كۆچی كوردان بەردەوامە

كۆچی كوردان بەردەوامە

ئا/ رۆژان قیاس
هاوڵاتییانی كوردستان هەوڵدەدەن لە رێگەی قاچا‌غەوە كۆچ بكەن، بۆ دەرەوەی ووڵات، ئەمە بۆتە دیاردەیەكی بەربڵاوی كۆمەڵگە و كاریگەری خراپی دروست كردووە، زۆرجار لە رێگادا توشی روداوی دڵتەزێن دەبنەوەو بەشێكی زۆریان گیان لەدەست دەدەن.
رۆژگار موحسین، چاڵاكوانی مەدەنی و رێكخراوەكانی ئافرەتان، لەبارەی زیادبوونی كۆچكردن بۆ دەرەوەی ووڵات لە كوردستان گووتی" لەگەڵ سەرهەڵدانی قەیرانی دارایی و ئاڵۆزی سیاسی لە كوردستان، بەداخەوە دیاردەی كۆچكردن بەرەو هەندەران ڕۆژ بەڕۆژ لەزیادبوندایە، بەتایبەتی گەنج ئەویش بەهیوای ئەوەی ژیانێكی باشترو ئایندەیەكی گەشتر بۆخۆی دروست بكات، بەتیڕوانینی ئەوان دەرفەتی ژیانێكی خۆشترو كاركردنیان زیاترە و دوور دەبن لەقەیران و بێ كاری و ململانێ سیاسی، هەندێكیش بۆ خوێندن كۆچ دەكەن بۆ ئەوەی بە ویست و حەزی خۆیان بخوێنن، پێیان وایە لەو نیشتیمانە خوێندن ئایندەی نیە، لێرە حكومەت و كۆمەڵگە بەرپرسیارە كە دەبێت زیاتر بایەخ بەگەنج بدرێت، كێشەیەكی گەورەیە بۆ نیشتیمان و كۆمەڵگە كە ڕۆژ بەڕۆژ ڕێژەی گەنج لەو وووڵاتە كەمتر دەبێت و شیرازەی خێزان و كۆمەڵگە تێك دەچیت لەهەر خێزانێك كەسێك یاخود دوان كۆچ دەكەن بۆ دەرەوە، بەداخەوە هەستی ناسیونالیزمی بەرامبەر نەتەوە و نیشتیمان لەلای گەنج كەمە، بەتایبەتی ئەوانەی بەرەو هەندەران كۆچ دەكەن هەستی نەتەوایەتی لەدەست دەدەن".
ئەم چاڵاكوانە، پێی وایە حكومەت بەرپرسی یەكەمە لەم دیاردەیە و پێویستە هەوڵێكی جدی بۆ چارەسەركردنی بدرێت، ئەو زیاتر روونی كردەوە" بۆ كەمبونەوەی ئەو دیاردە پێویستە حكومەت زیاتر بایەخ بە تاك و بەتایبەتی بەگەنج بدات، هەڵی كار بۆ هاونیشتیمانیان زیاد بكات، و سیاسەت تێكەڵ بەقوت و ژیانی خەڵك نەكرێت، بایەخ بە سیستەم و پەروەردە و فێركردن بدرێت، هەروەها بایەخ بە سێكتەری تەندروستی بدرێت هوشیاری بڵاو بكرێتەوە و خۆشەویستی نیشتیمان و ئینتما، دروست بێت لەناخی هاونیشتیمانیاندا".
ئەڤین علی، ئەندامی ئێكێتی قوتابیانی كوردستان، خاتوو ئەڤین رۆژانە لەناو گەنجان و قوتابیان دایە و لە نزیكەوە ئاگای لە كێشەكانی گەنج هەیە، ئەو لەم بارەیەوە گووتی" دوای هاتنی داعش بۆ ناو خاكی عێراق، كۆچی هاووڵاتیان بە رێژەیەكی بەرچاو زیادی كردوە، و تا ئێستاش كۆچ كردن بەردەوامە جا ئەمە چ لە عێراق بێت یا لە كوردستان، نەبوونی هەلی كار، زۆر بوونی كێشە كۆمەڵایەتیەكان و خراپی باری ئابووری هۆكاری سەرەكی ئەم دیاردەیەن، هەروەها هەست كردن بە بێزاری و بێ هیوایی سەبارەت بە بارۆدۆخی ووڵات. لەگەڵ ئەمانەشدا پێم وایە چاولێكەری لە نێوان گەنجەكان هۆكارێكی تری كۆچكردنە بۆ دەرەوەی ووڵات، هەروەها نەمانی باوەر بەرامبەر بە ووڵات و بەرێوەبردنی ووڵات یەكێكی ترە لە هۆكارەكان".
