كێ میدیای ئەلیكترۆنی ئاراستە دەكات.؟

كێ میدیای ئەلیكترۆنی ئاراستە دەكات.؟

محەمەد ئامۆكەیی- زاری كرمانجی: ئەگەر چاوێك بەتۆڕەكۆمەڵایەتییەكان بخشێنینەوە بۆمان دەردەكەوێت كە بێ سەروبەری زۆر بەدی دەكرێت، لەرووی شەڕە جنێو و یەكتر شكاندنەوە و بگرە لە زۆر پرسی تر ئەندام و لاینگری حزبەكان بە تۆمەتی جیا جیا قسەی نەشیاو بەیەكتر ئەڵێن، تاكو ئێستاش نەتوانارەوە رێكخستنەوە بۆ بەكارهێنەرانی بكرێت و بچێتە چوار چێوەیەكی تەندروست، زاری كرمانجی پرسیاری ئەوەی كردووە كێ میدیای ئەلیكترۆنی ئاراستە دەكات.؟ تێیدا ژمارەیەك چین و توێژی كۆمەڵگە بۆچوونی خۆیان دەرەدەبڕن.

دێرین رەسوڵ: دەستی حیزب زاڵە بەسەر میدیا و هەموو بوارەكانی ژیان

رۆژنامەنوس دێرین رەسوڵ، گووتی" لە ئەمڕۆدا میدیای ئاراستەكراو بەجۆرێك زیادیكردوە وات لێدەكات نەتوانی هەڵبژاردنی گونجاو بكەی لەنێوان بابەتەكاندا كە ڕۆژانە دێتە بەرچاوت یان بەرگوێت دەكەوێت، ئاخۆ تا چەند ڕاستە ئاخۆ چەند دروستكراوێك نیە بۆ لێدان لە لایەنێكی دیاریكراو؟ بەكورتی سەرلێشێوانێك دروستبووە ڕاستیەكان شاراوەتەوە یان بەرگێكی بەبەردا كراوە بڕواپێكردنی ئاسان نیە، بەپێی ئەوەش كە دەستی حیزب زاڵە بەسەر میدیا و هەموو بوارەكانی ژیانی كۆمەڵگەی كوردی ئاراستەكەری میدیاش هەر حیزب و لایەنە سیاسەكانن، بەجۆرێك هەر میدیایەك بە ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ بووەتە سێبەری حیزبێكی دیاریكرا و لەبەرژەوەندی هەمان حیزب كار دەكات و تەنانەت میدیاكار سەر بەلایەنێك نەبێت ناتوانێ كاری دەست بكەوێت و بەپێی بنەماكانی میدیا كارەكانی جێبەجێ بكات، ئەوەش وا دەكات میدیا كار هەم دڵسۆز نەبێت هەمیش نەتوانێ پەیامە ڕاستەكەی بگەیەنێت، بەهەموو شێوەیەك ئاراستەكردنی میدیا كاریگەی تەواو نەرێنی لەسەر تاك و كۆمەڵگە بەجێدەهێڵێت بەر لەهەموو شتێكیش لەڕووی دەروونی كە چەواشەكارییە و سەرلێشێوان دروست دەكات، ئاراستەكردن میدیا بەجۆرێك ناشرین دەكات لەلایەن هەر تاكێكەوە تەنیا وەك ئامرازێكی بەكارهێنراو بۆ دروسبوونی دووبەرەكی لێی بڕوانێت و ئەوەش بەڕاستی كارەسات دەخوڵقێنێت، چونكە لەهەموو دوونیادا میدیا دەبێ هۆشیاركەرەوە و ئاسانكاربێت و بەدروستی بەكاربهێنێرت تاوەكوو گۆمەڵگەیەكی تەندروستی لێ بەرهەمبێت لەهەموو ڕوویەكەوە.

