كۆرۆنا و كاریگەرییەكانی لەسەر كۆمەڵگە

كۆرۆنا و كاریگەرییەكانی لەسەر كۆمەڵگە

ئا/ رۆژان قیاس
دوای بڵاو بوونەوەی ڤایرۆسی covid19 ناسراو بە كۆرۆنا بە هەموو جیهاندا، و گەشتنی بە كوردستان، بۆ ماوەی 2 مانگ فەرمانی قەدەغەی هاتووچۆ داخرانی شوێنە گشتیەكان درا، لەم ماوەیەدا خەلك لە مالەكانیان مانەوە و كۆمەڵێك سود و زیانی هەبوو، چ لە لایەنی كۆمەلایەتی و لایەنی دەروونی خەڵك و باری ئابووری خێزانەكان.
هیمەت زەكەریا، تەمەن 23 سال قوتابی لە زانكۆی سۆران دانیشتوی قەزای ئاكرێیە، لە بارەی كاریگەریەكانی ماوەی كەرەنتینە لەسەر بەرودۆخی كۆمەلایەتی خەڵك گووتی" هەرلە سەرەتایی هاتنی شەپۆلی فایرۆسی كۆڕۆناcovid_19 ، كاریگەریەكی ڕوون و بەرچاوی خستە سەر سەرجەم سێكتەرەكانی ژیان و كۆمەڵگە بەگشتی و تاك بەتایبەتی، دەتوانم بڵێم لە ڕووی كۆمەڵایەتیەوە لایەنی باشی خۆی هەبوو بۆ من، چونكە بەپێی ئەوەی خاوەن كار بووم و لە هەمان كاتدا قوتابیم لە زانكۆ و مانەوەم لە بەشە ناوخۆی، جاری وا هەبوو سێ بۆ چوار حەفتە لە دیتنی كەس و كار و خێزانەكەمەوە دووربووم، بەڵام دوایی هاتنی ڤایرۆسی كۆڕۆنا و ڕێكارەكانی حوكومەتی هەرێمی كوردستان بەمەبەستی بەرەنگاربونەوەی، وەكوو قەدەغەی هاتووچۆ و داوا كردنیان لەخەڵك كە لەماڵەوە بمێننەوە، ئەم مانەوەیە لەماڵ وای كرد دووبارە پەرە بە پەیوەندیە كۆمەڵایەتیەكان بدرێتەوە، وای كرد تاكەكانی خێزان لەیەكتریەوە نزیك ببنەوە، چونكە وەك ئاشكرا بوو، پێش هاتنی ڤایرۆسەكە پەیوەندیەكانی خێزانەكان لەگەل یەكتریدا، بەشێوەیەك پەرت و بڵاو بوون، بۆیە بەلای منەوە كۆڕۆنا جگە لەوەی ڤایرۆسێكە، بەڵام سیستمێكە تەواوی كایەكانی ژیانی بەشێوەیەك گۆڕانكاری تێدا كرد، كەوا چەندین ساڵە تەواوی ڕێكخراو و دەوڵەتان نەیانتوانی بەم شێوەیەوە گۆڕانكاری دروست بكەن، لە ڕووی ماددیەوە بێگومان كاریگەری خراپی دروست كرد، چونكە بویە هۆی ئەوەی ئەو بڕە پارەی وەك شایستەی مانگانە تاك وەری دەگرت، دوابخرێت، ئەمەش هۆكاری ئەوەی كەوا كێشە سیاسیەكان هاوكات لەگەڵ هاتنی ڤایرۆسی كۆڕۆناوە بارودۆخەكەی زیاتر خراپ كرد، كەواتە ڤایرۆسی كۆڕۆنا كاریگەری خراپی لەسەر دۆخی ماددی تاكەكان دروست كرد و بەشێكیان بێكار مانەوە، تەنانەت ئەوانەی لە كۆمپانیا تایبەتەكانەوەش كاریان كردووە بوە هۆی ئەوەی كەوا بەڕێژەیەكی زۆر لە موچەكانیان بڕدران لەو ماوەیەدا، لە لایەنی دەرونیشمەوە تا ڕادەیەكی باش ئاسودەبووم، بەڵام دەبێ ئەوەش بزانین كە كەرەنتینە و مانەوەی تاك لەماڵەوە بۆ ماوەیەك زیاتر لە دوو مانگ، وەك شۆكیكی دەروونی بوو بۆ بەشی زۆری تاكەكانی كۆمەڵگە، چونكە بەشی زۆری تاكەكان لەو تەمەنەی بردویانەتە سەر، بۆ ماوەیەكی وەها زۆر لە مالەوە نەماونەتەوە، ئەمەش زۆر كاریگەری خراپی لەسەر دەروونی بەشیك لە خەڵك دروست كردوو، و خێزانی توشی كێشە و گرفت كرد".
