قەڵای‌ دمدم

قەڵای‌ دمدم

قەڵایی مێژووی (دم دم) بەدووری لە 15 كیلۆمەتر شاری ورمێ و لەسەر چیایەك لە نزیك دۆڵی قاسملوو هەڵكەوتووە. مێژووی بونیادنانی ئەم قەڵایە بۆ سەردەمی بەر لە هاتنی ئیسلام دەگەرێتەوە و بەهۆی بەرخۆدانی سەردارانی كورد لەو قەڵایەدا وەكوو رەمزی بەرخۆدانی مێژووی گەلی كورد دەناسرێ.
سەرچاوەكانی مێژوو بە درێژی‌ باسی ئەو رووداوە گرنگەی‌ ساڵی (1608)ی‌ لە دایكبوونیان كردووە. لە رووی‌ گێڕانەوەی‌ مێژووییەوە بە ئاسانی دەتوانین لە سەرچاوە فارسی و كوردییەكاندا بۆ راستی ئەم بوێری‌ وبە كۆمەڵ شەهیدبوونەی‌ كوردانی سەرشۆڕنەكەری‌ قەڵای‌ دمدم بگەڕێین. قارەمانانی قەڵای‌ دمدم بە سەركردەیی (خانی لەپ زێڕ) تا دوا هەناسە و دوا دڵۆپی خوێن لە گەڵ داگیركەر دا شەڕیان كرد و بە كۆمەڵ مردنیان لە سەرشۆڕكردن بە باشتر زانی. ئەم تابڵۆ بێ وێنەیە لە ئەدەبیاتی كوردیدا زۆر بە بەربڵاوی‌ رەنگی داوەتەوە، ئەگەر هەندێ‌ لە داستانەكانی تر لە داستانی فۆلكلۆرەوە بۆ داستانی نووسراو و هەڵبەست گۆڕابن، ئەوا داستانی قەڵای‌ دمدم لە رووداوی‌ مێژووییەوە بووە بە داستانی فۆلكلۆر و لە داستانی فۆلكلۆریشەوە بووە بە چیرۆكی سەر شانۆ و رۆمانی نوێ‌.
زانای‌ كورد زمانی رووسیایی (ئۆردیخانی جەلیل) چەند بابەتێكی گرنگی بەرگوێ‌ كەوتووی‌ لە كارەساتی داستانی دمدم وەرگێڕاوەتەوە سەر زمانی رووسی و لە گەڵ پێشەكێكی بە پێزدا لە ساڵی (1967)ی‌ زاییندا بڵاوی‌ كردۆتەوە . ئەسكەندەر بەگی توركمان – نووسەر و میرزای‌ دەرباری‌ شاعەبباسی سەفەوی‌، كە بۆ خۆی‌ شاهیدی‌ ئەو لەشكركێشییە و گرتنی قەڵای‌ دمدم بووە، لە لاپەڕەكانی (817-807)ی‌ كتێبی (عالەم ئارای‌ عەبباسی) دا ، بە پێچەوانەی‌ هەندێ‌ لە مێژوونووسە چەواشەكارەكان، مێژوو بۆ پێخۆشبوون و بەردڵكەوتنی كەس و بوغزاندنی كەس ناشێوێنێت و راستییەكان وەكوو خۆی‌ دەگێڕێتەوە. بە راشكاوی‌ لە دەورانی رەشی سەرەڕۆیی كوشت و كوشتاری‌ پاشایەكی وەكوو شاعەبباسی زۆردار و پیاوەتی ئەمیرخان و ئازایەتی كوردان دەدوێت و بێ پەردە دوژمنایەتی ئەو شایە لە گەڵ كوردان ئاشكرا دەكات، كە چۆن بە خوێنی سەریان تینوو بووە و دەڵێ : - ((لە نێو كورداندا باوە دەڵێن : لە پێش ئیسلامدا، لە سەردەمی ساسانیەكان هەر لەو شوێنە قەڵایەك هەبووە كە پێی گوتراوە ، قەڵای‌ دمدم . ئەو قەڵایە لە شەڕێكی مەزندا گیراوە و خاپوور كراوە.
