میللەت و وەهم

فاتمە عبداللە قادر

 

لە بارەی كۆمەڵگە ترادیسۆنییەكان (تەقلیدییەكان)دا (كە كوردستانیش یەكێكە لەو جۆرە كۆمەڵگەیانە)، كەریم مستەفا دەڵێت: بەهاگەلێك هەبوون، كە بە بەها پیرۆزەكان دەناسران، چەندەها نەوە پەیڕەوی ئەو بەهایانەیان دەكرد و بۆ نەوەی دوای خۆیان بەمیرات جێدەهێشت، هۆی سەرەكی تەمەن دڕێژی و نەمردنی ئەو بەهایانە، بەرپرسیارەتیەكی دەستەڵات بووە.
ڕەنگە لەم بەها گەلانە گۆڕانكارییان بەسەر داهاتبێت بەهۆی بەرەو پێشچونی كۆمەڵگە و هاتنی تەكنەلۆجیا، لێ لەناوەرۆك و لەفكر دڕێژە پێدەری هەمان سیستەم و هەمان فكرەیان پەیڕەو كردوە وە درێژە پێدەری هەمان ڕێبازو هەمان پرۆگرام و سیستەم بوونە.
هەمیشە ڕووداوەكانیان وەكو خۆی دووباركردۆتەوە بەبەرگێكی جیاواز، بەڵام بە هەمان فكرە، لێرە ئەو پرسیارە دێتە پێشەوە بۆچی هەمیشە مێژوو خۆی لەم جۆرە كۆمەڵگایانە كە بە كۆمەڵگەی ترادیسۆنیەكان ناسراون دووبارە دەكاتەوە...؟
بۆچی لەگەڵ پێشكەوتی تەكنەلۆژیا هیچ گۆرانكارێكی ئەوتۆ بەسەر ئەم كۆمەڵگایانە دانایەت ..؟
ئەمەش ئەو ڕاستەیە دووپات دەكاتەوە نەبوونی هۆشیاری لەلایان تاكاكەكانی كۆمەڵگاو نەخوێندنەوەیان بۆ رابردوو هەمان فۆرموو هەمان سیستەم خۆی دوو بارە دەكاتەوە. لەلایەكی تریشەوە بە پیرۆزكردن و موقەدەسكردنی چەند كەسانێك، سا گروپێك لە كۆمەڵگایە باوڕیان وایە بەبێ ئەوان ناتوانن هەنگاوی گەورەتر بنێن فكرەی نوێ لەدایك ببێت ئەوەش ئەم راستیە دەستلمێنێت نەوەكانی دوای ئەوان تەنها ئەركی دووبارە سەلماندنی ئەو بەهایانە كە بەبەهای پیرۆز ناسراون پێیان سپێردراوە.
نەوەی دوای خۆیان توانای هیچ فكرێكی ئازادو ئافراندنی نۆێیان نەبووە .
تەنها درێژە پێدەر ڕێبازی پێشخۆیان بوونە، نەیان توانیوە خۆیان لەم ڕێبازە رزگار بكه ن، ئەمەش وای كردووە هەمیشە مێژووی خۆی دوو بارە بكاتەوە.
كاتێك نەوی نوێ توانی ئافراندنی نەبوو خۆی لەیەك بازنەی داخراوە دەسورێتەوە، كارەساتەكان بە جەرگبڕتر دوو بارە دەبێنەوە، نەبوونی هۆشیار ی و نەخوێنەوەیان بۆ رووداوەكانی پێشخۆیان و پرسیار نەكردن بۆ براردوو دەمان خاتەوە هەمان دۆخ و هەمان هەڵە، ئەم روودوانەی بەم دوایانە ڕوویاندا سەلمێنەری ئەم راستیەن.
موقەدەس: دۆگمایەك لە دۆگماكانی ئایدۆلۆژیای دینی یاخود چەمكێكی ئەنترۆپۆلۆگی.
موقەدەس چەمكێكی فیكری و دینی بێگوناهـ نییە، لە هەر شوێنێكدا قسە لە موقەدەس كرا ئەوا بە دڵنیاییەوە، نیازێكی ناموقەدەس لە گۆڕێیە.