راهێن نیشتیمانی: میدیای  ئەلیكترۆنی  بۆتە سەرە ڕمی ئەو ئاراستە نەشازە و لە داهاتوو كاریگەریەكەی دەبینین

راهێن نیشتیمانی، بەرپرسی (پڕۆژەی كوردیش سۆشیال میدیا) دەڵێ"  ئێستا میدیای ئەلیكترۆنی جگە لەوەی داماڵدراوە لە هەموو پڕەنسیپێكی نیشتیمانی و نەتەوەیی، لە هەمانكاتدا نەیتوانیوە میدیایەكی حیزبیش بێت، چونكە هەندیك كات حیزب هەڵگری پەیامە بۆ خەڵك و گەلەكەی، بەڵام ئەوەی دەبیندرێت، ئامانجی میدیا خزمەتكردنە بە خودی تاكەكان، گرفتی میدیای ئەلیكترۆنی لە ئێستادا ئەوەیە سەدان و هەزاران لەشكر لە خەڵكی نا ئەكادیمی و نا پڕۆفیشناڵ بەناوی میدیاوە هاتونەتە نێو گۆڕەپانی میدیای كوردییەوە، جگە لە ئاراستەكردن و تێكدان و سەرلێشێوانی تاكەكانی كۆمەڵگە و بەلاڕێدابردنی راستیەكان هیچی دیكەیان لە هەگبەدا نیەو لەنێو ئاوی لێڵدا مەلە دەكەن، بەگشتی سود و پەند وەرنەگرتن لە ئەزمونە تاڵەكانی رابردو پێی وتین تا ئێستا میدیا لە هەرێمی كوردستان رۆڵی راستەقینەی خۆی نەگێڕاوە، لە پاڵ روماڵ و گەیاندنی هەواڵ و روداوەكان، ئەركێكی پیرۆز و نیشتیمانی گرنگی هەیە، ئەوەش هۆشیاركردنەوەی تاك و گێڕانەوەی ئینتیمای نیشتیمانیە، بە پێچەوانە رۆژ بە رۆژ میدیا بە ئاراستەی پێچەوانەی پەیامەكەی خۆی كار دەكات و لەو نێوەندەشدا میدیای ئەلیكترۆنی بۆتە سەرە ڕمی ئەو ئاراستە نەشازەی كە دوواجار و لە داهاتودا كاریگەرییەكی زۆر نەرێنی لەسەر هۆشیاری و ئاستی تاكەكانی نێو كۆمەڵگە دەبێت.


فواد سەعید : ئەگەر وابڕوات كۆمەڵگەكەمان بەرەو خراپبوون و داڕمان دەڕوات

پارێزەری راوێژكار فواد سەعید، دەڵێت" ئامانج  لە دەركردنی  یاسایی خراپ بەكارهێنانی ئامێرە ئەلیكترۆنیەكان بۆ مەبەستی بەرەنگاربونەوە و كەمكردنەوەی تاوانە، ئامێرە پەیوەندییە ئەلیكترۆنیەكان قسەكردن بە مۆبایل و بڵاوكردنەوەی پۆستی ئەلیكترۆنی تایبەتن بەفكر و بیری تاكەوە نابێت رێز و شكۆ وحورمەتیان بشكێندرێت، گەرچی ئەم ئامێرانە زۆر لایەنی باشەی هەیە لەناو كۆمەڵگەدا، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەیان هۆكاری خراپ هەن بۆ لێكترازانی شیرازەی خێزانی، گەر بەوردی سەیری كەیسەكانی دادگا بكەین سەبارەت بەجیابونەوە بۆمان دەردەكەوێت لە هەر (5)كەیسی جیابونەوە (3) تایبەتە بە ئامێرەكانی خراپ بەكارهێنان، ئیتر تەنها كەیسی جیابونەوە نیە، بەڵكو دەیان كەیسی جۆراوجۆر هەن لە دادگاكان سكالا تۆماردەكرێن." ئەم ئامێرە پەیوەندیانە زۆر لایەنی باشە و خراپەشیان هەیە لە هەمانكاتدا كاریگەریەكی نەرێنی لەسەر خودی تاك وخێزان دروستكردوە،  ئەمەش بۆتە هۆكارێك بۆ لێكترازانی تاكەكان دروستبونی سەدان كێشەی خێزانی." گەر باس لەرۆلی خراپی حزبەكانی سەر بەدەسەڵات بكەین: دەبینین ئەمانیش بەدەر نین لە خراپ بەكارهێنانی ئامێرە پەیوەندیەكان لەرێگای ئەكاونت و پەیجە رەسمیەكانی خۆیان، چونكە تاكەكانی كۆمەڵگە بە مێرد منداڵ و لاو پیرەوە جنێو و تەشهیر بەیەكتری دەكەن، كۆمەڵگەكەمان بەرەو خراپبوون و داڕمان دەڕوات و بەهاو قیەم و رەوشتەی كۆمەڵگەی كوردەواری نامێنێت."بۆیە داواكارم لە حكوومەت و دام و دەزگاكانی پەیوەندیدار رێ و شوێنی توند بگرنە بەر بۆكەمكردنەوەی ئەم تاوانانەی لە رێگای ئامێرانەوە ئەنجام دەدرێت.


