وەزارەتی بەرگری پۆستێكی ژنانەیە

د.ڕێبین سەلام

 

بۆ تێگەیشتنی زۆربەمان وەك رۆژهەڵاتی وەزارەتێكی پڕ لە جەنگاوەر و پیاوی ئازای وەك وەزارەتی بەرگری، لەوانەیە جێی سەرسوڕمان و زار داچەقین بێت كە ئافرەتێك ببێتە وەزیری وەزارەتخانەیەكی وا، ئەمەش بەشێكە لەو بیرۆكە زۆر باسكراو و سواوەی كە دەگوترێت لە رۆژهەڵات كەمتر دان بە تواناكانی ئافرەتاندا نراوە و پیاوان زاڵن و سەرمەشقی زۆربەی كایە گرنگەكانی كۆمەڵگە دەگرنە دەست، بەڵام ئەو دیوی ئەم وێنە رۆژهەڵاتییە گەر تەماشا بكەین، دەبینین ئافرەتان بوونەتە وەزیری بەرگری لە (17) وڵاتی جیهان و زۆر سەركەوتووشن لە كارەكەیاندا، جگە لەوە هەفتەی رابردوو بەرپرسیارێتی یەكەمی هێزەكانی (ناتۆ) لە عێراق درایە دەست ئافرەتێك، لێرەدا پرسیارێك خۆی دەسەپێنێت (ئەرێ ئەمڕۆ پێكەوە كە باسی ئەم بابەتە دەكەین لە وڵاتانی وەك: هۆڵەندا، ئەڵمانیا، نەرویج، ئوسترالیا، ئیتالیا، ئیسپانیا، یابان .... بۆچی سەرجەم وەزیرەكانی بەرگری ئافرەتن؟)
بێگومان بارودۆخی حوكمڕانی ئەو وڵاتانەی سەرێ سەقامگیر و كامڵەو سیستەم بەڕێوەی دەبات، واتە خەڵك دوای سیستەم كەوتووە نەك سیستەم دوای خەڵك كەوتبێ و وەك رۆژهەڵاتییان بڕیار بە مەزەندە و مەزاج نادرێت، بەڵكو توێژینەوە و بەدواداچوونی تەواو دەكرێت پاشان بڕیارێكی وا گرنگ دەدرێت، لێرەوە ئیدی سەرتان نایەشێنم بە داتا و ناوی وڵات، هەمووان دەتوانن بە نیوچركە لە ئینتەرنێتەوە ناوی وڵات و ساڵ و بەرواری رادەستكردنی وەزارەتی بەرگری بە خانمێك لە زۆربەی وڵاتانی دونیا بزانن، بۆیە لێرەدا دەبێت بچینە سەر بابەتێكی دیكە كە خاڵی جیاكەرەوەی ئافرەتە لە پیاو، ئەویش باری كۆمەڵایەتی و دەرونی و جەستەیی و فكری (ئافرەت و پیاو)ە و دەبێ بزانیت ئافرەتان بۆچی لە رۆژگاری ئەمڕۆدا زۆرترین دەرفەتی وەزارەتی بەرگریان پێ دراوە؟
كە هانا دەبەینە بەر زانستە كۆمەڵایەتییەكان توێژینەوەكان سەلماندویانە ئافرەتان پتر (تاكتیك) بەكار دەهێنن و پیاوانیش خاوەنی (ستراتیج)ن، هەر بۆ وەیاد هێنانەوە بە كورتی دەتوانین بڵێین: تاكتێك پێویستی بە زیرەكییەكی مەیدانی و خێرایە لەگەڵ پێشهاتەكاندا بۆ گەیشتن بە ئامانج، هەرچی ستراتیجیشە زیرەكی درێژخایەن و دوور مەودای دەوێت بۆ وەدەستهێنانی ئامانج، هەردوو ووشەكە لە بنەڕەتدا بۆ گەیشتنە بە ئامانجێك و لە سەرەتادا ئەم دوو ووشەیە