پارێزەرێك بەرچاوڕوونی دەداتە ئافرەتان

پارێزەرێك بەرچاوڕوونی دەداتە ئافرەتان


دیدار/ رۆژان قیاس

پارێزەر حامد نازم، لە دیدارێكی تایبەت بە زاری كرمانجی باس لە جۆرەكانی جیابوونەوە لە كوردستان دەكات و دەڵێ، لە چەند حاڵەتێكدا ئافرەت بۆی هەیە داوای جیابوونەوە بكات و دادگاش بەپێی یاسا پاڵپشتی دەكات.
لە سەرەتای قسەكانیدا باس لە جۆرەكانی جیابوونەوە دەكات و دەڵێت" یەكێك لە جۆرەكانی جیابووەنەوە (تەڵاق خلعی) جیابوونەوەی ئارەزوومەندانەیە ‏‎كاتێك ژن و پیاو ناتوانن درێژە بە هاوسەرگیریەكەیان بدەن، دەگەنە ئەو بڕوایەی كە ناتوانن پێكەوە بژین و ناتوانن بەردەوام بن لە ژیانی هاوسەرێتی، بۆیە رێك دەكەون لە نێوان خۆیان لەسەر جیابوونەوەی ئارەزوومەندانە، واتە تەڵاقی خولعی، زۆر جار ژنەكە لە هەموو مافە شەرعی و یاساییەكانی خۆی خۆش دەبێت بەریكەوتنی نێوانیان، یا لە بەشێك لە مافی خۆی كە یاسا پێی داوە خۆش دەبێت، ‏‎پێویستە سەنەدێك (عەقدێك) لە نێوانیان شێوازی رێككەوتنەكە بنوسن و تەڵاقەكە بكەوێنرێت و تەلەفوز بكرێت، پێویستی بە ئامادەبوونی ژن و پیاوەكە هەیە لەگەڵ دوو شاهید، ‏دواتر لە دادگا تصدیقی دەكەن، دادوەر لەناوەرۆكی ریككەوتنەكە دووبارە لیێان دەپرسێتەوە، دواتر بریار دەدات بەجیابوونەوەیان.
تەڵاقی سەرەمەرگ، تەڵاق الفار،  ئەو جۆرە تەڵاقەیە پیاوەكە لەسەرە مەرگەو نەخۆشەو گومان پێ ببرێت بمرێت، بەمەبەستی بێ بەری كردن لە پێدانی میرات بەژنەكەی، ئەم جۆرە كەسانە تەڵاقیان ناكەوێت، سەرخۆش و گێل و شێت و زۆرلێكراو یا ئەو كەسەی هۆشی لەدەست دەدات بەهۆی توڕەیی یا بەڵایەكی ناكاو یا تەمەن یا نەخوشی، نەخۆشێك لەكاتی مردن ئەوا ژنەكە میراتی دەكەوێت، لە بڕیاری دادگا هاتووە ئەڵێت ئەگەر پیاوێك لەكاتی مردن ژنەكەی تەڵاق دەدات، دواتر مرد ئەوا تەڵاقی ئەكەوێت بەپێی شەرع، بەڵام میراتی ئەدرێتە ژنەكەی ئەگەر نیەتی پیاوەكە هەڵاتن بێت وەنیەتی خراپ بێ بۆ ئەوەبێ لە میرات بێ بەشی بكات، میرات وەرگرتنی ئافرەتی تەڵاقدراو لەسەرە مەرگ لەسەر بنەمای (نیەتی خراپ بۆ خاوەنی ئەگەڕێتەوە) وەرئەگرێت".
 ئایا تەڵاق لە ڕێگەی تەلەفۆنەوە دەكەوێت؟ پارێزەر حامد، لە وەڵامی ئەم پرسیارەی زاری كرمانجی گووتی" زۆر جار زۆرێكمان دەبیستین ئەڵێن فڵانەكەس بە تەلەفون ژنەكەی تەڵاق داوە، تەڵاق لەو كاتەدا ناكەوێت بەپێی یاسای ژمارە ٤٧٤ باری كەسی ٢٠١٥ لە ٢٧- ٧- ٢٠١٥ دادگای تمیزی هەرێمی كوردستان، تەڵاق لە ڕێگەی تەلەفۆنەوە ناكەوێت، بەهۆی ئەگەری لاسایی كردنەوەی دەنگەكان".
