كەرتی گەشتیاری رواندز دەبووژێنێتەوە

كەرتی گەشتیاری رواندز دەبووژێنێتەوە

"پرۆژەی گرنگی گەشتیاری بۆ گوندەكانی رواندز لە پلاندان"


" هەلی كاری بەرچاو بۆ گەنجانی قەزای رواندز رەخساوە"


" داعش و كۆرۆنا زیانێكی زۆریان لە گشتو گوزار دا"

 


قەزای رواندز دەكەوێتە سنووری پارێزگای هەولێر بە دوری 117كم، لەسەر بەرزاییەك بنیات نراوە، بە یەكێك لە قەزا جوانەكانی كوردستان دادەندرێت، چەندین شوێنی گەشتیاری لەخۆ دەگرێ وەك بێخال، جوندیان, دۆڵی ئاكۆیان, كۆرەكی گەشتیاری و شنگلبانە و وەرتێ.
چیایی محەممەد حەسەن، بەڕێوبەری بنكەی گەشتو گوزاری رواندز، لە بارەی دۆخی گەشتیاری لە رواندز بۆ زاری كرمانجی دواو، وەڵامی پرسیارەكانی داینەوە.


دیمانە : راژان ئەحمەد- زاری كرمانجی


* تاچەند توانیوتانە خزمەت بە پڕۆژەی گەشتیاری بكەن لە ماوەی دەست بە كاربوونتاندا؟‎- گەورەترین دەسكەوت كردنەوەی بنكەی گەشتو گوزار بوو لە قەزای رواندز، چونكە شوێنی زۆری گەشتیاری لێ بوو بێ ئەوەی بنكەی گەشتیاری لێ بێت، لە ساڵی 2014 خەریكی كردنەوەی بووین، ‎تا دواجار لە ساڵی 2015 رەزامەندی كردنەوەی بۆ دەرچوو، بەڵام بەهۆی هەندێك كێشەی ئیداری تا ساڵی 2017 راگیرا و لە رۆژی 2-8-2017 بنكەی گەشتو گوزاری رواندز كرایەوە، سەرەتا وا لەگەڵمان رێككەوتن كە هیج شتێكمان بۆ نەكەن و داوای هیچ نەكەین, بەو مەرجە بنكەی گەشتو گوزاری رواندز كرایەوە.
‎لەو كاتەی بنكەی گەشتو گوزاری رواندز كراوەتەوە ئێمە توانیومانە 80 ملیۆن دینار بە جیا بۆ رێگای بێرمێی فەقیان تەرخان بكەین كە شوێنێكی زۆر دڵڕفێنی گەشتیارییە،جگە لەوەش دوو سەكۆی گەشتیاریمان دروست كرد كە وانەش سەكۆی حوسێن حوزنی موكریانی و دانەیكی تر لە كاولۆكانە، هەروەها دانانی نزیكەی 40 كورسی لە نێو رواندزو هاوینەهەوارەكان, سەرەتای وەرگرتنی رەزامەندیمان چاككردنی رێگای بێخاڵ بوو توانیمان رێگاكە چاك بكەین نزیكەی 113 ملیۆن دیناری بۆ تەرخان كرابوو, ئەم پرۆژانە كراون ئەگەر ئەم بنكەیە نەبایە ئەم پارەیە نە دەگەڕاوە، ئەمە داهاتی خۆمان بوو بۆ خۆمان گەڕاندەوە17% داهاتمان هەیە لەسەر ئەم بڕە داهاتە پڕۆژەكانمان جێبەجێ كردووە.
‎*پرۆژە گەشتیاریەكانتان چین؟