خاتوو ئەڤین، پێی وایە كۆچی خەڵك لێكەوتەی خراپی هەیە، زیاتر گووتی" ئەم دیاردەیە لێكەوتی خراپی هەیە، ئێمە رۆژانە دەبینین جا چ لە هەواڵەكان یا لە سوشیاڵ میدیا، ئەو كەسانەی كۆچ دەكەن چۆن كۆچ دەكەن ئەنجامی كۆچكردنیان دەبێتە چی زۆر جار سەرنەكەوتنی كۆچ كردنەكە دەبێتە هۆی زیانی گیانی، بەداخەوە بەشێكی زۆریان لە رێگا سەختەكان گیان لەدەست دەدەن، هەروەها ئەبێتە هۆكارێك بۆ پێشاندانی لاوازی ئەم ووڵاتە یاخۆد بەرێوەبردنێكی هەڵە، كۆچی خەڵك ئەوە دەردەخات هەست و سۆزی ناسیۆنالیزمی لەناو تاكی كۆمەڵگە لاوازە، بۆ رێگری كردن لە پەرەسەندنی ئەم دیاردەیە پێویستە حكومەت خەمی لێ بخوات و هەوڵی كەم كردنەوەی بدات، بۆ نموونە ئێمە هەزارەها دەرچووی كۆلێژ و پەیمانگامان هەیە ئەكرێ بە رەخساندنی هەلی كار جا لە كەرتی حكومی بێت یا تایبەت، بۆ ئەوەی سەرقالی كاری خۆیان بن تا بیر لە كۆچ كردن نەكەنەوە، یا هەموومان دەزانین كە كوردستان لە بارۆدۆخێكی سەختدا تێدەپەرێت نەبوونی مووچە و دژایەتیكردنی لایەنەكان و یەكنەگرتنیان، و یەكرێزی نێومالی كورد، پێم وایە ئەمە هۆكاری سەرەكین بۆ كۆچی هاووڵاتیان، دەبێت كێشەكان لە كوردستان چارەسەر بكرێن لە بەرژەوەندی هاووڵاتیان كە ئەمەش دەبێتە هۆی درووستبوونی باوەری و هەستی نیشتیمانی لای خەڵك، بەمەش دەبێتە یەكێك لە هۆكارەكان بۆ رێگە گرتن لە كۆچكرد".
نەزیرا ئیسماعیل، قوتابی زانكۆ و ئاندامی رێكخراوی وار بۆ ژینگە پارێزی، گووتی" خواستی كۆچكردن بۆ دەرەوەی ووڵات، رۆژ بە دوای رۆژ روو لەزیاد بوونە، ئەم خواستەش لەلای زۆربەی چین و توێژەكانی كۆمەڵگە سەری هەڵداوە، هۆكارەكان جۆراو جۆرن بە پێی كەسەكان، لەهەمان كات بەپێی رەگەزیش دەگۆردرێن، ئەم دیاردەیە بۆ چەند هۆكارێكی دەگەرێنمەوە یەك لەوانە خراپ بوونی گوزەرانی خەڵك كە رۆژ لەدوای رۆژ روی لەخراپ بوونە، خەڵك مافە سەرتاییەكانییان دەست ناكەوێ یاخود پێی نادرێ بۆیە هەوڵ بۆ دەرەوەی ووڵات دەدەن، یەكێكی تر لەهۆكارەكان ترسە لەروودانی شەر و داگیركاری، بەتایبەت لەبارو دۆخی ئێستا كە رۆژ لەدوای رۆژ ملمڵانێی لایەنە سیاسییەكان رووی لەزیاد بوونە، خەڵك هەست بەئارامی و ئەمان ناكات، یەكێكی تر لەهۆكارەكان كە كەم باس دەكرێت ئەویش تێر كردنی حەزەكانیان بەتایبەت حەزی سێكسی، ئەم هۆكارەش زیاتر لای گەنجەكان بوونی هەیە و زیاتریش لای رەگەزی نێر، بۆ ئەمەش هۆكاری خۆیان هەیە لەوانە بەهۆی خراپی باری ئابووری ناتوانن ژیانی هاوسەری پێك بێنن، یا نایانەوێ ژیانی هاوسەری پێك بێنن تێروانینی جیایان هەیە بۆ ئەم پڕۆسەیە، یا لایان داوە لە دین بۆیە پەنا بۆ كۆچ دەبەن، هۆكارێكی تر گرینگی نەدان بەتوانای گەنج، بۆیە كۆچ دەكەن بۆئەوەی لەشوێنێكی تر پەرە بەتوانایەكانیان بدەن".
خاتوو نەزیرە، لەبارەی بەرپرسیاریەتی دروست بوونی ئەم دیاردەیە لە نێو كۆمەڵگەدا گووتی" حكومەت بەرپرسی یەكەم دەزانم لە زیادبوونی ئەم دیاردەیە، و خەڵكیش كۆچ بە چارەسەر دەزانن، ئەم دیاردەیە لێكەوتەی خراپ دروست دەكات لەسەر كۆمەڵگە، وەك كەم بوونەوەی رێژەی گەنجان لە ووڵات، چونكە دیاردەی كۆچ زیاتر لەنێو گەنجان بوونی هەیە، و بەكەم بوونەوەی گەنج، دەوڵەت زیانی بەر دەكەوێ لەڕووی سەربازی و بەرێوەبردن، و دەبێتە هۆی بەرز بوونەوەی رێژەی تاوان و تێكچونی شیرازەی خێزان، حكومەت پێویستە هەوڵی جدی بدات بۆ رێگری كردن یا كەم كردنەوەی ئەم دیاردەیە، لەوانە گۆڕینی سیاسەتی بەرێوەبردنی دەوڵەت، و زیاتر كار بۆ خۆش گوزەرانی خەڵك بكرێت، هەموو مافێكی سەرەتای ژیانیان بۆ دابین بكرێت، گرینگی زۆر بەگەنج بدرێت، چەند ئۆفەرێكی باشیان بۆ دابین بكرێت گرینگی بەتوانایەكانییان بدەن، و دەرفەتی كاریان بۆ فەراهەم بكەن، چ لەكەرتی گشتی یا كەرتی تایبەت، هەروەها رێگای توند بگرێتەبەر بۆ رێگری كردن لەو كەسانەی كە بەكاری قاچاغ بردنی خەڵك هەڵدەستن".