كۆمەڵگا و بێوەفایی بێماڵی تراژیدیا نەتەوەییەكان

مەعروف حەسەن

پێناچێت هیچ كۆمەڵگایەك هێندەی كۆمەڵگای ئێمە بێ باك، بێ خەم و بێ وەفا بێت بەرامبەر هەموو ئەو تاوانانەی دوژمن بەسەری هێناون و بەرامبەر هەموو ئەو پرسانەش كە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە ژیانی هەموومانەوە هەیە لە ئێستا و لە ئایندەدا. ئەو ئایدیۆلۆجیایەی كە لەناوەوە هەموومان دەجوڵێنێت، لەوەناچێت چوارچێوە فكری و تیورییەكانی بەرهەمی لەخۆ- ڕامان و لەخۆ- تێگەیشتنێكی كوردییانە بێت. من بڕوام وایە كە ئێمە لەمێژووی كۆن و هاوچەرخی خۆماندا، هەرگیز خۆمان نەبووینە. ئێمە بە بەردەوامی بە پڕۆسەی (بە ئەویتربوون)دا ڕۆیشتووین. ئەم بە ئەویتربوونە لەزۆربەی سەردەمەكاندا بە ویست و داخوازی خۆمان بووە و دوژمنانی ئێمە كەمترین هەوڵیانداوە لەو پێناوەدا. لە خۆ بینینەوە وەك عوسمانییەك و سەفەوییەك لە كۆندا، تا دەگاتە خۆ بینینەوە وەك عێراقییەك لە ئێستادا.
لەبەرئەوە، پێ ناچێت لەهیچ سەردەمێكدا كورد لەگەڵ خۆی كەوتبێتە دیالۆگەوە و لەناو هەناوی كۆمەڵایەتی خۆیدا ئارگیومێنتی بەرهەم هێنابێت و هەوڵیدابێت هەم لەخۆیی و هەمیش لەوانە تێبگات كە لە دەورووبەری هەن. بۆ نموونە: ئەو سەردەمەی كە چەكی دەستی هەموو نەتەوەكانی ئەم ناوچەیە و جیهانیش بریتیبووە لە شیر و تیر و ڕمێك و ئەسپێك، نەك ئەبرامز و ئێف ١٦ و بۆمبی ناوكی، ئێمە هەر ژێر دەستەبووینە و هەوڵمانداوە لەوان بچین و چیتر خۆمان نەبین... خولیای خۆ سەلماندن و ویستی دەسەڵاتدارێتی لەئێمەدا نەجوڵاوە و بەردەوام خۆمان گونجاندووە لەپاڵ ئەوانیتری دەسەڵاتدار بەسەر ئێمەدا. لەبەرئەوە، بەرئەنجامی ئەم بۆشاییە گەورەیە لە قسەنەكردن لەسەر خۆ، بە بڕوای من، بێ باكییەكی مەزنی بەرهەمهێناوە بەرامبەر هەموو ئەو تراژیدیا نیشتیمانی و نەتەوەییانەی كە ڕووبەڕووی ئێمە بوونەتەوە لە كۆن و لە ئێستادا.
لەسەر ئەم بنەمایە، هەفتەیەك پێش ئێستا یادی ٣٧ ەمین ساڵوەگەڕی جینۆسایدكردنی بارزانییەكان بوو لە ١٩٨٣. ئەم تاوانە هەروەك چۆن لەكاتی خۆیدا بە تەنهایی ئەنجامدرا، ئاواش یادەكانی تەنیان و ئەو هەستە ناجوڵێنێت كە یادەكە لە قووڵایی تێگەیشتنە كۆمەڵایەتیەكاندا ببینێت. من بڕوام وایە كە یادكردنەوەیەك، جا هەر یادێك بێت، ئەگەر نەتوانێت تاوتوێكردنی سەردەمەكە و شوێن و پێگەی سیاسی، كۆمەڵایەتی، ئابووری و فەرهەنگی ئێمە لەگەڵ خۆیدا بێنێت، كردنەوەی و نەكردنەوەی هیچ لەبابەتەكان ناگۆڕێت. یاد ئەگەر نەبوو بە هەوێنی دیالۆگ و وێستگەی ڕامان لە خۆ و لە دنیا، بەتایبەت یادە جەرگبڕەكانی ئێمە لەشێوەی ئەنفال، كیمیاباران و ئەوانە.... بەومانایە دێت كە لە تێگەیشتنی ئێمەدا ڕووداوی ئاسایین یانیش قەزاوقەدەرن و لەخۆوە ڕوویانداون. بەستنەوەی تراژیدیا نەتەوەییەكانی ئێمە بە چارەنووس و بە بڕیارێكی ئاسمانی پێش وەختەوە، ئەو بۆچوونەی سەرەوە دەسەلمێنن كە ئێمە بە ویست و داخوازی خۆمان لە خۆمان ڕادەكەین و نامانەوێت خۆمان بین ئەگینا مێژووەكەمان وێستگەی مەزنی (بوون بە خۆ) ی بۆمان سازاندووە.
هەر پەیوەست بەمەوە، هێزە سیاسییەكانی ئێمە زۆر بە وەفاترن لە هێزە كۆمەڵایەتییەكانی ئێمە بۆ هەموو ئەوانەی كە بوونەتە قوربانی لەپێناویاندا. كۆمەڵگا تەواو پشتی كردووەتە ئەنفال، كۆڕەو، هەڵەبجە و ئاوارەیی.... تەواوو ڕووی كردۆتە هەموو ئەو قازانجانەی كە هیچ سوودێكی بۆ پاشەڕۆژی ئێمە نیە لەم ناوچەیەدا.
لەسەر ئەم بنەمایە، من هەست بە بێوەفاییەكی مەزن دەكەم لەلایەن هێزە سیاسییەكانمان و كۆمەڵگاكەمانەوە لەئاست ئەو تراژیدیا نەتەوەییانەی كە بەسەر ئێمەدا هاتوون. ئەمەش بەهۆی ئەوەی كە هێزە سیاسییەكانمان تا ئێستا، پاش ئەو هەموو قوربانیدانە، خاوەنی گووتارێكی سیاسی و نیشتیمانی هاوبەش نین لەئاست پێگەی سیاسییانەی ئێمە لە عێراق و لەناوچەكەشدا... كۆمەڵگاكەمانیش، بەلایەكدا، ووردە ووردە تەسلیم بە هێزە ئوسەڵییەكان و تێگەیشتنە كۆنەپارێزەكان دەبێت كە تراژیدیا لە دیدی ئەواندا ڕووداوێكی ئاسایی ڕۆژانەیە، بەلایەكەیتریشدا، ناتوانێت لەخۆیدا بەرگرییەكی نەتەوەیی دروست بكات و ناوەندی مەزنی قسەكردن لەسەر هەموو حەرام و حەڵاڵێكی ناوی، بكاتەوە. كە ئەم ناوەندە كاریگەرانەی قسەكردن، هەر شایان بە نەتەوەیەكن كە ئەنفال، كیمیاباران و ئاوارە كرابێت.

 

زۆرترین بینراو