زانكۆ لە نێو بەرداشی قوتابی ناپسپۆر و بڕوانامەی زۆر

زانكۆ لە نێو بەرداشی قوتابی ناپسپۆر و بڕوانامەی زۆر


ئا/ رۆژان قیاس خەلیل

گفتوگۆ كردن لە سەر ئاستی زانستی ئەو قوتابییانەی زانكۆ تەواو دەكەن، رۆژ لە دوای رۆژ لە گەشە كردندایە، هەندێك پێیان وایە" زانكۆكان تەنها بوونەتە كارگەی بەرهەم هێنانی بڕوانامەی بێ زانستی"، هەندێكی دیكەش دەڵێن " قوتابی لە سەرەتای قۆناغەكانی خوێندنەوە وا رادەهێندرێت تەنها بیری لای بڕوانامە بێت نەك زانست". زاری كرمانجی لەم چوارچێوەیەدا راپۆڕتێكی مەیدانی ئامادە كردووە.
هەندرێن مامۆستای زانكۆیەو نووسەرێكی دیاری ئەدەبی كوردییە، لەبارەی واقیعییەتی زانكۆكانمان زۆر بە ڕاشكاوی گووتی " بەداخەوە ئەمڕۆ زانكۆكانی كۆمەڵگای كوردی بوونەتە كارگەی بڕوانامە دابەشكردن. راستە لەوێ لێرە لە زانكۆكاندا هەندێ مامۆستا یا هەندێك سەرۆك بەش و سەرۆكی زانكۆكان حەز دەكەن ئەو وێنەیە لە زانكۆكاندا بگۆڕن, بەڵام تا ئێستا بەڵگە نەویستە, كە زانكۆكانی كوردستان نەك هەر نەبوونەتە شوێنی بەرهەمهێنان و سازكردنی پسپۆر داهێنەر, بەڵكو بوونەتەوە شوێنی سوپایەك هاووڵاتی خاوەن بڕوانامەی نەزان".
سەبارەت بە هۆكاری ئەم دۆخە نەخوازراوەی زانكۆكانمان هەندرێن روونیكردەوە" نەبوونی كولتوری خوێندنەوە یەكێكە لە هۆكارە هەرە سەرەكییەكانی دروستبوونی ئەم دۆخە، لە زانكۆدا رێژەیەكی كەم قوتابی هەیە هەوڵبدات پاشخانی رۆشنبیری زانستی خۆی بەهێز بكات لە رێگەی گرنگیدان بە كتێب خوێندنەوەو گەڕان بەدوای سەرچاوەی دەرەكی لە بواری پسپۆڕایەتییەكەی، قوتابی دەیەوێ بەئاسانترین شێوە و بەبێ ئەوەی هەوڵ و كۆششێكی جدی بدات و بێ ئەوەی ماندوو ببێت، بڕوانامەكەی بەدەست بهێنێت، هەروەها دواكەوتوویی كولتوری لە هەموو بوارەكانی كۆمەڵگەی ئێمە هۆكارێكی ترە، ئێمە هەمیشە لایەنی ئابووری بە پێش لایەنی هزری وەردەگرین، ئەمەش دواكەوتوویی كولتوری دروستكردووە، زانكۆش بەدەر نییە لەم دواكەوتووییە، چونكە ئێمە وەك بینا و باخچە زانكۆمان هەیە، بەڵام زانكۆیەك لە ناوەڕۆكەوە لاوازە، بیرۆكەی فەلسەفەی زانكۆمان نییە، نەمانتوانیوە زانكۆ وەك خۆی بەكار بێنین".
شێرزاد حەسەن، گەنجێكی تەمەن20 ساڵە دانیشتووی قەزای سۆرانە، ئەمساڵ دەستی بە خوێندن كردووە لە زانكۆ، لەبارەی ئامانج و بیركردنەوەی گووتی " ئەوەی من دەمەوێ لەم قۆناغەدا بەدەست هێنانی بڕوانامەیەكە، تا دواتر بڵێم بڕوانامەیەكم هەیە و خێزانەكەم دڵخۆش بكەم، بەدەر لەمە هیچ ئامانجێكم نییە لە زانكۆ، چونكە باش دەزانم دوای دەرچوونم دانامەزرێم، ئەگەر ئێستاش كارێكی باشم دەستكەوێت واز لە زانكۆ دەهێنم و كار دەكەم، بۆیە هەرچۆنێك بێت ئەم چوار ساڵە بەڕێ دەكەم و دوای زانكۆش هەوڵ دەدەم كارێكی وا بدۆزمەوە كە بتوانم ژیانم بەڕێوە ببەم".
مەردان موسا دەرچووی زانكۆیە، لەبارەی بێ ئامانجی قوتابی زانكۆ، گووتی" كاتێك قوتابی هیچ ئامانجێكی دیاریكراوی نەبێت و زانكۆ نەبێت بە دەریچەیەك بۆ گەیشتنی قوتابی بە حەز و خولیاكانی، ئەوا ئەو ژینگەیە هیچ بەهایەكی بۆی نییەو ناتوانێت لە ناویدا كارەكتەرێكی بەهێز بێت. بۆیە ئەو ژینگەیە تەنیا ئەبێت بە وەسیلەیەك بۆ كات بەسەر بردن و لە كۆتاییدا وەرگرتنی بڕوانامەیەكی بێ بەهادا. كاتێك قوتابی ئارەزووی وەرگرتنی مەعریفەی نەبیت و هیچ هەول و ماندوو بوونێكی وا نەكات بۆ پێش خستنی خۆی. ئەوە زانكۆ تەنیا دەبێتە كارگەیەكی بەرهەم هینانی بڕوانامە. هیچ بەهایەكی زانیستیشی نابێت و ئەو ژمارە قوتابییەی ساڵانە لە زانكۆ دەردەچن و دێنە نێو كایەكانی كۆمەڵگە، تەنیا دەبنە بارگرانییەك بەسەر حكومەت و ئابووری وڵات، بێ ئەوەی كاریگەریان لەسەر پێشكەوتنی كۆمەڵگەو سیستەمی حكومڕانی وڵات هەبێت".