-‎رواندز شوێنێكی لەباری گەشتیارییە و ئامادەیە, بەڵام لەبەر هاتنی داعش و سەرهەڵدانی ڤایرۆسی كۆرۆنا زۆربەی پڕۆژەكان وەستاون, ئێستا 11 پڕۆژەی وەبەرهێنان لە قۆناغی كۆتاییە, لە بانەزێوك بە سەرەوە, شاری ژیانی گەشتیاری كە پڕۆژەیەكی وەبەرهێنانە، لەسەر 10 دۆنم زەوی رەزامەندی كۆتایی هاتۆتەوە، لەبەر بوونی ئەم ڤایرۆسە پرۆژەكە وەستاوە, نۆژەنكردنەوەی بێخاڵ و جوندیان بۆ گۆرینی بە شێوەیەكی سەردەمیانە و جوان كۆتایی هات و خەڵك سەردانی دەكات، كێشەی نەبوونی زەویمان هەیە, بۆ نموونە وەبەرهێن لە هەولێر هاتووە داوای دروستكردنی تەلەفریكی كردووە، لەمبەر بۆ ئەو بەری خەرەند سەردانی شارەوانیمان كردووە، بەڵام بەهۆی نەبوونی زەوی نەچۆتە بواری جێبەجێ كردن, ئێستا ماستەر پلانی ئەو بەری هەندرێن كەوتۆتە نێو ئەو پڕۆژانەی وەبەرهێنان رایگەیاندووە بۆ ئەوەی وەبەرهێنێك بێت جێبەجێی بكات, هەروەها بێرمی فەقیان ئامادەكراوە بۆ ئەوەی بچێتە بواری جێبەجێ كردن زەوی ئامادە كراوە، ئێستا خەریكی نۆژەن كردنەوەی جوندیانین بە دیزاینی نوێ.
‎*پلانی ئەوەتان هەیە پرۆژەی زیاتری گەشتیاری ئەنجام بدەن ؟
‎- لە سەردەمی ئێمە وەرتێ كرا بە شوێنێكی گەشتیاری، جاران خەڵك شەرمی بەوە بوو باخەكانیان بە كرێ بدەن, ئێستا بۆتە شوێنێكی دیاری گەشتیاری، پێشتر خەڵكی ئەوێ پشتیان بە مووچە دەبەست، ئێستا خەڵكی وا هەیە داهاتی یەك شەوی دوو ملیۆن بووە, وەرتێ بە تەواوی بۆتە شوێنێكی گەشتیاری، ئێمە كارئاسانی تەواومان بۆ كردوون بۆ ئەوەی خەڵك پشت بە داهاتی خۆی ببەستێ, ئێستاش بەردەوام لەگەڵیان لە هەوڵ داین، ئەگەر ئەم ڤایرۆسە نەبوایە ئەمساڵ بە نیاز بووین مۆڵەتی پیشەیان پێ بدەین بەم مۆڵەتە بتوانن داهاتێكی زۆر باش بۆ حكومەت بگەرێتەوە, نزیكەی 700 تا 750 كەپر هەیە 12 موتێلی لێیە، ئەمانە هەمووی لە ماوەی 3 ساڵی دەست بەكاربوونمان بوو, وەرتێ بۆتە شوێنێكی گەشتیاری زۆر بەناوبانگ لە هەموو شوێنێك خەڵك رووی تێدەكات, ئێستا لە گەلی ئاكۆیان كەپری گەشتیاری درووست دەكرێ، ئێمە وەك بنكەی گەشتو گوزاری رواندز لەگەڵیان لەسەر خەتین بۆ ئەوەی پرۆژەیەكی بە كەڵك دروست بكەن.
‎* ئەو بڕە بودجەییەی بۆتان تەرخان كراوە تاچەند لە پرۆژەی گەشتیاری بە كارتان هێناوەتەوە؟