بێخاڵ سلێمان:  كار لەسەر ڕووخاندنی لایەنی دەروونی و كەسایەتی و ئەخلاقی تاكەكان دەكەن

توێژەری كۆمەڵایەتی بێخاڵ سلێمان، لە قەزای سۆران ئاماژەی بەوەكرد" پێویستە لە شێوازی بەكارهێنانی ڕەچاوی ژیانی كۆمەڵایەتی تاكەكان بكرێت، كەچی جێی داخە بەشێك لە میدیا ئەلیكترۆنییەكان، زۆر نابەرپرسیارانە مامەڵە دەكەن و ئەم جۆرە میدیانە لە باشووری كوردستان لەم ڕووەوە لاوازن، لەبەر ئەوەی پەیامە بنەڕەتییەكەی خۆیان لەدەست دەدەن بەوەی سەرتاپای بریتییە لە تەشهیركردن بە كەسایەتییەكان و شێواندنی واقیعی رووداوەكان، هەروەها دروستكرنی كێشە لە ڕێگەی بەیانكردنی پەیامی دووبەرەكی لە نێوان تاكەكان، ئەو شەڕە جنێوەی هەیە بەدڵنیاییەوە زۆربەی جار گەنگەشەكردن لەسەر بەشێك لە پرسە گرنگەكان لە میدیای ئەلیكترۆنیدا بە تەواوی بەرچاو ڕوونی بۆ تاكەكان دەستەبەر ناكەن، ئەم میدیایانەش لە كۆمەڵگەی كوردی بووەنەتە ڕووبەرێك بۆ بەرجەستەكردنی ململانێیەكان، بۆ بەرژەوەندی لایەنێكی دیاریكراو كاردەكەن، تا ئەم كاتەش بە هۆشیاری و ئاگایی كۆمەڵگەوە مامەڵەیان نەكردووە، ئەمەش وادەكات جنێو و قسەی نەشیاو بەر بڵاو بێت، لەم كاتەشدا بیری نەرێنی و ئاژاوە و دووبەرەكیش دروستدەكات، دەكرێت بڵێین: هەندێكجار پەیوەندی بە هەڵە تێگەیشتن یاخود شێوازی لێكدانەوەی بیركردنەوەكانەوە هەبێت، بەوەی كە كار لەسەر ڕووخاندنی لایەنی دەروونی و كەسایەتی و ئەخلاقی تاكەكان دەكەن، لە بەرامبەردا نەیتوانیوە شێوەیەكی عەقڵانی و واقیعانە بۆ پرسەكان فەراهەم بكات، لەلایەكی ترەوە، هەندێك جۆری میدیای تر كاتێك ناڕوونیەك دێتەكایەوە هەوڵی دووبارە دروستكردنەوەی گرژییەكان دەدەن.


ناسك سەعید:  ئامرازەكانی‌ راگەیاندن بزوێنەری‌ سەرەكین لە گۆڕین و ئاراستەكردنی هزرو بۆچونی تاكی كۆمەڵگە

