ساڵ لە دوای ساڵ گوندەكانی باڵەكایەتی بەرەو چۆڵبوون دەچن

ساڵ لە دوای ساڵ گوندەكانی باڵەكایەتی بەرەو چۆڵبوون دەچن

یونس ئەمین - باڵەكایەتی : دەڤەری باڵەكایەتی كە خۆی لە قەزای چۆمان و هەر یەك لە شارەدێیەكانی سمیلان ، گەڵاڵە ، قەسرێ ، حاجی ئۆمەران دەبینێتەوە، لەگەڵ زیاتر لە 116 گوند، باڵەكایەتی لە حكومڕانی ڕژێمی پێشوو چەند جارێك خاپور كراوە بە سێ قۆناغی جیاواز ڕاگواسرایتەوە بۆ ئۆردوگە زۆرە ملێیەكان. باڵەكایەتی ناوچێكی لە بارە بۆ كوشتوكاڵ و ئاژەڵداری سنورێكی دڵڕفێنە بۆ گەشت و گوزار.
شایانی باسە لە ئێستادا گوندەكانی باڵەكایەتی بەرەو چۆلبوون دەڕۆن، خەڵك بە جارێ ڕووی كردە شارەكان بەم دیاردێیەش لە ئایندە لاسەنگی نێوان شار و گوند تێك دەچێت، لەم ڕاپۆرتەدا چەند گوندێك بە نموونە وەردەگرین، گوندی پیرئۆمەر سەر بە شارەدێی سمیلان لە ساڵی 2005 نزیكەی 85 ماڵ بوو، بەڵام لە ئێستادا 6ماڵە.
گوندی سرێشمە لە ساڵی 2005 نزیك 58 ماڵ دەبوو لە ئێستادا 13 ماڵە، گوندی گرتك لە ساڵی 2005 سەروی 100 ماڵ دەبوو، لە ئێستا 18 ماڵە، گوندی داروسەڵام لە ساڵی 2005 نزیك 75ماڵ دەبوو، لە ئێستا 20 ماڵە.
هاوڵاتیان ئەم چۆلبوونە بۆ چەند هۆكار دەگەرێنەوە، نەبوونی خزمەتگوزاری لە كاتی ئاوەدانی، خەڵكێكی زۆر كران بە مووچە خۆری میری، داهاتەكانی كشتوكاڵ هیچ پارێكی وای نەدەكرد، چاوڵێكەری خەڵك لە یەكتری و خۆشگوزەرانی هەرێمی كوردستان.
مەجید ئیبراهیم قادر كە ماوێكە وازی لە گوند هێناوە كۆچیكردوە بۆ شار ئێستا لە سۆران نیشتەجێیە بۆ زاری كرمانجی گووتی" لە كاتی ئاوەدانی گوندەكان هیچ خزمەتگوزاری نەبوو ئەمە هۆكارێك بوو، هۆكارەكان زۆرن، خۆم بەهۆی نەبوونی زانكۆ و پەیمانگە لە گوندەكان كۆچم كرد بۆ شار، ماڵی واهەبوو ناوی چوار كەسیان دەگەڕایەوە بۆ دڕێژەدان بە خوێندن، بۆیە ناچار دەبوون كۆچ بكەن بۆ شار، بەشێكیش دەگەرێتەوە بۆ چاولێكەری، هیچ داهاتێكی ئەواش دەست ناكەوێت لە كشتوكاڵ بۆیە خەڵك ناچاربوو ڕوو لە شارەكان بكات بۆ كار.
سەروەت مستەفا مەحمود وەك چاڵاكوان و ڕۆژنامەنووسێك بۆ زاری كرمانجی گووتی" هۆكارەكان زۆرن وایكرد لادێیەكان چۆڵببن، خەڵكێكی زۆر لە گوندەكان كران بە مووچە خۆری حكومەت یان بوونە پێشمەرگە، تاوایلێهات لە گوندەكان كۆچ بكەن و لە شار نیشتەجێببن، ئامادە نەبوون چی تر دڕێژە بە ژیانی ئاژەڵداری و كشتوكاڵ بدەن" بوونی هەلی كار لە شارەكان، واتە بە ئاسانی چ كوڕ یان كچ دەتوانێت كارێك بكات و داهاتێك بە دەست بێنێت، بەڵام لە لادێ كار نەك بۆ كچ بەڵكو بگرە بۆ كوڕانیش نییە، ژیانی لادێ كەمێك سەخت و زەحمەتە، بۆیە خەڵك لە ئێستا بەدوای خۆشگوزەرانی و داهات دەگەرێت، لە ڕاستیدا لە گوند ئەوەی هاوین پەیدا دەكەی وەرزی زستان دەیخۆیەوە، سەروەت مستەفا گووتیشی" بێگومان بەمەش كاریگەری خراپ لە سەر گوندەكان دروست دەبێت، دەبێتە هۆی كەمبوونەوەی بەرهەمی ناوەخۆیی و خۆماڵی، دەبێت حكومەتی هەرێم بەرنامە و پلانی تایبەتی هەبێت بۆ ئاوەدانكردنەوەی گوندەكان، بە پێدانی قەرزی دڕێژخایەن وەك پێشینەی كشتوكاڵ و ئاژەڵداری و پێشینەی خانوبەر و هاوسەرگیری. هەموو هەوڵێك بدات بە هەر جۆرێك بێت لادێیەكان ئاوەدان بكاتەوە، بەپێدانی هەموو جۆرە خزمەتگوزارێك، چونكە ئەم چۆڵبوونە لە ئایندە دەبێتە هۆی تێك چوونی لاسەنگی نێوان شار و گوند.