‎- ئێمە ژمارەی بانكیمان نییە، بۆیە داهات دیار نابێت، ئێستا لە رواندز، چۆمان، مێرگەسۆر و سۆران, كە سۆران بەڕێوبەرایتییە تا ئێستا ژمارەی حیسابیمان نییە، واتا داهاتی خۆمان نازانین, نازانین داهاتی ئەم 4 قەزایە چەندە هەمووی دەڕواتەوە هەولێر، پێشتر رێژەی 17 % بوو، واتە بۆ پرۆژەكانی خۆمان خەرجمان دەكرد، ئەم پڕۆژانەی كە پێشتر ئاماژەم پێدان لەسەر ئەم بڕە بودجەیە جێبەجێ كراون, بەڵام ئەو داهاتە كەمە، ئەگەر ئێمە بزانین ئەم داهاتە چەندە لەوانەیە بتوانین باشتر خزمەت بكەین, بۆ نموونە ئەگەر رواندز ژمارەی حیسابی خۆی هەبێ, ئەم گازینۆ و چێشتخانانەی لە بێخاڵ هەنە یا لە جوندیان و وەرتێنە كاتێ ئەم داهاتەت كۆكردەوە ئەم 17% زۆر زیاتر دەبێ, ئەوەی ئێستا بۆمان خەرج دەكرێ و بە شێوەیەكی تر پارەیەكی وامان لەبەر دەست نەبووە, ئێمە مانگانە میزانییەمان دووسەد هەزارە.
‎*بۆچی هەوڵتان نەداوە بەو بودجەی بۆتان دیاری كراوە رێگا‌ی ئاكۆیان پێ نۆژەن بكەنەوە یاخود فراوان تری بكەن وەك دەزانین ‌رێگایەكی گەشتیارییە؟
- لێرەدا هەر شوێنە و كاری خۆی هەیە كە ئیشی خۆی راپەڕێنێ، رێگا چاك كردن ئیشی ئێمە نییە وەزارەتێك هەیە بە ناوی رێگاو بان كە ئیشی ئەوانە, ئێمە وەكو گەشتو گوزار كارەبای بێخاڵمان چاك كردووە، ڕێگامان بۆ چاك كردووە كە ئەوە ئیشی ئێمەش نییە, ساڵی پار میكسەرێك سەبمان نارد بۆ ئاكۆیان و دۆڵی ئاكۆیان بۆ پڕِ كردنەوەی هەموو چاڵەكان, سەرەتای دەست بەكاربوونی ئەم كابینەیە شەقام و رێگاو بانی زۆر نۆژەنكرانەوە و دروست كران، شەقامی دۆڵی ئاكۆیانیش یەكێك بوو لەوانە، بەڵام دواتر ئیشەكان راگیران, بە شێوەیەكی تریش بەڕاستی خەڵكەكە نەهاتووە لە لای ئێمە راوێژ بكات بۆ نموونە هەندێ كەپریان دروست كردووە بە شێوەیەكی هەڕەمەكین، كەپرەكان تا رادەیەك ناڕێكە, پار ئێَمە تەنەكەی خۆڵمان بۆ بردن جادەمان بۆ چاك كردن رۆژێك شۆفڵمان بۆ بردن گەراجمان بۆ دروستكردن, ئەم ساڵیش لە بەرنامەمان بوو بانگێشتیان بكەین هەندێ مەرجیان بۆ دانێین، بەڵام لەبەر ئەم ڤایرۆسە نەمانتوانی, ئەگەر نا لە پڕۆژەمان بوو گەلی ئاكۆیان وەك وەرتێ بكەین بە شوێنێكی گەشتیاری گرنگ، وای لێ بكەین رێكخستنی تێدا دروست بكەین یانی ناشێ لەوێ تۆ 10 كەپرت هەبێ بەڵام گەراجت نەبێ، ئەگەر تۆ 10 كەپرت هەبی ئەبێ 5ی بكەیت بە گەراج و توالێت, لە پڕۆژەمان دایە ساڵی داهاتوو گرنگی زیاتر بە گەلی ئاكۆیان بدەین لە رووی رێگاوبان هەم لە رووی خزمەت گوزاری و كەپراتەوە.
‎*هەوڵتان نەداو گوندی گەرەوانی سەروو بكەن بە شوێنێكی گەشتیاری؟