قەڵای‌ دمدم لە سەر دوندی‌ كێوێكی یەكجار بەرز دروست كراوە ، كە پارچە بەردێكی درێژی‌ تەسكی باریكە، لای‌ باكوور و باشووری‌ قەڵاكە، دوو دۆڵی زۆر قووڵ هەیە كە كەس ناتوانێ پێیان هەڵگەڕێ ، هەر بۆیە ئەم دوو بەرەی‌ قەڵاكە پێویستی بە دیوار و شوورە نییە. لە لای‌ رۆژهەڵاتەوە پاڵی وە بەرزایی چیا داوە و شوورەیەكی زۆر تەواوی‌ بۆكێشراوە و بورجی بڵندی‌ هەن و دەرگایەكی هەیە. لای‌ رۆژاوا كە لە گۆڕایی نزیكترە، شوورەیەكی یەكجار قایمی هەیە و دەرگایەكی بەرەو باشوور دەكرێتەوە. لە دەروازەكەوە بۆ عەرز، رێگایەك بە نێو بەرداندا هەیە كە هێندە باریك و تەنگەبەرە، سواركارێكی بە زەحمەت تێوە دەچێت. ئاوی‌ قەڵا لە ئەستێرەیەكی گەورە دا ئەنبار دەكرێت، كە بە هۆی‌ بەفر و بارانی ساڵ ئاوەكەی‌ دابین دەكەن. بەڵام لە لای‌ باكوورەوە، لە نێو گڵیدا، نیزیكی قەڵا، كانیاوێك هەیە ئاوەكەی‌ زۆر كەمە، ئەمیرخان جۆگەی‌ بۆ كێشاوە و رێی بۆ كردووەتەوە و خستوویەتە سەر ئەستێرەكە. ئاوی‌ ئەو كانیە لە ئێوارەوە تا بەیانی ئەستێرەكە پڕ دەكات، بەڵام هەر بەشی رۆژێكی قەڵانشینان دەبێت ... ئەم قەڵایە لە پێنج قەڵا پێكهاتووە ، یەكیان ئەسڵی قەڵاكەیە ، دووهەمیان قەڵای‌ خوارەوە ، یەك (سوڵق) و یەك (بوزڵق) و ئەوی‌ دیكەیان بورجی گەورەی‌ دەرەوەی‌ دەرگای‌ رۆژهەڵاتە، كە لە پێشدا باسمان كرد. هەر پێنجیان ئەوەندە بەرز و قایمن، كە پەیكی تیژڕۆی‌ بیر و مێروولەی‌ خەیاڵ رێیان تێ نابات و وێیان هەڵناگەڕێت.
كاتێك (ئیعتمادولدەولە) وەزیری‌ شا عەبباس لە گەڵ ئەمیرەكان بڕیاری‌ گرتنی قەڵا دەدەن، خەیمە و بارەگای‌ شەڕی‌ لە دەورە دەخەن. دەسبەجێش پێنج سەد تفەنگچی لە لەشكری‌ تایبەتی خاوەن شكۆ شاعەبباس بە سەركردایەتی سەفەرقولی‌ بەگی یوزباشی و قۆڕچییەكانی، دەگەنە جێ. گەنجعەلی خانیش، كە لە تەورێز بوو، بە لەشكرێكی پەرداخەوە بە هیمدادیانەوە دێت. بەرەكانی شەڕ بەم چەشنە لە دژی‌ ئەمیرخان دابەش كران : حەسەنخان و ئەمیرخانی هاوڕێی و تفەنگچیەكانی ئیسفەهانی كە میرفەتاح سەركردەیان بوو، بۆ بەری‌ رۆژهەڵات دانران و بەری‌ رۆژاواش بە پیربوداقخان ئەسپێردرا. مراد سوڵتانی چینی و خەلیل سوڵتان و محەممەد تەقی بەگ، لە بەرامبەر قەڵایچەی‌ بوزڵق راگیران و پاراستنی دەروازەی‌ ئەولا بە گەنجعەلیخان ئەسپێردرا. تفەنگچیانی مازندەرانی دەگەڵ سەفەرقولی بەگ و قۆڕچی چگنی بۆ بەری‌ باكووری‌ قەڵا دیاری‌ كران. بەرخورداربەگی ئەنیس و تۆپچییەكانی ، بە دوو تۆپی گەورە و یەكی بالیمزەوە دامەزران.قەبان سوڵتان بیگدلی بە سەركردەی‌ تۆپخانە دانرا. سەرەتا تۆپێكی بچووكیان لە دەریای‌ رەشەوە بە كەشتی هێنا و لە سەنگەری‌ حەسەنخان دابەسترا. جەلالییەكان بە سەر بەشەكانی لەشكر دا دابەش كران . پێنج هەزار توومەن زێڕی‌ شا عەبباس كە بۆ باربووی‌ جەلالییەكان هێنرابوو، بە سەریاندا دابەش كرا . بۆ هەر هۆزێكیان جێ هەوارێك لە پێش چاو گیرا.