تەنیا لە بواری سەربازیدا بەكار براوە، وەك نمونەیەكی هەتا ئێستا زیندو یەكێك لە لێكۆڵینەوە سەربازییەكانی جەنگی جیهانی دووەم باس لە هێرشی ئەڵمانییەكان دەكات بۆ فەرەنسا ساڵی (1940) كاتێك (جەنەراڵ رۆمل)ی ئەڵمانی دەگاتە ناو فەرەنسا خۆی و سوپاكەی تەوقێكی مەحكەم دەدرێن بە تانك و زرێپۆشێكی زۆری (فەرەنسا و بەریتانیا) ئەمیش چەكی دژە تانكی 37 ملمی پێ دەبێت كە بەكاری دەهێنێت، تێبیی دەكات چەكەكە هیچ كارێك لەو مۆدێلە نوێیەی تانكەكان ناكات و تێشكاندنێكی حەتمی چاوەڕێی دەكات، پاش دوو رۆژ بەرگری بیری كردەوە دژە فڕۆكەی (88 ملم) تاقی بكاتەوە بۆ شكاندنی گەمارۆكە، كە بۆ یەكەمجار بوو لە مێژوودا دژە فڕۆكە وەك دژەتانك بەكاربهێنرێت، دەرئەنجام دەركەوت تانكەكان بە ئاسانی هەپروون بە هەپروون دەبوون و گەمارۆكەی شكاند و فەرەنسای داگیر كرد، لێرەدا ستراتیج بریتی بوو لە داگیركردنی فەرەنسا و تاكتیكەكەش بە شێوەیەكی مەیدانی بەربەستی گەیشتن بە ئامانجەكەی پێ لا برد، بەڵام لە رۆژگاری ئەمڕۆدا بەكارهێنانی هەردوو ووشەی (ستراتیج وتاكتیك) بەرفراوانتر بووە و لە زۆربەی هەرە زۆری ئەو بوارانە بەكار دەهێندرێت كە مرۆڤ دەیەوێت بگات بە ئامانجێك، هەروەك باسمان كرد مرۆڤی ئافرەت لە تاكتیكدا زۆرتر باڵا دەستە و بەشێكی زۆری تاكتیك بە زیرەكی ساتەوەختی سەر دەكەوێت لەگەڵ پێشهاتەكاندا وبەشێكی دیكەشی پێویستی بە زۆر زانی و فریودان هەیە كە دەبێت وەزیری بەرگری مەیدانییانە ئەم تایبەتمەندییانەی تێدا بێت.
لەوانەیە هەندێكمان پێمان وابێ وڵاتانی پێشكەوتوو وەك ئاماژە بە دیموكراتیسە بوون و خۆرانان بە چەمكەكانی یەكسانی و دادپەروەری وەزیری بەرگرییەكانیان دەكەنە ئافرەت و مۆدێلكی نوێیە كە بۆ یەكەمین جار ساڵی (2000) یەكەم ئافرەت بووە وەزیری بەرگری و هەمووان چاولێكەری ئەو مۆدێلە دەكەن، بەڵام رۆڵی (بەرگری كردن) هەر لە بەرەبەیانی مێژووەوە سپێردراوە بە ئافرەت و چەمكێكی نوێ نییە، كاتێك بەدیار ئەشكەوتەكەی و زارۆكانییەوە جێ هێڵراوە و پیاوەكان چوونەتە ڕاو، پاشانیش لە سەردەمێكی دواتر پادشا و میر و فەرمانڕەواكان دیسان ئافرەتیان جێ هێشتووە و خۆیان چوونەتە شەڕ و جەنگی پاوانخوازی وا درێژخایەن چەندین مانگ و بگرە بە ساڵیش حاكم و فەرمانڕەواكان نەگەڕاونەتەوە ماڵەوە و جڵەوی بەرگریكردن بە ئافرەت سپێردراوە.

 

زۆرترین بینراو