پارێزەر شۆخان مەغدید: یاسا مافی ئافرەتی پاراستووە لەكاتی هەر توندووتیژییەك

پارێزەر شۆخان مەغدید: یاسا مافی ئافرەتی پاراستووە لەكاتی هەر توندووتیژییەك

محەمەد ئامۆكەیی- زاری كرمانجی: لە چاوپێكەوتنێكی تایبەدا لەگەڵ هەفتەنامەی زاری كرمانجی شۆخان مەغدید، كە پیشەی پارێزەرە لە دادگای بەرایی سۆران، باس لە یاساكانی خراپ بەكار هێنانی تۆڕەكۆمەڵایەتییەكان و بەرزبوونەوەی رێژەی جیابونەوە دەكات، هەروەها ئەو توندووتیژیانەی رۆژانە دەرهەق بە رەگەزی مێینە دەكرێت، خاتوو شۆخان لە دەستپێكی قسەكانی دەپڕژێتە سەر ئەو هۆكارەنەی كە زیاتر ئافرەتان تووشی توندوو تیژی دەبنەوە دەڵێت" ئافرەت خۆی بەیەكێك لە فاكتەرە سەرەكیەكانی هەندێ لە جۆرەكانی توندووتیژی و چەوسانەوە دادەنێرت ئەویش بەهۆی قبوڵكردن بە توندووتیژی و لێبوردن و بێدەنگبوون لێی، وەك كاردانەوەیەك بەشێوەیەك وا لە بەرامبەر دەكات بەردەوامبێت و بوێری زیاتر بێت، و نەزانینی چۆنیەتی مامەڵەكردن لەگەڵ كەسانی دیكەدا رێزلێنەگرتنیان، نا هۆشیاری ژنان بە ماف و ئەركەكانیان، نزمی ئاستی رۆشنبیری خێزان و تاكەكان و جیاوازی رۆشنبیری زۆر لەنێوان هاوسەران".
پارێزەر شۆخان، پێشی وایە هەندێ جار ئافرەت خۆی هۆكارە توندووتیژی بەرامبەر بكرێت و رایدەگێنێت" ئافرەت لەهەندێ حاڵەت خۆی فاكتەری سەرەكییە ئەویش بە قبوڵكردن بێ دەنگبوون بەو توندووتیژیەی بەرامبەری دەكرێت، هۆكاری بێ دەنگ بوونیشی زۆرجار بەهۆی ترس و هەڕەشەكردن لێی كە قبوڵی ئەو توندووتیژییە بكات".
لەبارەی ئەوەی ئاخۆ یاسا تاچەند بەئەركی خۆی هەڵدەستێت كاتێ توندووتیژی بەرامبەر بە رەگەزی مێیینە دەكرێت پارێزەر شۆخان گووتی"یاسا مافی ئافرەتی پاراستووە لەكاتی هەر توندووتیژیەك و هەرەِشەكردنێك یا ئەنجامدانی هەر تاوانێك كە بەرامبەری دەكرێت، بەڵام ئافرەت دەبێت خۆی شكۆی هەبێ، گەر بێدەنگبوو لەو تاوانەی بەرامبەری دەكرێت، یاسا ناتوانێ بەو جۆرە مافی بسەنێت ئەو مافانەی كە لێی زەوت دەكرێن، بۆیە ئەركی ئافرەتە بوێربێت و ترس فڕێبدات".
خاتوو شۆخان لە درێژەی قسەكانیشیدا دەپڕژێتە سەر پرسێكی تری نێو كۆمەڵگەی كوردی كە ئێستا خەڵكی بەهۆی نەشارەزای و كەمی زانیاری لەسەری دووچاری دەبنەوە ئەویش تۆڕەكۆمەڵایەتییەكانە زیاتر گووتیشی" لەكاتی پێشكەوتنی كۆمەڵگە پێداویستیەكانی مرۆڤیش زیاتر دەبن یەكێك لەونە ئامێرەكانی پەیوەندییە، كە لەم ڕۆژگارەدا خەڵك زیاتر كات بەو ئامێرانە بەسەر دەبات كە هەندێ جار مرۆڤ لەو رێگایە تووشی هەڵەدەبێت، بەتایبەت لەنێوان هاوسەرەكان لەجیاتی ئەوەی گفتوگۆ لەگەڵ یەكتر بكەن، كات بەیەكتر بدەن خەریكی ئامێرەكانی پەیوەندین، ئەمەش زۆرجار ناپاكی هاوسەری بەدوایەوە دێت، بۆیەش رێژەی جیابوونەوە زیادیكردووە لەچاو ساڵانی رابردوو، پێشتر خێزان كۆدەبونەوە و گفتۆگۆی زیاتر هەبوو لە نێوان خێزان زیاتریش كێشەكانیان بە گفتوگۆ چارەسەر دەكرد".
ئەم پارێزەرە چەند رێگایەك دەخاتەڕوو بۆ كەمكردنەوەی توندووتیژی خێزانی و لە چەند خاڵێك باسیان لێوەدەكات و دەشڵێت" لەگەڵ ئەوەی دیاریدەی توندووتیژی دیاریدەیەكی كۆنە و بەرفراوانە بۆیە لەو باوەڕەدانیم كە چارەسەری ئەم دیاریدەیە یا خۆپاراستن لێی شتێكی كورت خایەن بێت لە پێناو بنبڕكردن و كەمكردنەوەی، بەڵام رێگەش هەن بۆ ئەوەی هەرهیچ نەبێت رێژەی توندووتیژیەكان كەمبكرێنەوە ئەوانیش
1- هۆشیاركردنەوەی تاكەكانی كۆمەڵگە بەگشتی، چوونكە پێویستە ژنان بە مافەكانیان ئاشنابن، بێ دەنگ نەبن و درووستكردنی گیانی لێبوردەی، لەلایەكی دی بڵاوكردنەوەی رۆشنبیری و رێز و رێزگرتنی ژنان كە نیوەی كۆمەڵگە پێكدەهێنن.
2- رۆلی راگەیاندنەكانی بە بینراو و بیسترا و نوسراوەوە لە بڵاوكردنەوەی رۆشەنبیری بۆ گشت كۆمەڵگە، بۆ هەموان ئاشكرایە بۆیە گرنگە ئەو هۆشیارییە گشتگیر بكرێ جگە لەوە پێویستە ئەو هەوڵە دوو ئەوندە بێت لە شێوازەكانی تەلەفزیۆندا بۆلابردن و سڕینەوەی ئەو بڕگە و دیمەنانەی كە دوورو نزیك ئاماژە بە پشتگیركردنی دیاریدەی توندوویژی دەكەن.
شۆخان مەغدید، لە دوا قسەكانیشیدا رەخنەی لە رێكخراوەكانی تایبەت بە ئافرەتان هەیە، لەوەی وەك پێویست نەیان توانیووە رۆلیان هەبێت لە هۆشیاركردنەوەی رەگەزی مێنیە و دەشڵێت"ساڵانی رابردوو ئەو توندووتیژیە بێشومارەی كە بەرامبەر بەئافرەتان ئەنجام دەدرا شاراوە و نەبینراو بوو، بەڵام بەهۆی بوونی ئەم رێكخراونە زیاتر ئاشكرا دەكرێت، بۆیە زۆجار گوێمان لێدەبێت لێرە و لەوێ خەڵكانێك هەن دەڵێن" لەوتەی باسی توندووتیژی دەكرێت بەرامبەر بەئافرەت، توندووتیژی زیادیكردووە، بە بڕوای من ئەوەی هەبووە تاكو ئێستا تۆمار نەكراوە نەمان زانیوە، ئێستا بارودۆخەكە جیاوازە، دەبینین و دەبیستین و دەیخوێنینەوە وا هەست دەكەین زیادیكردوە، لەگەڵ ئەمەشدا رێكخراوەكانی ژنان رۆڵییان بەنەرێنی دەزانم لەچارەسەركردنی كێشەی ژنان".

زۆرترین بینراو