سەبارەت بە گرنگترین دەعوا و مامەڵە یاساییانەی لە دادگای باری كەسییەتی ئەنجام دەدرێن، ئەم یاساناسە گووتی" ئەم دادگایە تایبەتمەندە بەو داوایانەی كە پەیوەندیدارن بە كاروباری خێزان و خانەوادەیی بەشێوەیەكی كورت و پوخت، بریتین لەمانە: 1- داوای جیابوونەوە، 2- داوای پەسەندكردنی جیابوونەوەی دەرەكی، ٣-داوای تەڵاق، ٤-داوای پەسەندكردنی تەڵاقی دەرەكی، ٥- داوای بژێوی دان كە بژێوی ژن لەگەڵ بژێوی منداڵ دەگرێتەوە، ٦- داوای سەلماندنی هاوسەری، ٧- داوای سەلماندنی ڕەچەڵەك، ٨-داوای زیادكردنی مارەیی، ٩- داوای وەرگرتنەوەی منداڵ لەلایەن ژن دوای وەرگرتنی تەڵاق، ١٠-داوای ماڵی جیا كە ژن تۆماری دەكات لەسەر مێردەكەی بۆ ئەوەی ماڵی بۆ دابنێت، ئەمانە و چەندین داوای تر".
لە بەشێكی تری ئەو دیدارەدا پارێزەر حامد باس لەو حاڵەتانە دەكات كە ئافرەت دەتوانێ داوای جیابوونەوە تۆمار بكات، روونی كردەوە" بە گوێرەی ماددەی (43)ی یاسای باری كەسی هەمواركراو لە هەرێمی كوردستان، لە كاتی هاتنەدی یەكێك لەم هۆكارانە ئافرەت بۆی هەیە داوای جیابوونەوە بكات لە مێردەكەی، داواكردنی جیابوونەوە بەهۆی بەندكردنی پیاوەكە، ئەگەر پیاوێك بە حوكمی دادگاو بەهۆی ئەنجامدانی تاوانێك بۆ ماوەی (3) ساڵ یان زیاتر بەندكرا، ساڵێك بەسەر جێبەجێكردنی ئەو حوكمە تێپەری، ئەوا هاوسەرەكەی بۆی هەیە داوای جیابوونەوە بكات بەگوێرەی ماددەی (43 یەكەم 1) لە یاسای ناوبراو، جیابوونەوە بەهۆی وازهێنانی پیاو لە ئافرەتەكە، ئەگەر پیاو بۆ ماوەی ساڵێك زیاتر بەبێ هیچ عوزرێكی ڕەوا هاوسەرەكەی جێبهێڵێت، ژنەكەی بۆی هەیە داوای جیابوونەوە بكات هەر چەندە پیاوەكە شوێنی نیشتەجێبوونی دیار بێت و سامانی هەبێت و ئافرەتەكە بتوانێت بژێوی خۆی لەو سامانە دابین بكات، نەگواستنەوە بۆ ماڵی هاوسەری، بە گوێرەی ماددەی (43 یەكەم 3) لە یاسای باری كەسی پێویستە لەسەر پیاو لە دوای ئەنجامدانی گرێبەستی مارەبڕین هاوسەرەكەی بگوازێتەوە، ئەگەر دوو ساڵ بەسەر ئەنجامدانی ئەو گرێبەستە تێپەڕی و پیاوەكە داوای گواستنەوەی نەكرد، یان داوای گواستنەوەی كرد، بەڵام مافەكانی هاوسەری دابین نەكرد، ئافرەتەكە بۆی هەیە داوای جیابوونەوە بكات، جیابوونەوە بەهۆی گرفتە جنسییەكان، ئەگەر ئافرەتەكە بۆی دەركەوت كەوا پیاوەكەی نەمێردە یا گرفتاربووە بەوەی ناتوانێت بەكاروبارەكانی هاوسەرگیری هەڵبستێت، جا ئەو گرفتە بەهۆی هۆكارەكانی جەستەیی بێت یان دەروونی، یان دوای گواستنەوەی ئافرەتەكە تووش بووبێت یا پێش گواستنەوە و بەپێی ڕاپۆرتی پزیشكی لێژنەی پزیشكی فەرمی تایبەتمەند، دەربكەوێت كەوا ناكرێت لەو گرفتە چاك ببێتەوە، بەڵام ئەگەر دادگا بۆی دەركەوت كەوا هۆكارەكەی دەروونیە ئەوا جیابوونەوەكە بۆ ماوەی یەك ساڵ دوا دەخات، پاڵپشت جیابوونەوە بەهۆی نەزۆكی، ئەگەر بە ڕاپۆرتی پزیشكی دەركەوت پیاوەكە نەزۆكە، ئەوا ژنەكەی بۆی هەیە داوای جیابوونەوە بكات، جا حاڵەتی نەزۆكیەكە پێش مارەبڕین یانیش دوای مارەبڕین بێت".