شۆڕشی ئەیلولی مەزن و ژیانەوەی ڕۆحی یاخیبوون لە هەمبەر ستەم

عەبدوڵڕحمان گوانی

 

شۆڕش ئامرازی گواستنەوەی ژیان و بارودۆخی كۆمەڵایەتی بەتایبەت و كۆمەڵگەییە بە گشتی بۆ سیستەمێكی ڕێكخراو و تازە، یا ئەو ئامرەزەیە سیستەم و كەرستەی كۆمەڵگەیی نا شیاو دەسڕێتەوە و لە شوێنیدا سیستەم و شێوە ژیانێكی دادیارانە دادەمەزرێنێت.
شۆڕشی ئەیلولی مەزن، بە ڕابەرایەتی باوكی ڕۆحی نەتەوەیی كورد بارزانی نەمر، لە 11ی ئەیلولی 1961بە دژی دەسەڵاتی داگیركاری و هەژموونی تەژی لە ستەمی ئەو كاتی ڕژێمی عێراق، كە عەبدوڵكەریم قاسم سەركردایەتی دەكرد، لە وێنەی چرایەك بۆ تاریكایی ژێر دەستی و چەوسانەوە هەڵگیرسا.
ئەوەی ڕوونە ئەم شۆڕشە دوابەدوای نەبردنە سەری ئەو بەڵێنانە هەڵگیرسا كە ئەو كاتە عەبدوڵكەریم قاسم كردبوونی بە دروشم لەوانە ( نیشتیمانی هاوبەشی كورد و عەرەب و جیبەجێ كردنی داواكارییەكانی كورد) بوون، دوای گەڕانەوەی بارزانی نەمر لە یەكێتی سۆڤییەت، و سێ ساڵ تێپەڕین بەسەر دەسەڵاتی عەبدوڵكەریم قاسم و بێ بەڵێن بوونی، لە ڕووی ستراتیژییەتی ئازادی خوازیشەوە، قەدەرێكی لەبار بوو بۆ هەڵگیرسانی شۆڕش.
ئەوەی ڕوونە ئەوەیە شۆڕشی مەزنی ئەیلول لە ماوەیەكی دیاریكراودا تەشەنەی سەند و زۆربەی خاكی باشووری كوردستانی گرتەوە و لە سەرانسەری كوردستان بە پارچەكانی تریشەوە دۆستی پەیدا كرد و بوو بە شۆڕشێكی چەكداری ئامانج مەزنی سەرتاسەری، ئەمەش چەند هۆكارێك و پاڵنەرێكی هەبوو لەوانە (كارێزمایی جەنابی بارزانی نەمر وەك ڕێبەرێكی نەتەوەیی و خاوەن ئامانجێكی پیرۆز و مەزنی نەتەوەیی) هەروەها، ئەو زوڵم و ستەمەی لە گەلی كورد بە هۆی ڕژێمە یەك لە دوای یەكەكان چێشتبووی، ڕەوتی شۆڕش و ڕۆحی بەرخۆدانی لەلای تەواوی توێژەكانی تاكی كورد پەڕە پێدا.
شۆڕشی ئەیلول ماوەی سێ ساڵی بەسەردا تێپەڕی بوو، كە لێكترازنی نێوەخۆیی تێكەوت و هەر یەك لە (جەلال تاڵەبانی و ئیبراهیم ئەحمەد) لە كاتێكی سەخت و دژواردا، پشتیان لە شۆڕش و ئامانجە مەزنەكەی كرد بە پاساوی بیر و ئایدۆلۆژیای جیاواز، كە لەو كات و زمەنەدا، هەروەها لە دۆخێكی وا لەباری شۆڕشدا، بیر و ڕوانینی ئەوان جگە لە پەرتەوازەیی نێو ماڵی كورد خزمەتێكی نیشتیمانی و نەتەوەییان بە كورد و دۆزەكەی نەدەكرد.
وێڕای ئەو لێكترازانەش دیسانەوە شۆڕشی مەزنی ئەیلول، لە ڕووی هێز و كاریگەرییەكانییەوە، فشارێكی زۆری خستە سەر ڕژێمی ئەوكاتی عێڕاق و ناچاری كرد مل بۆ داخوازییەكانی كورد بدات، ئەوە بوو لە ڕێككەوتنی 11ی ئازاری 1970 فشارەكان بەرجەستە بوون، بەڵام دیسانەوە دوای جێبەجێ نەكردنی پەیمانەكە لەلایەن ڕژێمەوە، شۆڕش دووبارە هەڵگیرسایەوە. دوابەدوای ئەوە لە ساڵی 1972 ڕژێم هەوڵی تیرۆركردنی بارزانی نەمریدا و سەركەوتوو نەبوو.
شۆڕشی مەزنی ئەیلول ڕۆژبەڕۆژ گەورەتر و كاریگەرتر دەبوو، بەڵام بە داخەوە دیسانەوە وەك سەربوردە و دیرۆكی كورد و ستەم دەیدەیی لەلایەن وڵاتانی داگیركەر، لە 5ی ئاداری 1975عێراق و ئێران لە جەزائیر ڕێككەوتن و مەرجی ڕژێمی ئەو كاتی عێراق بۆ ئێران كۆتایی هێنان بوو بە هاوكاری شۆڕش و ئەمەش گورزێكی گەورەی لە شۆڕشی ئەیلولی مەزندا.
هەموو شۆڕشێك ئامانجێكی هەیە، وێڕای هەر نسكۆیەكیش بەدیهاتنی ئامانجی شۆڕش گرنگی زیاترە، شۆڕشی ئەیلولی مەزن بە ڕابەرایەتی باوكی ڕۆحی نەتەوەییمان هەڵگیرسا و تا ئێستاش چرای بیر و ئامانجی ئەو كاتی شۆڕش بە دەستی ڕۆڵەكانی بارزانی و جەنابی سەرۆك بارزانییە وبە هەڵكراوی ماوەتەوە و ڕۆحی شۆڕشی ئەیلول بۆ بەدیهاتنی ئامانجی نەتەوەییمان زیندووە و لەلاشەی هەر كوردێكی بە شەڕەفدایە.

بابەتى پەیوەندیدار بیروڕا

زۆرترین بینراو