لە بەر وشكەساڵی و كەم بارانی، ئاوی‌ ئەستێرەكەی‌ قەڵا زۆری‌ لە كەمی دابوو، ئەوەی‌ مابووش بۆنی گرتبوو و بۆ خواردنەوە نەدەبوو. قەڵانشینەكان لە بەر كەم ئاوی‌ سەخڵەت ببوون و وەك ماسی نێو تۆڕ، هەڵبەز هەڵبەزیان بوو. لە گەڵ ئەوەشدا ئازایانە شەڕیان دەكرد. كوردەكان لە بەری‌ بەیانییەوە دەڕژانە سەنگەرەوە و شەڕی‌ باشیان دەكرد. دەم بە دەم هاڕەی‌ تیژپەڕی‌ تیری‌ ئەوان پەیامی ئەجەلی بە گوێی غازییەكاندا دەچرپاند. لە سەنگەری‌ حەسەنخانەوە ئەو تۆپەی‌ بەرەو بورجەكە دامەزرابوو، پاش بیست رۆژ، بگرە مانگێك تۆپ باران، چڕژێكی لە بورجەكە كردبوو، بەڵام هێشتا وا نەبوو كەس پێیدا وەسەر بكەوێت. بەردەوام لە هەواڕا بە تۆپ و تفەنگ، لە ئەرزەوە بە نێزە و شمشێر و گورز و خەنجەر و تیر و كەوان و توورەكە و سەوەتە رێژكردنی سەنگەران، لە ژێر ئەرزەوە بە بودڕ و خەندەك لێدان، هێرش دەكرایە سەر قەڵا. كوردەكان زۆر هەراسان ببوون . كە شەو رادەشكا ، لاوی‌ ئازا و تەیار و پەرداخ و چەكدار دەهاتنە دەرێ‌ و لە دەورەی‌ سوڵق، شەڕ دەس پێدەكرا و ئازایەتیان دەنواند. لەم لایەشەوە مەشخەڵ هەڵدەگیرسان و لە بەر رووناكایی مەشخەڵان، تفەنگچییەكان بەربەرەكانیان دەكرد . هەموو شەوێ‌ ژمارەیەك لە هەر دوو لایان دەكوژران و بریندار دەكران ...) دوای‌ گەلێك فرت و فێڵی نامرۆڤایەتیانە، كە هەر هیچیان پێ لە گەڵ قەڵا و قەڵانشینانی ناكرێت ، لە رێگایەكی ترەوە بۆی‌ دەچن و بە پێی پیلانێكی لە پێشدا دارێژراو داوای‌ وتووێژ لەگەڵ خان دەكەن و لێی دەگێڕنەوە میوانیان بێت و بە رواڵەت پێك بێنەوە. با بزانین ئەسكەندەر بەگ ئەو باسەمان چۆن بۆ دەگێڕێتەوە : - (( خان ئەبداڵی موكریانی ناردرایە قۆناغی ئەلیاس خەلیفە، كە لەو كاتە دا ئەلیاس خەلیفە خۆی‌ لە سەنگەر دابوو . كاتێك هاتەوە، دیتی خان ئەبداڵ بە خۆی‌ و هاواڵەكانییەوە بە چەكەوە دانیشتوون، ئەلیاس خۆی‌ لە خزمەتكارەكانی تووڕە كرد، كە بۆچی چەك و بەرگی شەڕتان لە برادەران وەرنەگرتووە كە سووك و ئاسوودە دابنیشن . ئەوسا فەرمانی دەركرد كە چەك و بەرگی شەڕیان لێ وەربگرن. خان ئەبداڵ و هاواڵەكانی وەكوو پیلانێك هەست بەو هەڵوێستە دەكەن و دەسبەجێ لە جێی خۆیان رادەپەڕن و شیران هەڵدەكێشن، ئەلیاس خەلیفە دەكوژن و چەند كەس لە خزم و پیاوەكانیشی لە نێو خێوەتدا بریندار دەكەن . غازیەكانی