هیمەت، پێی وایە ئەو ماوەیە كاتێكی گونجاو بوو بۆ ئەوەی پەرە بە تواناكانمان بدەین، ئەو زیاتر گووتی" لە ماوەی كەرەنتینە و قەدەغەی هاتووچۆدا بەپێی ئەوەی كەوا پیشەكەم قوتابی زانكۆم و قۆناغی چوارەمم، زیاتر خەریكی خوێندنەوە و ئامادەكردنی توێژینەوەی دەرچوونم بووم، بەدەر لەوەش زۆر جار كاتە بەتاڵەكانم بە پەروەردەكردنی باخچە و چاندنی دارو بار بەسەر دەبرد، یاخود كۆبوونەوەی خێزان لە ناو ماڵ دا، هەروەها سود وەرگرتن لە هێلی ئەنتەرنێت، و ئەنجامدانی پەیوەندی لە ڕێگایی ئەنتەرنێتەوە بە دۆست و خزمەكانم، ماوەی كەرەنتینە تا ڕادەیەكی باش سودی بۆم هەبوو، چونكە وای كرد پەیوەندیەكانم بەشێوەیەكی باشتر پەرە پێبدەم لەگەل خێزانەكەم و وای كرد پەیوەندیەكانمان زیاتر لەیەكتریەوە نزیك بكاتەوە، بەڵام لەهەمان كات دا زیانیشی هەبوو، چونكە وای كرد لە پرۆسەی خوێندنی نێو كامپی زانكۆكان دوربكەوینەوە و لە هاوڕێكانمان دووربین، هەروەها گەڕان بەدوای سەرچاوە زانستیەكان وەك پێویستی توێژینەوە، كەرەنتینە وای كرد دەستمان بە زۆر سەرچاوە نەگات كە لەنێو ئەنتەرنێتیش دا نین، لەسەرەتایی قەدەغەی هاتووچۆوە، هەوڵم دا بەشێوەی بەرنامە داڕێژراو كاتەكانم بەسەر بەرم، پەیوەندیەكی باشم لەگەل كتێب خوێندنەوە دروست كرد، بۆ ئەوەی زیاتر برە و بە توانستەكانم بدەم، چونكە ماوەی قەدەغەی هاتووچۆ، دەرفەتێكی باش بوو بۆ ئەوەی بتوانم دۆستایەتی لەنێوان خۆم و كتێب دا دروست بكەم، هەروەك گوتم بەو پێیەی كەوا زیاتر خەریكی توێژینەوەكەم بووم، ئەوەش وای كرد زیاتر حەز بە خوێندنەوەی كتێب بكەم و هەوڵی زیاتری زانیاری بەدەست بێنم".
وڵات وحسین، گەنجێكی دانیشتویی شارۆچكەی سۆرانە، لە بارەی كاریگەریەكانی ماوەی قەدەغەی هاتوچۆ گووتی" سەبارەت بە بارودۆخی كۆمەڵایەتی و ئابووری، من بۆ خۆم كێشەم نەبوو، هیچ لە بارودۆخەكەی نەگۆڕی، چونكە من كارەكانم هەر لە رێگەی ئۆنڵاینەوە بوو، لە بارەی بارودۆخی كۆمەڵایەتیش ئەكرێ بڵێم زۆر باشتر بوو چونكە زیاتر لە گەڵ خێزانەكەم دا دادەنیشتم و كۆدەبوینەوە، و زیاتر لە یەك نزیك بووینەوە، من زیانێكی وام نەبینی لە خۆمدا وەك ئاماژەشم پێكرد، توانیم زیاتر لەگەڵ خێزانەكمدا دابنیشم، بێگومان من توانیم لەو ماوەی كەرەنتینەیەدا چەندادن خولی ئۆنڵاین بكەم وشرەزای لەگەلێك بواردا پەیدابكەم، جگەلەوەش كاتێكی باشترم هەبوو بۆ خوێندنەوەی كتێب، كاتی زیاترم بۆ خوێندنەوە هەبووە توانیوەمە پەرە بە زۆر بەهرەكانم بدەم، لەو ماوەیەدا توانیم زیاتر بخوێنمەوە و بەشداری لە كۆمەڵێك خولی ئۆنڵایندا بكەم، بۆ ماوەی چند كاتژمێڕیك خەریكی وەرزش و گوێگرتن لە مۆسیقا دەبووم، وە بە پێی ئەوەی كە دوا قۆناغی زانكۆ بووم توانیم لەو كەرەنتینەیەدا توێژینەوەكەم تەواو بكەم، شارەزابووم لە كولتوری گەڵان لە رێگەی فیلمی دیكۆمێنتاری یەكێكی تربوو لە سودەكانی مانەوەم لە مالەوە".