ناسك سەعید، ماستەر لە دجیتاڵ میدیا و كلتوور لەسەر هەمان پرس رایگەیاند" ئامرازەكانی‌ راگەیاندن بزوێنەری‌ سەرەكین لە گۆڕین و ئاراستەكردنی هزرو بۆچونی تاكی كۆمەڵگە، كە پێویستە لەچوارچێوەی كاركردێكی‌ ورد و گرنگ لەسەر دروستبوونی‌ هۆشیاری‌‌ و پێشخستنی تێگەیشتنە گشتییەكان لەسەر بنەمای پاراستنی بەرژەوەندیە باڵاكانی كۆمەڵگە كاربكات‌." ناوەڕۆكی‌ ئەو پەیامە جۆراوجۆرانەی راگەیاندنەكان لەرێگەی‌ بەرنامە، هەواڵ، یان بەرنامەی‌ رۆشنبیری‌‌ و تەنانەت كات بەسەر بردنیشەوە دەیگەینە جەماوەرو وەرگرەكانیان دەبینین بوونەتە بەشێك لە واقیع و راستی ژیان و رۆژانە لەگەڵ ئەو بابەتانە بەریەكەوتنی ناراستەوخۆیان بۆ دروست دەبێت و كاریگەری لەسەر تاك دروست دەكات، ئەمەش ئەوخاڵەیە كە پێمان دەڵێت راگەیاندن دەتوانێت ئاشتەوایی كۆمەڵایەتی بەرەو باشی یاخود خراپی بەرێت." راگەیاندن ‌و هۆكارەكانی‌، ئەو دەروازەیەیە كە جەماوەر لەوێوە دامەزراوە كۆمەڵایەتییەكانی‌ ناوخۆ ‌و جیهانیشی تیدا دەبینێت، بەمەش ئەو ئامرازانە یان ئەو میكانیزمانە سیفەتی‌ بونیادی‌ سەرخان  وەردەگرن لە كاریگەرییان لەسەر هۆشیاری تاك‌ و تێڕوانینی‌ تاك بۆ رووداوە سیاسی‌‌ و رۆشنبیریی و كۆمەڵایەتییەكان، چونكە ئامرازەكانی‌ راگەیاندن بابەتە گرنگەكان هەڵدەبژێرێت، بە تایبەت ئەو بابەتانەی‌ لای‌ خەڵك بەهەند وەردەگیرێن، پاشان هەر ئەو ئامرازانە دەرەنجامەكان شێوازی‌ چارەسەرەكەیشی‌ دەخەنەڕوو، كەواتە بە تەنها كار ناكاتە سەر بیركردنەوەی‌ جەماوەرەكەی‌، بەڵكو كاریگەریی بۆ سەر ئاكار و رەفتاریشی دەبێت، هۆكارەكەیشی‌ ئەوەیە، ئەو ناوەڕۆكەی‌ ئەو ئامرازانە دەیخەنەڕوو، لای‌ جەماوەر دەبێتە بابەتی‌  گفتوگۆ، واتە هەر ئەو ناوەڕۆكە بەقوڵایی ناخی‌ هاووڵاتیدا شۆڕ دەبێتەوە، ئەویش لە رێگەی‌ هەموو ئەو شتانەی‌ ئامرازەكانی‌ راگەیاندن دەیانوروژێنن."
گووتیشی" میكانیزم و ئامرازە‌ نوێیەكانی‌ راگەیاندنی‌ كۆمەڵایەتی‌ رۆڵی گرنگ دەبینن لە خێراكردنی‌ بڵاوكردنەوەی‌ بیر‌و بۆچوون ‌و زانیارییەكان، جا بۆ ئەوەی‌ كاریگەریی باشی‌ هەبێت دەبێ لەسەر بنەمایەكی‌ رۆشنبیری‌ رەسەن بنیاد نرابێت، كاتێك ئەوە‌ راست و دروستە لە كۆمەڵگەدا‌ كە پەیوەندی‌ بە بەها گرنگەكانی ناو كۆمەڵگەكە‌وە هەبێت و  بە هاووڵاتی‌ ئاشنا بكرێت، ئەوكات پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان زیاتر بەزیندوویی‌ دەمێننەوە، بۆ ئەوەی راگەیاندنی كوردی ئەو رۆڵە باڵایە ببینێت دەبێت زیاتر لەم رووەوە پێداگیری بكات و تەركیز بخاتە سەر پاراستنی پەیوەندی و ئاشتەوایی كۆمەڵایەتی چونكە كۆمەڵگەی كوردی ئاشتەوایی كۆمەڵایەتی زیاتر لەهەموو پەیوەندییەكانی دیكە بایەخی پێداوە و رێگریكردوە لە لاوازبوون و شكستپێهێنان.

زۆرترین بینراو