‎- سەبارەت بە گوندی گەرەوانی سەروو ئێستا بەرنامەیەك هەیە لە گەشت و گوزار پێی دەڵێن گەشت و گوزاری گوندەكان چەند زۆنێك دیاری كراوە خۆش بەختانە ئێمە توانیمانە 4 شوێن، فەقیان و گەرەوانی سەروو و سەران، بنەكاول، دیاری بكەین ئەم شوێنانە تێك نەچوونە تا رادەیەك وەك خۆی ماونەتەوە, فەقیان بە حوكمی شوێنە گەشتیارییەكەی و كارگەی درووستكردنی شەرابی لێیە هەروەها چەند خانوی قوڕی لێیە, گەرەوانی سەروو چەند شوێنێكی وەك خۆی ماوەتەوە بۆ نموونە كانی ژنان خانووی قوڕ، كە دەست كاری نە كراوە, سەرانیش بە حوكمی بوونی مەزارگەی(پیری كوسە) و بوونی رەزو ماڵە شوان, بنەكاولیش بەو پێیەی كە سروشتەكەی وەك خۆی ماوەتەوە, ئەم 4 گوندە داخیل كراون گەشت و گوزار لێرەدا هەڵدەستێ بە چاك كردنی شەقامەكان دابین كردنی كارەبا دابین كردنی ئاو، هەروەها هانی خەڵكەكە دەدات بۆ ئەوەی لەسەر شێوازی كۆن خانوو دروست بكەن, بۆ نموونە خێزانێك لە هەولێر یاخود شوێنێكی تر دێت حەز دەكات لەسەر شێوازی ژیانی كۆن بژیت، بەڵام لەبەر بوونی ئەم ڤایرۆسە پڕۆژەكە وەستاوە, ئەگەرنا كۆبونەوەیەكمان لە زانكۆی سۆران كرد سەبارەت بە گەشتو گوزاری گوندەكان سەردانی مەیدانی چەند گوندێكمان كرد.
‎*كەرتی گەشتیاری لە رواندز تا چەند هەلی كاری بۆ گەنجانی رواندز رەخساندووە؟
‎- كە چەند شوێنێكی گەشتیاریت هەبوو، راستەوخۆ هەلی كار درووست دەبێ بۆ نموونە ئێستا لە بێخاڵ نزیكەی 150 تا 200 گەنجی رواندزی لێیە, شنگلبانە 70 كرێكاری هەمیشەیی هەیە هەموویان خەڵكی رواندزن، ساڵی پار نزیكەی 50 هەلی كاری رەخساند تەنیا بۆ ئەو كەسانەی كە ناسنامەیان رواندزە, لە كۆرەكیش كۆمەڵە گەنجێكی باشی بێخاڵ كار دەكەن بە حوكمی ئەوەی لەسەر زێدی ئەوان ئەم پڕۆژەیە دروست كراوە, لە جوندیانیش كۆمەڵە گەنجێكی لێیە ئەویش هەر لەسەر رواندز حیسابن كە لەوێ لەسەر گەراج و چێشتخانەكانن، هەروەها بازاڕی رواندز بووژاوەتەوە، لەبەرئەوەی زۆربەی چێشتخانەكان پێداویستییەكانی خۆیان لەم بازاڕە دەكرن ئەمەش جولە دەدات بە بازاڕ.
‎* كەرتی گەشتیاری رۆڵی گەورەی هەیە لە بەرەو پێش بردنی ئابووری ئایا كۆرۆنا تا چەند زیانی هەبوو؟
‎- كۆرۆنا زیانی بە گشت سێكتەرەكان گەیاندووە، كەرتی گەشتو گوزاریش لەم زیانە بەدەر نەبووە, لە سەرەتای ئەم ساڵدا هیچ ئیشێك نەبووە لە جەژن و نەورۆزدا هیچ گەشتیارێك نەبووە، بەڕاستی زیانی گەورەی بە كەرتی گەشت وگوزار گەیاندووە، سەرەڕای بێكار بوونی نزیكەی 600 كرێكار لە رواندز، چونكە ئێستا دەرگای شنگلبانە و كۆڕەكی گەشتیاری داخراون یا ئەگەر لە بێخاڵ جاران 20 كرێكار لە چێشتخانەك هەبووایە ئێستا 5 كرێكار هەیە، حكومەت بڕیاری باشی دەركرد، بەڵام پێویستە بڕیاری باشتریش دەربكا ئێستا دوو مانگ لێخۆشبوونی دەركردووە بۆ ئەوانەی لەسەر موڵكی داراین ئێمەش وەك گەشتوگوزار چاوەڕێ دەكەین هەندێ بڕیاری باش بدەن لە بەرژەوەندی ئەوانەی لە كەرتی گەشتیاری كار دەكەن و كرێچی ئێمەن.
‎*ئاماری گەشتیارانی ئەمساڵ بە بەراورد بە ساڵی پار چەندە؟
‎- هیچ ئامارێكمان لەبەر دەست نییە كە خەڵك هاتبێت وەك دەزانن لە بۆنەو جەژنەكان قەدەغەی هاتووچۆ بوو یا كەرەنتێنە بوو ئێستا خەڵك دەترسێ، ناڕواتە نێو قەرەباڵغی, یانی ئامارێكی درووستی وامان نییە, بەڵام ساڵی پار لە سەرووی نزیكەی هەشت سەد هەزار كەس سەردانی ناوچەكەیان كردووە تەنیا لە یەك جەژن 35 هەزار گەشتیار سەردانی ناوچەكەیان كردبوو.
*ئایە كەرتی گەشتیاری لە قەزای رواندز زیاتر حكومیین یا ئەهلی؟
-دەستەی گشتی كەرتی گەشتوگوزار بەرنامەیەكی هەیە هاوكاری كەرتی تایبەت دەكات، خۆی هیچ پڕۆژەیەكی نییە پڕۆژەكانی ڕواندوزیش زۆربەیان ئەهلین، بەڵام كرێ گرتەی حكومەتن، بۆ نموونە بێخاڵ هەمووی گرێبەستیان هەیە ئەو زەویانەی كە لەسەر وەزارەتی داراین گرێبەستیان لەگەڵ خانووبەرە هەیە، ئەو زەویانەی لەسەر كەرتی گەشتوگوزارن گرێبەستیان لەگەڵ گەشتوگوزار هەیە، بۆ نموونە جوندیان ئەهلییە، بەڵام كرێ گرتەی حكومەتە، بەڵام دوو پڕۆژەی گەشتیاری گەورە هەیە كۆڕەكی گەشتیاری و شنگلبانە، ئەوانە ئەهلین ئەوەش دەرفەتی وەبەرهێنان بوو، كە سەرمایەدار هاتووە وەبەرهێنانی كردووە ئەمە وایان كرد خەڵكێكی زۆر سەردانی شنگلبانە بكەن یا كۆڕەكی گەشتیاری وایكرد زستانانیش گەشتیاری هەبێت، ئێستا رێكخستنی وەرتێ و گەلی ئاكۆیانمان ماوە ئەگەر بێتو ئەم دوو شوێنەش رێكبخەین و گرێبەستیان لەگەڵ بكەین، چونكە بەڕاستی زەوییەكان بەناوی حكومەتن، راستە پێشتر لەوانیە چەند ساڵ پێش ئێستا لەلایەن باو باپیرانیانەوە خەڵكی ئەو گوندانەوە ئیشی لەسەر كرابێ، بەڵام بەهۆی نەبوونی تاپۆ تا ئێستا تاپۆ نەكراون، رووپێو نەكراون، ئەگەر رووپێو بكرێن لێژنەیەكی تایبەت بچێ ئەمانەش گشتی موڵكی حكومەتن حوكمەت دەتوانێ ئیجاریان لێ وەرگرێ و پارەی مۆڵەتی گەشتیاری لێ وەربگرێ، لەبەرئەوە زۆربەی كەرتی گەشتیاری لێرە دوو پڕۆژەی وەبەرهێنان هەیە ئەهلییە ئەوانی تر هەموویان گرێبەستیان لەگەڵ حكومەت هەیە.

زۆرترین بینراو