قەراداغلوو بە مە دەزانن و بە شیری‌ رووتەوە لە خێوەت وەژوور دەكەون، خان ئەبداڵ و هاوڕێكانی لەت و پەت دەكەن. ئەوجار قزڵباشی غەزاكەر ڕۆ بوونە شیران و دەسەر كەسەوە نەچوون . لەشكری‌ تووڕە ، وای‌ دەست بە كوشتار كرد ، كە ئەو كەسانەی‌ شەش مانگ لە وەی‌ پێشیش هاتبوونە دەر، دەرباز نەبوون . تەڕ و وشك پێكەوە سووتا . ئەوانەی‌ لە قەڵاش مابوونەوە ئاسەواریان لێ نەهێشتن.
پوختەی‌ رووداو ! ئەو تراژیدیا مێژووییەی‌ كوردان لە سەردەمی پاشایانی سەفەوی‌ بە ناوەكانی (شا تەهەماسوب ، شا محەممەد و شا هەباس) و جیاوازی‌ فكری‌ بنەماڵەیەكی كوردی‌ ناوچەی‌ ورمێ و بە تایبەت كوردانە بیركردنەوەی‌ دڵسۆزێكی نیشتمانپەروەری‌ وەكوو (خانی لەپ زێڕ) دا سەری‌ هەڵداوە . لەو كات و سەردەمە دا حەمەد بەگ یەكێ لە پیاوە رەنێوكەوتوو و دەستڕۆیشتوەكانی بەرەبابی ئەمیر بەگ (خانی لەپ زێڕ) دوا مردنی شا تەهەماسووب و هاتنە سەركاری‌ شا محەممەدی‌ جێنشینی كە بۆرە پیاوێكی بوودەڵە و گەندە بووە، بە پێی رەوشتی هەمیشەیی كوردان كە تا ئێستاش وەفادارترین نەتەوە بە دینی پیرۆزی‌ ئیسلامن و هەمیشە بە دڵێكی پاكەوە موسڵمان بوون و هەن، بە لایەنگری‌ لە ئیسلام و دژایەتی لە گەڵ شامحەممەد، رەگەڵ توركان دەكەوێت و شاری‌ ورمێ بە دەست توركانەوە دەدات. ئەمیر بەگی لاو و خوێنگەرم كە دەزانێ تورك بە فێڵ موسڵمانن، ئەو كارەی‌ میرمحەممەدی‌ ئامۆزای‌ بە هەڵە دادەنێت و رەخنەی‌ لێدەگرێت، بەڵام چونكوو رێز لە ویستەكەی‌ ناگیرێت و میر بە گوێی ناكات، ئازایانە هەڵوێست دەگرێت و بە ئاشكرا سەر بۆ یاسای‌ توركان و بۆ فەرمانی حەمەدبەگ دانانوێنێت. لە ئەنجامدا بە دڵشكاوی‌ لێی دادەبڕێت و پەنا بۆ (عومەرخان)ی‌ میری‌ سۆران دەبات و لە سپای‌ سۆراندا دەبێ بە سەرلشكر. هەر بە هۆی‌ ئەو دژ بە یەكتر جوڵانەوە و وێك نەچوونەی‌ بۆچوونیان ئەو جووتە ئامۆزایە هەمبەر بە یەك دەوێستن، یەك بە لایەنگری‌ لە بە ناوموسلمانانی تورك و ئەوی‌ تریان بە لایەنگری‌ لە زێد و نیشتمان بە گژ یەكتر دا دێنەوە و لە یەكەم شەڕ لە گەڵ حەمەد بەگ و توركاندا دەستی چەپی ئەمیر بەگ لە ئانیشكییەوە دەپەڕێت . دوای‌ مردنی شامحەممەد، شاعەبباسی كوڕی‌ كە پیاوێكی هەتا بڵێی شڕ و دڕ بووە، دێتە سەر كار . هەباس سێ كوڕی‌ هەبووە، لە ترسی لە سەر كار لادان و لە دەست دانی تاج