وڵات موحسین لە بارەی كاریگەرییە نەرێنیەكانی ماوەی كەرەنتینە گووتی" زیانەكی ئەم كەرەنتینە، ئەو فشارە دەروونیە بوو كە بۆمان دروست ببو، و ماوەیەك لەمالەوە دەمایەوە نەت دەتوانی هەوای دەرەوە وەرگریت وكەس ببینی، و هەروەها ئەو هەواڵانەی لەبارەی تەشەنەكردنی كۆرۆنە هەبوون زیاتر نیگەرانیان دەكردم، جگە لەمانەش ئەو بارودۆخە زیانی بە لایەنی ئابووری هەبوو بۆ زۆربەمان، بە تایبەت خێزانە هەژارەكان كە نەیان دەتوانی داهاتێكی وا دەستەبەر بكەن و ئەمەش نیگەرانی دەكردم".
بەهزاد ئازاد، لەبارەی ئەو بارودۆخەی بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە بۆ مرۆڤیەتی دروست بووە گووتی" دوای سەرهەڵدانی ڤایرۆسی كۆڕۆنا لە وڵاتی ( چین_یۆهان) لە بەرواری 27 ی دیسێمبەری 2019، كەوا كارەساتێكی گەورە بەرۆكی مرۆڤایەتی گرتۆتەوە، زیانی ماددی و مەعنەوی بەر مرۆڤایەتی كەوتووە، كۆمەڵگەی كوردیش بەدەر نەبووە لەم زیانەی كۆرۆنا، بە تایبەت لە ماوەی قەدەغەی هاتووچۆدا كە، خەڵكێكی كەمدەرامەت توشی قەیرانی ناخۆشبوون، چونكە خێزانی وا هەیە كە لە رێگەی داهاتی رۆژانەیەوە ژیانی خۆی بەڕێوە دەبات، لە كاتی كەرەنتینەشدا هیچ كاریكیان پینە دەكرا بۆیە كاریگەریەكی زۆری كردبویە سەر ئەو خیزانانە، لە دۆخیكی ناخۆشی ئابوریدا دەژیان، ئەمە لە لایەك، لە لایەكی تر گەنجەكانمان كە لەم ماوەیەدا هیچ شوێنیكیان نەبوو بۆی بچن بۆیە هەر لە ماڵەوە دەمانەوەو اتەكانیان بەفیرۆ دەچوو، زۆرینەی گەنجەكان ئەوەندەی گرنگی بە سۆشیال میدیا و شتی بێسود دەدا، نیو ئەوەندە گرنگی بە تواناكانیان نەدەدا، گەر مرۆڤ پلانێكی باشی هەبێت دەتوانیت بەسەر هەموو بەربەستەكاندا سەر بكەوێت، زۆربەی وڵاتە پێشكەوتووەكان لە كۆن و ئێستاشدا، پشت بە توانای گەنجانەكانیان دەبەستن، بۆ بەرەو پێش بردنی وڵاتەكانیان، داهێنانیان و چارەسەركردنی كێشەكانیان، بەڵام لە كۆمەڵگەی ئێمە، زۆرینەی گەنجەكان، خەریكی كات بەفیرۆدانن و پەرە بە تواناكانیان نەدەن، لەم ماوەی كەرەنتینەشدا زۆرینەی گەنجەكانمان هەر خەریكی پۆبجی و خەو و سۆشیاڵ بوون".

زۆرترین بینراو