نێچیرڤان بارزانی: سەرهەڵدانەوەی داعش جیدییە و عێراق پێویستی بە ئەمریکایە

نێچیرڤان بارزانی: سەرهەڵدانەوەی داعش جیدییە و عێراق پێویستی بە ئەمریکایە

سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە پانێڵێک لە داڤۆس لەبارەی ئاڵۆزی و پشێوییە بەردەوامەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و عێراق قسەیکرد و باسی لە گرژییەکانی عێراق، دۆخی خۆپیشاندانەکان و کاریگەرییەکانی لەسەر هەرێمی کوردستان کرد. نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان لە پانێڵەکەدا لە وەڵامی پرسیاری ئایا دەکرێت هەرێمی کوردستان خۆی بەدوور بگرێت لە ئەو دۆخەی لە عێراق هەیە و خۆی جیا بکاتەوە؟ ئاماژەی بەوە کرد، رووداوەکانی عێراق کاریگەرییان لەسەر هەرێمی کوردستان هەیە، هەرێمی کوردستان ناتوانێت خۆی لە عێراق جیابکاتەوە.

له‌ به‌رده‌وامیی چالاكییه‌كانیدا له‌ كۆڕبه‌ندی ئابووریی جیهان له‌ داڤۆس، ئێواره‌ی ئه‌مڕۆ پێنجشه‌ممه‌ 23/1/2020 به‌ڕێز نێچیرڤان بارزانی، سه‌رۆكی هه‌رێمی كوردستان، به‌شداری له‌ دانیشتنێكدا به‌ ناونیشانی “ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی ناسه‌قامگیر” كرد كه‌ تیایدا خاتوو جێنین پلاسخارت، نوێنه‌ری سكرێتری گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ عێراق، به‌ڕێزان د. فوئاد حسێن جێگری سه‌رۆك وه‌زیران و وه‌زیری ئابووریی عێراق و عادل ئه‌لجوبه‌یر، وه‌زیری كاروباری ده‌ره‌وه‌ی عه‌ره‌بستانی سعوودیه‌ به‌شدار بوون.

تیایدا باس له‌ لێكه‌وته‌ درێژخایه‌نه‌كانی ئاڵۆزی و پشێوییه‌‌ به‌رده‌وامه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست وه‌ك سه‌رچاوه‌ی ترس و نیگه‌رانییه‌كی گه‌وره‌ی جیهانی و ناوچه‌یی كرا و تیشك خرایه‌ سه‌ر كاریگه‌ریی ستراتیژیی قه‌یرانی ئێستا له‌سه‌ر ئاشتی و سه‌قامگیری له‌ كه‌نداو، عێراق و سووریا.

ده‌رباره‌ی ڕوواو و پێشهاته‌كانی عێراق، سه‌رۆك نێچیرڤان بارزانی گوتی: دوو ـ سێ شت هەیە گرنگه‌ بزانین: یەکەم، ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌ی ئێستا لە عێراق دەگوزەرێت، ئێمە باسی نەوەیەک دەکەین کە تەمەنیان لەنێوان پانزدە ساڵ تا بیست و سێ ساڵە، نە سەددمیان لە بیرە، نە ئەمه‌ریکاش، ئەمە نه‌وه‌یه‌كه‌ داوای ژیانێکی باشتر دەکات لە عێراقدا، خۆی لەگەڵ شوێنەکانی دیکە بەراورد دەکات، پێویستی بە سەفەرکردنیش نییە، دەتوانێ هەر لە سەر ئینتەرنێت و سۆشیاڵمیدیا بزانێ لە دنیای دەرەوە چی هەیە؟ ئەم نه‌وه‌یه‌ ئێستا ماندوو بووە لە حوکمڕانییەکی شانزدە ـ حەڤدە ساڵه‌ کە ناتوانێ کەمترین پێداویستی و خزمه‌تگوزارییان بۆ دابین بکات. ئەمە وایکردووە ئەم خەڵکە ماندوو ببێت. ئێمە دەبینین پرۆسەیەک هەیە هەر چوار ساڵ جارێک هەڵبژاردن دەکرێت و دەچن بۆ هەڵبژاردن، به‌ڵام لە ئه‌نجامدا ئەوەی دەردەچێ ئەوە نییە کە ئەم نه‌وه‌یه‌ هیوای بۆ ده‌خوازێ.

