی زانستی بەرهەم نەهێندرابێت، ئەگەر قوتابی زانكۆ تەنها بۆ بەدەست هێنانی ئەمجۆرە بڕوانامەیە هەوڵ بدات، ئەوە نەك هەر كۆمەڵگە بەرەو پێشەوا نابات، بەڵكو گریمانە دەكرێت كە زانكۆكانمان تەنها شوێنێك بن بۆ كات بەسەر بردن و پارەیەكی زۆر و سەرمایەكی زۆر لە دەوڵەت بەفیڕۆ بڕوات لە بواری خوێندنی زانكۆ.

 

 

زۆرترین بینراو