و تەختی شایەتی كە پێی وابووە تاهەتایە هەر شوێنی پاڵدانەوەی‌ خۆی‌ دەبێت، كوڕە گەورەكەی‌ خۆی‌ كوشتووە و ئەوانی تریشی كوێر كردووە. بێ شك كەسێك لە هەمبەر كوڕانی خۆیدا ئەوە هەڵوێستی بێت نابێ كەس چاوەڕوانی بەزەیی لێ بكات. هەر بۆیەش هەباس بەزەیی بە كەس دانەهاتووە و هەر كوێیەك رووی‌ تێكردووە، قاتی و قڕی‌ تێخستووە . هەباس دوای‌ ماوەیەك لە هاتنە سەركاری‌ روو لە ئازەربایجان دەكات . ئەمیرخان دوای‌ سێ ساڵ ئاڵۆزی‌ و شەڕ لە گەڵ توركان بە بیستنی ئەو هەواڵە دەروویەكی هەراوتری‌ كار و تێكۆشانی بۆ گەیشتن بە ئاواتی لە مێژینەی‌ كە پارێزگاری‌ لە خاك و مەڵبەندی‌ تێدا گوورانیەتی بە روودا دەكرێتەوە، هەر بۆیە ئەو هەل و هەڵكەوتە بە قازانجی داهاتووی‌ دەڤەرەكەی‌ دەقۆزێتەوە و بێ دواكەوتن بە پیر شاعەبباسەوە دەچێت و لە تەورێز تووشی یەكتر دەبن و پێك دەگەن. ئینجا بە دوو قۆڵی هێرش دەكەنە سەر ورمێ و بە شێوەیەكی شیاو حەمەد بەگ و لەشكری‌ توركان تێكدەشكێن. شاعەبباس بە چاكەی‌ ئەو هەموو دڵسۆزیەی‌ ئەمیر بەگ بۆ خاك و وڵاتەكەی‌ و بە بۆنەی‌ ئەو سەركەوتنە مەزنەی كە وەك ئەستێرەیەكی گەش لە یەكەم لەنگەر گرتنیدا لەو دەڤەرە بە ئاسمانی سەركەوتنەكانیەوە دەدرەوشێتەوە، نازناوی‌ (خان) بە ئەمیر دەبەخشێت و مەڵبەندی‌ ورمێ، برادۆست، تەرگەوەڕ، مەرگەوەڕ و شنۆی‌ پێ دەبەخشێت. ئینجا پاش ماوەیەك لە گەڕانەوەی‌ و هێوربوونەوەی‌ ناوچەكە بۆپایتەخت بانگهێشتنی دەكات و لە زێڕی‌ سوور دەستی بۆ دەكاتەوە. هەر بۆیەش بە خانی لەپ زێڕ بە ناوبانگ بووە. جارێكی تر لە ژێر ئاڵای‌ ئیسلام و بە ناوی‌ پارێزگاری‌ لە دینی پیرۆزی‌ ئیسلامەوە تورك هرووژم دەكەنەوە سەر مەڵبەندی‌ تەورێز. شاعەبباس بە دوای‌ خانی لەپ زێڕ دا دەنێرێت كە بە هاواریەوە بچێت، بەڵام خان جوابی ناداتەوە و بە دەنگییەوە ناچێت. بە ئاشكرا دەڵێ ئەوان (تورك) بە درۆ بۆ ئیسلام و ئەم (شاعەبباس) بۆ پاراستنی بەرژەوەندی‌ خۆی‌ و لە دەست نەدانی تەخت و بەختی دەیكات، من بۆچی لە خاكی كورد دا كورد بە كوشت بدەم و بەم جۆرە وڵامی دەداتەوە : كــــە بێتوو نژاد و گەلم سەركەوی كـە ئەو خوسرەوە، خانی كوردم من لـــــە بۆ پادشا بۆ دەكەم سەر نەوی‌ كــــە گورگی دڕە، كوردی‌ مەردم من لە ئەنجامدا شاعەبباس بە سەر توركاندا سەردەكەوێت ولە سەڵماس لێی پاڵ دەداتەوە.