 

لە هەرێمی کوردستان ئێمە ناتوانین خۆمان جیا بکەینەوە لەوەی تا ئێستا لە عێراق دەگوزەرێت، ئێمە بەشێکین لەم وڵاتە. بێگومان ئەوەی لەوێ ڕوودەدات، کاریگەری لەسەر دۆخی ئێمەش هه‌یه‌. ئەوەی ئێستا گرنگە هەموومان بیزانین، عێراقی پێش ئۆکتۆبەر زۆر جیاوازە لە عێراقی دوای ئۆکتۆبەر، زۆر زۆریش گرنگە سیاسەتمەدارەکانی عێراق ئه‌وه‌ تێبگەن كه‌ گەلی عێراق جارێکی تر قبووڵ ناکات دۆخه‌كه‌ بگەڕێتەوە پێش یەکی ئۆکتۆبەر.

گه‌لی‌ عێراق شایستەی ژیانێکی باشترن و پێم وایە بەو خۆپیشاندانانەی کردوویانە پەیامی خۆیان بە دەسەڵاتدارانی عێراق گەیاندووە. دەبێ ئێمە هەست بە بەرپرسیاریه‌تی بکەین. ئەوەی زۆرم پێ سەیرە، هەتا ئێستاش باس لەوە دەکرێت کە وڵاتانی دەرەکی دەستیان لە خۆپیشاندانەکانی عێراقدا هه‌یه‌. با ئێمە بڵێین لە سەدا حەفتا خەتای خەڵکی دیکەیە و ده‌ستێوه‌ردانی ده‌ره‌كییه‌، بەڵام سی لەسەد دەبێ خۆمان وەک عێراقی دابنیشین بیر لەوە بکەینەوە كه‌موكوڕییه‌كان لە کوێ بوون و هەوڵ بدەین ئەمانە ڕاست بکەینەوە.

ڕۆڵی هەرێمی کوردستان ڕۆڵێکە كه‌ هەموو هەوڵی بۆ ئەوەیە دۆخه‌كه‌ ئارام ببێتەوە، هەوڵێشمان لەگەڵ بەغدا بەردەوامە بۆ ئەوەی بتوانین پێکەوە ڕێگەیەک بدۆزینەوە بۆ ئەوەی لەو كێشه‌یه‌ دەربچین.

له‌ به‌شێكی دیكه‌دا به‌ڕێزیان گوتی: با له‌و پرسیاره‌وه‌ ده‌ست پێبكه‌ین: بۆچی هێزه‌كانی ئه‌مه‌ریكا و هاوپه‌یمانیی نێوده‌وڵه‌تی له‌ عێراق هه‌ن؟ هاتنی هێزه‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌سه‌ر داوای عێراق بوو كاتێك ساڵی 2014 كه‌ داعش له‌ فڕۆكه‌خانه‌ی به‌غدا نزیك بووه‌وه، حكوومه‌تی عێراق له‌ ڕێگه‌ی ئه‌نجومه‌نی ئاسایشی نێوده‌وڵه‌تییه‌وه‌ داوای یارمه‌تی كرد. ئه‌و هێزانه‌ تا ئێستا له‌ عێراق ماونه‌ته‌وه‌ و یارمه‌تیی هێزه‌كانی عێراقی ده‌ده‌ن به‌ پێشمه‌رگه‌شه‌وه‌، ئه‌ركیان ڕوون و ئاشكرایه‌ كه‌ هاوكاریكردنی هێزه‌ عێراقییه‌كان و مه‌شقپێكردنیانه‌ له‌ شه‌ڕی دژی داعشدا، تا ئێستاش ئه‌مه‌ به‌رده‌وامه‌.