مستەفا گەڵاڵی هاووڵاتێكی تر بوو لەسەر چۆڵبوونی گوندەكان بۆ زاری كرمانجی گووتی" لە ڕابردوو گوندەكان ئاوەدان بوون، پێش ڕژێمی سەددام سەرچاوێكی گرینگی داهات بوو، چەند جارێك گوندەكان سوتێندران و خاپور كران، بەڵام خەڵك كۆڵی نەدا بە هەوڵو ماندبوونی خۆی دەستیان كردەوە بە ئاوەدانكردنەوەی گوندەكان.
ئەم هاووڵاتیە گووتیشی" هۆكار زۆرن وایكرد گوندەكان چۆڵبن، حكومەتی هەرێم هیچ گرینگێكی بە كەرتی كشتوكاڵ نەداوە وەك پێویست، هاوكاری جوتیاران نەكرد، ئەمە وایكرد خەڵك لە گوند بێزار بێت، لایەكی تر خەڵكێكی زۆری كردە مووچە خۆر، باڵەكایەتی بۆتە قوربانی هێزە سیاسیەكانیش، لە كاتی ئاوەدانی لادێیەكان حكومەت پڕۆژە خزمەتگوزاریەكانی بۆ نەبردن، ڕێگاوبانەكان وەك پێویست نەبوون ئەمانەو چەندین هۆكار وایانكرد گوندەكان چۆڵببن خەڵك بەرەو شارەكان كۆچ بكەن، گەنجان هیچ كاریان دەست نەدەكەوت بێ بەش بوون لە هەموو خزمەتگوزارێك" حكومەت هیچ بەرنامە و پلانی نەبوو بۆ گوندەكان لە ئێستاش حكومەت ئەگەر مەبەستی بێت گوندەكان دەبوژێنێتەوە. گرنگی زیاتر بە كشتوكاڵ و گەشت و گوزار بدات، چونكە باڵەكایەتی دەوڵەمەندە و ناوچەیەكی لەبار وگونجاوە، چەند سەددەی بچوك دروست بكرێن، ئاوی رووبارەكان هیچی تر بە فیرۆ نەدرێت، ڕێگاوبانەكان خۆش بكرێن بە تایبەت ڕێگای سەرەكی هامڵتۆن" بۆ ئاوەدانكردنەوەی گوندەكانی باڵەكایەتی كەمێك لە داهاتی گومرگی نێودەوڵەتی حاجی ئۆمەران بۆ ئەم سنورە خەرج بكرێت، زیاتر گرنگی بە گەشت و گوزار بدرێت، هەلی كار بۆ گوند نیشینان بڕەخسێنێت.
سەبارەت بە چۆلبوونی گوندەكان لەم بارەوە ئەحمەد قادرە سۆر قایمقامی قەزای چۆمان بە زاری كرمانجی ڕاگەیاند"چۆلبوونی گوندەكانی باڵەكایەتی هیچ پەیوەندی بە خزمەتگوزاریەوە نییە، چونكە لە ئێستادا گوند نییە كارەباو ڕێگای بۆ نەچووبێت، پڕۆژەی ئاوبۆهەموو گوندەكان دابین كراوە، قوتابخانەو نەخۆشخانە، كەم گوندهەیە تۆڕەكانی پەیوەندی پێنەگەیشتبێت.
لە ساڵانی نەوەدەكانەوەگوندەكان بەجارێ ئاوەدان كرانەوە،بەڵام بە پێی تەمەنی حكومەتی هەرێم و خۆشگوزەرانی كوردستان و ئابوری وڵات، ئەم دیاردەیە سەری هەڵدا خەڵك كۆچیان كرد بۆ شارەكان.
ئەحمەد قادر" خەرجكردنی بڕێك لە داەاتی گومرگی حاجی ئۆمەران ئەمە دەبێت بە یاسا بێت و حكومەت و پەرلەمان لەم داەاتە خەرج بكات" كاتێك پێشینەی كشتوكاڵ و خانوبەرەش دەدرا خەڵك بەردەوام بوون لە كۆچكردنیان بۆ شار، كەواتە پەیوەندی بە قەرزی دڕێژخایان و پڕۆژە خزمەتگوزاریەكانەوە نییە.

زۆرترین بینراو