كلتوورێك لە كوشتن و تاڵان

ئیسماعیل ئیبراهیم

مێژووی دوور و نزیك پێمان دەڵێت نەتەوەی عەرەب هەر خەریكی كوشتن و بڕین و تاڵان كردن و ساختەكاری و شەڕ بووە.
لە هەموو جیهان هەر توندو تیژییەك ئەنجام بدرێت كە خۆی لە تەقینەوە و هەڵكووتانە سەر یەكتر یا هێرش كردنە سەر كەس وگرووپ و لایەنێكی دیكە بێت راستەوخۆ بیری مرۆڤ بۆ عەرەب دەچێت، ئەمەش لە خۆڕِا نییە و پێشینەی قوڵی مێژویی هەیە.
ئەندامانی نێو رێكخراوە تیرۆرستییەكان بەشێكی هەرە زۆریان عەرەبن، ئەگەر عەرەبیش نەبن، لە رێگەی عەرەبێكەوە كار لە سەر مێشكی كراوە، هەفتەی رابردوو كوشتنی خێزانێكی كورد لە بەغدا بە دەست عەرەبێكەوە هەموومانی تاساند، ئەمە تاوانێكی ئاسایی نەبوو، كوشتنی تێكرایی ئەندامانی خێزانێك بۆ پارە كردەوەیەك نییە بە ئاسانی بەسەریدا تێ بپەڕین، ئەم كارە قێزەونە رووچوونێكی درێژیی كلتووری هەیە، دەستگیر كردنی دەیان باند كە كاری ساختەكاری و رفاندنی مرۆڤ و ئازاد كردنیان لە بەرامبەر پارە، بازرگانی كردن بەمرۆڤ، سەر برین و كوشتنی بەكۆمەڵ و ئەنفال كردن و بردنی ژن و كچ بە ناوی كەنیزە، هەر لە خۆڕِا نییە، ئەمە پەیوەندی بە پەروەردە كردنێكە كە رێشەی مێژوویی هەیە.
ئەم قسەیەی لەسەر عەرەب دەكرێت زۆر راستە كە دەڵێن ( كاتێ بێ دەستەڵاتە قورئان بەرز دەكاتەوە و كاتێكیش بووە خاوەن هێز شمشێر بڵند دەكات). بۆیە پێموایە تەواوی ئەو توندو تیژیانەی هەن لەم چەمكەوە سەرچاوە دەگرێت، عەرەب هەموو دەم قورئان و بابەتە پیرۆزییەكانی ئایینییان بەكار هێناوە بۆ توند وتیژی و سڕینەوەی ئەوی دیكە و شەرعییەت دان بە كارە قێزەونەكانیان، كە دەشێ پڕۆسەی ئەنفال كردنی كورد لە لایەن حزبی بەعسەوە بە نموونە وەرگرین، دواتریش هێرشە دڕندانەكەی داعش لە ژێر ئاڵای ئیسلام و ئەنجامدانی ناشیرینترین و دڕندانەترین كردەوەی مرۆڤایەتی لە جیهان بە نموونە وەرگرین. كاتێكیش گەیشتوونەتە دەستەڵات بێ جیاوازی مەزهەبی و نەتەوەیی هزریان بۆ رەشكردنەوەی ئەوی دیكە چووە، بۆ ئەمەش ئەوەندە بەڵگە هەن كە پێویست بە دوو دڵی ناكات، بۆیە كاتێ دەڵێن عەرەبێك یا گرووپێكی عەرەبی (جا لە ژێر هەر ناوێك بێت)، كەسێكیان كوشت، رفاند، گوللە باران كرد، سەر بڕی، دەست درێژییان كرد، هەڵیان كووتایە سەر گوندێك، تەقینەوەیان كرد، رێگریان كرد، چەتەیی دەكەن، لای خوێنەر و بینەر و بیسەر زۆر ئاساییە، چونكە ئەوەندە گوێی بیستی ئەو هەواڵانە بوونە كە لەلایەن عەرەبەكانەوە ئەنجامدراوە گرنگی نەماوە، ئیتر وای لێهاتووە كاتێك گوێ بیستی هەواڵێك بین كە عەرەبێك بڕێك پارەی دۆزراوەیی بۆ خاوەنەكەی گێرایەوە یا كەسێك لە لایەن عەرەبێكەوە رزگار كرا ئیتر لێمان دەبێتە هەواڵێكی زۆر سەیر و تا كۆتایی بە دوای هەواڵەكە دەڕۆین.
ئیتر ئەمە بەختی كوردە كەوتۆتە نێوان چەند نەتەوەیەك هەر یەكەوە بە كلتوورێكی ناشیرین و قێزەون دەناسرێنەوە. فارس بە درێژایی مێژوو بەوە ناسراون نەتەوەیەكی دووڕوو و درۆزن و فێڵكەر و پەیمانشكێنە، عەرەبیش ئەوەیە لەسەرەوە باسم كرد، توركیش بە خوێن رێژ و زاڵم و ستەمكار ناوبانگیان هەیە، جا وەرە كورد بكەوێتە نێوان ئەم جۆرە پێكهاتە كۆمەڵایەتییە و بتوانێت لەگەڵیان دانوستان بكات.
بۆیە هەندێك لە كلتوورە ناشیرینەكانی ئەم نەتەوانە بەهۆی دابەش بوونی كوردستان بەسەریان گواستراوەتەوە بۆ كوردیش، بەڵام تا ئێستا بە باشی ماوەتەوە.
ئەمانەی لەسەرەوەم باس كردن مانای ئەوە نییە چاوم كەسانی رۆشنبیر و قەڵەم بەدەست و خاوەن هەڵوێستەكانی نێو ئەو نەتەوانەی نەدیتبێت، بە تایبەتی لە نێو تورك ئیسماعیل بێشكچی بە نموونە، بەڵام كردەوە قێزەونەكانیان ئەوەندە زۆرە لە ئاست كورد و هەتا لە ئاست یەكتری كە مرۆڤە گەوهەرە گرانبەها ئاساكانیان وون بوونە.

 

بابەتى پەیوەندیدار بیروڕا

زۆرترین بینراو