لە دیدی مەردانەوە هۆكار گەلێك هەن دەبنە هۆكاری بی ئامانجی لە لای قوتابییانی زانكۆ، ئەو زیاتر گووتی " هەندێك هۆكار وادەكات قوتابی هیچ ئامانجێكی مەعریفی لە چوونی بۆ زانكۆ نەبێت، سەرەكیتیرینیان قوتابی هەر لە سەرەتاكانی قۆناغی خوێندن لەقوتابخانەدا هیچ رۆئیایەكی بۆ داهاتووی خۆی نییە، تەنیا ئامانجی لەم قۆناغەدا، تەواو كردنی قوتابخانەیە. بەبێ ئەوەی رێگایەكی رۆشنی بۆ چوونە ناو زانكۆ و دوای زانكۆ هەبێت. یەكێكی تر لە هۆكارەكان، خێزان و ئەو ژینگە كۆمەڵایەتییەی تێدا دەژیت، هیچ بەرچاو روونییەكی وەهای پێنادەن تا قوتابی بتوانێت پەی بە تواناو لێهاتوویی خۆی ببات و لە بوارێكی تایبەتدا بە دوای ئامانجی خۆی بگەڕێت. خودی سیستەمی خوێندنیش لێرە هۆكارێكی تری سەرگەردانی قوتابییە، چونكە لێرەدا بۆ وەرگرتنی لە زانكۆ پشت بە تێكڕای نمرە دەبەسترێت. زۆربەی ئەو قوتابییانەی لە زانكۆكان وەردەگیرێن، لە بوارێكی نەگونجاو لەگەڵ حەز و ئارەزووی خۆیان وەردەگیرێن. لێرەدا قوتابی خۆی هیچ ئامانجێكی دیاریكراوی نابێت چونكە قۆناغی زانكۆ تەنها بۆ بەدەست هێنانی بڕوانەمە كۆتایی پێ دێنێت، و پاشخانێكی رۆشنبیری و پسپۆڕایەتییەكی گرنگ بۆ خۆی دروست ناكات. هەروەها ژینگە و خێزانیش زەمینەیەكی شیاویان بۆ نەرەخساندووە تا بەرچاو روونییەكی باشی هەبێت بۆ داهاتوو، لە ئەنجامدا تاكێكی پسپۆر بەرهەم ناهێت تا ئامانجێكی دیاریكراویش بۆخۆی دابنێت. سیستەمی خوێندنیش هۆكارێكە بۆ بێ هیوا بوون و سەرگەردانی قوتابی، چونكە دوای دەرچوونی لە زانكۆش دامەزراندنێكی وامان نییە كە قوتابی هیوایەكی هەبێت و ئامانجی ژیانی خۆی دیار بكات".
"پێش تەواو كردنی زانكۆ هەمیشە كەسێكی گەشبین بووم هەرچەندە كەسەكانی دەوروبەرم بەردەوام دەیان وت دەرفەتی كار كەمە یا هەر نییە، بەڵام بەردەوام باوڕم وابوو دەتوانم دەرفەتی كار بۆ خۆم دەستەبەر بكەم لە كەرتی تایبەت یا حوكمی, دوای تەواو كردنی زانكۆ پاش هەوڵدانێكی زۆر نەمتوانی دەرفەتی كار بە دەستبهێنم ئێستا هەست بە نا ئومێدییەكی زۆر دەكەم بەهۆی نەبوونی كارەوە لەو بەشەی تێدا خوێندوومە". ئەمەی سەرەوە وتەی سومەیە خدر،ە ئەو دوو ساڵ لەمەو بەر لە زانكۆ دەرچووە، زۆر نیگەرانە لەبارەی داهاتووی، ئەمە ئەوەمان بۆ دەردەخات كە پێویستە زانكۆكانمان زیاتر كاریگەر بن لە نێو كۆمەڵگەدا.
لە دیدی مەردان مووسا، دەتواندرێت بە پەنجەی دەست تاكی پسپۆرو كارامە بژمێردرێن دوای دەرچوونیان لە زانكۆ، ئەو گووتی " پسپۆر بەكەسیك دەوترێت شارەزاییەكی باشی لە بوارێكی تایبەتدا هەبێت. و لەو بوارە تایبەتییەشدا بە دوای زانیاری گەڕا بێت. بەڵام ئەگەر زانكۆ ژینگەیەكی لەبار نەبوو بۆ پێگەیاندن و وەرگرتنی زانست، لە ماوەی تەمەنی خوێندنیشیدا تەواوی زانستەكەی لە چەند مەلزەمەیەكی بێناوەڕۆك بۆ دەرچوون لە قۆناغەكانی خوێندن هیچی تر فێر نەبووە. ئەمەش مانای وایە نە لێهاتووییەكی لە بوارەكەیدا هەیە، نە بە دوای سەرچاوە زانستییەكان گەڕاوە تا پاشخانی زانستی خۆی پێ دەوڵەمەند بكات. بۆیە ئەو قوتابییە دەرچووەی زانكۆكانی هەرێمی كوردستان كە بتوانین بە كاریگەر و پسپۆڕی لێهاتوو ناوزەندیان بكەین. بە پەنجەی دەست دەژمێردرێن".

زۆرترین بینراو