مێژووی دین پێمان دەڵێت لە پشت چەمكی پیرۆزەوە، هەمیشە بێنرخكردنێكی بەرفراوانی نرخی دیكە هەیە. لە مێژووی مرۆڤدا موقەدەس و توندوتیژی لە یەكدی جیاناكرێنەوە.
ئەو خوڕافەتەی دەڵێت مرۆڤی ئیماندار حورمەتی حەقیقەت و ژیان و مافی ئەوانی دی زیاتر دەگرێت، تێزێكە مێژووی مرۆڤایەتی تەواو پێچەوانەكەیمان بۆ بەیان دەكات موقەدەس لە سەرەتاوە تا ئێستا بە بیرۆكەی قوربانییەوە بەستراوە، لە زۆربەی دینەكاندا لە دیانەتە سەرەتاییە دێرینەكانەوە تا ئەمڕۆ فیكری موقەدەس بە بێ خوێن نەژیاوە.
لێرەوە هەموو هەوڵێك بۆ سپیكردنەوەی چەمكی موقەدەس و نیشاندانی وەك ئەو فریشتەیەی ژیان و كۆمەڵگا دروستدەكات، جگە لە بەشێكی بچوكی ڕاستییەكان هیچی دی نییە، كە بەو دیودا كۆمەڵێك ڕەهەندی ترسناكی موقەدەس هەن، گەر لە یادیان بكەین، دەرەنجامی كوشندەیان لەسەر هەر پڕۆژەیەكی گۆڕان و ئازادی دەبێت.
جەنگەكانی دین، فتوحاتە خوێنینەكان، شارقڕان و جووقڕانەكانی جاران، سووتانی ساحیرەكان، خواردنی زەندیقەكان بە قەپاڵ، شەڕەكانی خاچ، هۆلۆكۆست، ئەنفال، جەنگەكانی ئەمڕۆی دونیا، فرۆشتنی پسوڵەكانی بەهەشت لە سەدە ناوەندەكاندا.
بەشینەوەی كلیلەكانی فیردەوس لە ئێرانی هاوچەرخدا، شارۆن و تاڵەبان، حاخامەكانی شاس و تیرۆریستانی قاعیدە، هەموو بە سیستمێكی داخراوی موقەدەس كاردەكەن، لەسەر ئەو زەمینەیە وەستاون كە ڕۆشنبیرێكی وەك كۆمەڵێك بانگەشەی بۆ دەكەن و دەیەوێت دونیای ئێمەی پێ ئاوەدان بكاتەوە.
ئەم دەستە جمعیە وەك هەموو موقەدەس گەراكان. بێ هیچ كەم و زیادێك لە ناو ئیشكالییەتە سەرەتاییەكانی موقەدەسدا دەژی، ناچارە موقەدەس وەك بەشێك لە پێكهاتێكی باڵا نیشانبدات، كە ناكرێت بە ناموقەدەس بشوبهێنرێت، ناكرێت بە "پرۆفانە دونیایی یاخود ناموبارەك" بەراورد بكرێت یان تێكەڵ بكرێت. موقەدەس لای كۆمەڵیك شتێكە لەسەر و دونیاوە، لەسەر و مادییاتەوە، لەسەر و ژیانی ڕۆژانەوە، لەسەر و مامەڵەكردن و سیاسەتیشەوە
موقەدەس خۆبەیانكردنی موتەعالییە لەناو كۆمەڵگا "جڤات"دا بەرجستە بووە.
بەڵام لە هەمان كاتدا موقەدەس دەبێت هێزێكی دونیایی بێت، دەبێت سەرچاوەی دەسەڵات و ئۆتۆریتەیت بێت، موقەدەس ئەگەرچی لە دەرەوەی كۆمەڵگایە، بوونێكی موفاریقی هەیە، بەڵام بوونی كۆمەڵگا بێ ئەم موقەدەسە مەحاڵە.

بابەتى پەیوەندیدار بیروڕا

زۆرترین بینراو