خانی لەپ زێڕ دوای‌ ماوەیەك بەسەردا تێپەڕینی ئەو هەرا و هۆریایە لە رواڵەتدا بۆ داوای‌ لێبوردن بۆلای‌ شاعەبباس دەچێت، شاعەبباس هیچ وەسەرخۆی‌ ناهێنێت و وەرووی‌ نەداتەوە. ئەمیرخانیش لەو بێ دەنگییەی‌ وەشك دەكەوێت و زیاتر لە رابردووی‌ بە خۆی‌ دادێتەوە . هەر كە دەگەڕێتەوە ورمێ وەكوو بیرۆكەیەك لە هزر و بیریدا دەكەوێتە بیری‌ قەڵا دروستكردن و هەڵدانی ئاڵای‌ سەربەخۆیەتی . بۆ بە ئەنجام گەیاندنی ئەو كارەشی نامەیەك بۆ شا دەنووسێت و لە رواڵەتدا وەكوو هاوفكری‌ بە گوێیدا دەخوێنێت و بگرە ئیزنی لێ دەخوازێت . ئەویش مەودای‌ تەواوی‌ دەدات و دڵنیاشی دەكاتەوە كە لە هەموو شێوە گەزەندێك پارێزراو دەبێت .. ئینجا هەر وەكوو ئەسكەندەر بەگی توركمان لە بیرەوەریەكەی‌ خۆیدا لێی دەدوێت و لە سەرەتای‌ ئەم باسە دا هاتووە، بە هاوفكری‌ و هاوكاری‌ لێزان و شارەزایان لە سەر كێوی‌ دمدم قەڵایەكی هەتا بڵێی دژ و ئەستەم دروست دەكات . لە ناو ئەو قەڵا گەورەیەشدا پێنج قەڵای‌ یەك لە یەك قایمتر و بە مەودا لە یەكتر دوور دروست دەكات. سوڵوق (حەمباراو) و بوزڵوق (چاڵە بەفر) یەكەمین دژ و یەكێ لە دامەزراوە تایبەتیەكانی خانی لەپ زێڕ دەبن. لە دوای‌ دروستكردنی ئەو قەڵا و دژە قایمانە ئینجا ماڵ و منداڵ و سوپا و لەشكری‌ سەربەخۆی‌ بە هەموو شتێكییەوە بۆ ناو قەڵا دەگوازێتەوە. لە هەر چوار دەوری‌ قەڵا، قەڵاتۆكە و سەنگەری‌ پارێزگاری‌ دروست دەكات. كارگەی‌ چەك و تەقەمەنی و هەوڕ دروستكردن و ناڵبەندی‌ و زین دروستكردن و هەموو پێداویستیەكانی ئەو رۆژی‌ تێدا ژیان بە زیادەوە دابین دەكات و بە سەربەستی ئاڵای‌ رزگاری‌ و سەربەخۆیی هەڵدەدات. راست لەو هەل و دەرفەتە رەخساو و هەڵكەوتووەشدا ئەفسەرێكی كورد زمان بە ناوی‌ (هەمزە) دوای‌ دە ساڵ خزمەت بە سپای‌ توركان، لە دژی‌ شەڕ بۆ سەر قەڵای‌ دیاربەكر لێیان هەڵدەگەڕێتەوە و بە چل رۆژ خۆی‌ دەگەیەنێتە لای‌ خانی لەپ زێر و ئامێزی‌ قەڵای‌ دمدمەوە. ئەو ئەفسەرە لە سەر پڕوپاگەندەی‌ توركان كە بە ناوی‌ ئیسلامەوە دژ بەو كەسانەی‌ رووبەڕوویان دەبنەوە و لە هەمبەر كردەوە