به‌ بۆچوونی ئێمه‌ ئه‌وه‌ی له‌ په‌رله‌مانی عێراق ئه‌نجام درا كارێكی دروست نه‌بوو، جارێ دوو پێكهاته‌ی سه‌ره‌كی له‌ عێراق كه‌ سوننه‌ و كوردن، هه‌ردوولایان به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك پشتگیریی ئه‌و هه‌نگاوه‌یان نه‌كردووه‌. به‌ بۆچوونی ئێمه‌ عێراق پێویستی به‌ یارمه‌تیی نێوده‌وڵه‌تی و ئه‌مه‌ریكا هه‌یه،‌ چونكه‌ پرسی داعش و سه‌رهه‌ڵدانه‌وه‌ی تیرۆریزم له‌ عێراق پرسێكی زۆر جددییه‌ و پێمان وایه‌ ئه‌م ئامانجه‌ به‌بێ یارمه‌تیی كۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی و له‌ سه‌روویانه‌وه‌ ئه‌مه‌ریكا به‌دی نایه‌ت و پێویسته‌ هێزه‌كانی ئه‌مه‌ریكا له‌ عێراقدا بمێننه‌وه‌.

ئه‌وه‌ی كه‌ جه‌نابی سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراق داوای ده‌كات ده‌ست به‌ دانوستانێك بكرێته‌وه‌، پێموایه‌ ئه‌وه‌ زۆر ئاسایییه‌ جارێكی دیكه‌ی دانیشتن ئه‌نجام بدرێت و شێوه‌ی كاركردنی زیاتر له‌نێوان هێزه‌كانی عێراق و هێزه‌كانی هاوپه‌یماناندا ڕێكبخرێته‌وه‌، به‌ڵام پرسی پره‌نسیپی مانه‌وه‌یان، پێموایه‌ مانه‌وه‌یان پێویسته‌.

پرسی سووریا پرسێكی زۆر ئاڵۆزه‌ و ئه‌وه‌ی له‌ سووریا ڕووده‌دات له‌ ئه‌نجامی سیاسه‌تێكی چه‌ند ساڵه‌یه‌ كه‌ به‌ هه‌ڵه‌ هاتووه‌. كاتێك ڕووداوه‌كانی سووریا ده‌ستیان پێكرد دوو به‌ره‌ هه‌بوو، به‌ره‌یه‌كیان زۆر ڕوون بوو كه‌ یارمه‌تیی به‌شار ئه‌سه‌دیان ده‌دا و‌ له‌ ڕووسیا و ئێران پێكهاتبوو و به‌ جددی یارمه‌تیی سووریا ده‌ده‌ن، به‌ره‌یه‌كی دیكه‌ هه‌بوو ئه‌وانیش وڵاتانی ئه‌ورووپی و ته‌نانه‌ت ئه‌مه‌ریكاش كه‌ نه‌ ستراتیژ نه‌ ڕوانگه‌یان هه‌بوو، ڕۆژێك هێڵی سوور و ڕۆژێك هێڵی شین بوو، واته‌ كه‌س تێنه‌ده‌گه‌یشت كه‌ چی ده‌كرێت، بۆیه‌ تا ئێستاش كێشه‌ی سووریا هه‌روا به‌رده‌وامه‌، هیچ ڕوونییه‌ك نییه‌ ئاخۆ به‌ چ شێوه‌یه‌ك مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ پرسی سووریادا بكرێت، بۆچوونی ئێمه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ یارمه‌تیی برایانمان كوردانی سووریا ده‌ده‌ین تا به‌ چاره‌سه‌رێكی سیاسی له‌ چوارچێوه‌ی جوگرافیای سووریادا بگه‌ن.