دزێو و دەستدرێژییە ناڕەوایەكانیاندا دەوێستن و هەڵوێست دەگرن ، خانی لەپ زێڕ شەش كوڕی‌ هەبووە و هەمزەی باش ئەفسەر و پسپۆڕیشی بە كوڕی‌ حەوتەمی خۆی‌ داناوە، كردوویەتە سەرلشكر و ئەویش لە راهێنانی سپای‌ دمدمدا لێزانی، لێهاتوویی و ئەمەگناسی خۆی‌ بە زیادەوە نواندووە . لە هەمان كاتیشدا (پیر بوداق) میری‌ تەورێز كە مرۆڤێكی پاوانخواز و فیتنەگێڕ بووە و چاوی‌ بە قەڵا و دەسەڵاتی خانی لەپ زێڕ هەڵنەهاتووە، لای‌ شاعەبباس فیتنەیی و دووزمانی لێكردووە و بە یاغی ناساندووە . شا عەباسیش كە بە رواڵەت زۆری‌ دڵ بە خانی لەپ زێڕەوە بووە و بە ئاشكرا نەیویستووە بیڕەنجێنێ (بۆ فریودان ! ، چونكە هەموو نەیاران ئەوە دەزانن كە كورد نەتەوەیەكی دڵپاك و بێگەرد و ساویلكەیە و هەر بە سووكە سڵاوێك سڵەیی دەڕەوێت) ، بە هۆی‌ (قولیخان) ناوێك نامەی‌ پێوەندی‌ پێوەكردنەوە بۆ خانی لەپ زێڕ دەنێرێت . بەڵام پیربوداق كە بە ئاشكرا خانی لەپ زێڕی‌ خۆش نەویستووە و تەنانەت بوغزاندوویەتی و هیچ كەیفی بە ئاوازەی‌ پیاوەتی و ئازایەتی و گەورایەتی ئەو پیاوە نەهاتووە، بۆ زیاتر پەرەدان بە دوژمنایەتی، هەڵگیرساندنی ئاگری‌ شەڕ و سەرنەگرتنی دۆستایەتی نێوان شاعەبباس و خانی لەپ زێڕ ، قولیخان لەو سەفەرەی‌ دەترسێنێت و هەتا بڵێی بە خراپی باسی كوردانی لا دەكات كە سەربڕ و پیاوكوژن و بە ناوی‌ دڵسۆزییەوە لەشكرێكی پۆشتە و پەرداخی دوو هەزار كەسی رەگەڵ دەخات.
هەروەها هانیشی دەدات سڵ لە سێبەری‌ خۆی‌ نەكاتەوە ، بەزەیی بە كەس دانەیەت و بەسەر هیچ كەس و هیچ شتێك و هیچ گیانلەبەرێكی كورداندا باز نەدات ، ئەگینا خۆی‌ تێدا دەچێت ! قولیخانیش بە فیتی ئەو دوژمنە دڵ پیسە ورد و درشتی دانیشتوانی گوندە كوردنشینەكانی سەر رێگای‌ بێ هیچ بەرگری‌ لێكردن یان پێشگری‌ و بێ ئەمری‌ كردنێك دەداتە بەر شاڵاوی‌ رق و قینێكی دوژمنانە و ((شەلم ، كوێرم ، هیچ نابوێرم)) دەست بە قركردنی كوردان دەكات میژوویەكی رەش بۆخۆیان تۆمار دەكەن.

سەرچاوە:
لەئەنتەرنێتەوە
مێژووی میرنشینەكان
قەڵای دمدم رۆژهەڵاتی كوردستان

 

 

زۆرترین بینراو