به‌ڕێزیان له‌ وه‌ڵامی پرسیارێكدا ده‌رباره‌ی دۆخی عێراق گوتی: پێموایه‌ كێشه‌ی گه‌وره‌ له‌ عێراق ئه‌وه‌یه‌ كه‌ “وه‌لا‌و” وابه‌سته‌یی بۆ وڵاتێك نییه‌ پێی بگوترێت عێراق، ده‌بینین له‌ عێراقدا سوننه‌، شیعه،‌ توركمان و كرستیان هه‌ن، خۆ سویسراش به‌ هه‌مان شێوه‌یه‌، واته‌ ئه‌مانه‌ سویسرین، به‌ڵام له‌لایه‌ك خه‌ڵكانێك به‌ ئه‌ڵمانی و خه‌كانێكی دیكه‌ به‌ فه‌ره‌نسی و زمانی دیكه‌ قسه‌ ده‌كه‌ن، كه‌چی هه‌موویان وابه‌سته‌ی وڵاتێكن‌ كه‌ تیایدا ده‌ژین. پێموایه‌ پرسه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ وابه‌سته‌یی نییه‌، ئێمه‌ ده‌بێت واقعی بیر بكه‌ینه‌وه‌، ده‌بێت فۆرمۆلێك بۆ ئه‌و وڵاته‌ بدۆزینه‌وه‌ و بزانین چۆن هه‌موومان بپێكه‌وه‌ بتوانین له‌ وڵاتێكدا بژین كه‌ پێی بگوترێت عێراق. ده‌بێت عێراق بنه‌مای كۆكردنه‌وه‌ی هه‌موولایه‌كمان بێت، ئێمه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی زۆر جیاوازین، به‌ڵام پێموایه‌ جوانیی عێراق له‌وه‌دایه‌ كه‌ كوردمان هه‌یه،‌ عه‌ره‌بمان هه‌یه‌، مه‌سیحیمان هه‌یه‌، توركمان، ئێزدی و سائیبه‌مان و ..هتد، هه‌موو ئه‌وانه‌مان هه‌یه‌. ده‌بێت ئیمه‌ هه‌موومان بۆ خۆمان شتێك بدۆزینه‌وه‌ كه‌ بتوانین له‌سه‌ری ڕێككه‌وین، پێموایه‌ ئه‌و شته‌ ده‌بێت عێراق بێت.

وه‌كوو كورد ده‌مانه‌وێت كێشه‌كانی خۆمان له‌ چوارچێوه‌ی عێراقدا چاره‌سه‌ر بكه‌ین، به‌ڵام پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ ئه‌گه‌ر له‌ به‌غدا به‌ چاوێكی دیكه‌ سه‌یری ئه‌م پێكهاتانه‌ بكرێت، بێگومان كێشه‌ دروست ده‌بێت، كێشه‌ له‌ عێراق له‌سه‌ر چی دروست بووه‌؟ ساڵی 2012 و 2013 ئه‌وه‌ی كه‌ له‌ فه‌للووجه‌ ڕوویدا و خۆپیشاندان ده‌ستی پێكرد، ئه‌وان ته‌نیا داوای هه‌ندێك خزمه‌تگوزارییان ده‌كرد، به‌ڵام چونكه‌ پشتگوێ خرا، له‌ ئه‌نجامدا بووه‌ هۆكاری ئه‌وه‌ی داعش دروست ببێت. ئه‌م پێكهاتانه‌ ده‌بێت خۆیان له‌ پرۆسه‌ی سیاسیی عێراقدا ببینن بۆ ئه‌وه‌ی ئێمه‌ هه‌موومان بتوانین له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ڕێككه‌وین، له‌سه‌ر عێراق ڕێككه‌وین. ده‌رباره‌ی ئه‌وه‌یش كه‌ خاتوو جێنین پلاسخارت، نوێنه‌ری سكرێری گشتیی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ عێراق باسی كرد، ده‌مه‌وێ بڵێم: بۆچوونی ئێمه‌ ئێستاش وایه‌ كه‌ عێراق پێویستی به‌ هێزه‌كانی ئه‌مه‌ریكا هه‌یه‌، نه‌ك ته‌نیا بۆ هه‌رێمی كوردستان، به‌ڵكو بۆ هه‌موو عێراق، به‌ڵام له‌ كۆتاییدا ئێمه‌ به‌شێكین له‌ عێراق.

زۆرترین بینراو