پاشەكشەی «خوێنەری جدی» و لەدایكبوونی فیگەرێكی نوێی شاشەیی

محەمەد نەبی

 

بەشی زۆری كارەكانی ئێستا، لەپێناو شاشەو لە شاشە دەستپێدەكەن و هەر لە شاشەش كۆتاییان دێت؛ ئەگەر شاشە نەبێ كارەكان ناكرێن، واقیع بەتەواوی خراوەتە خزمەت شاشەو فەرامۆشكراوە. بۆیە ئەمە وایكردووە حەقیقەتی شتەكان ببێتە هەڵمێكی تەنكی شاشەیی و رووداوەكان زوو زوو پەیداببن و، لەپڕیش بەبابچن.
سەرچاوەی یەكەمی زانین و زانیارییەكانی تاكی كورد ئێستا فەیسبوك و تیڤییە(شاشەیە). بەم هۆیەوە میللەتی ئێمە بە پیرو گەنجەوە، خوێندەوارو نەخوێندەوار، دوكاندارێك و سایەق تەكسییەك و فەقێیەك لەگەڵ رۆژنامەنووسێك و مامۆستایەكی زانكۆو بەشی زۆریش لە نووسەران... جیاوازییە «زانینكاری/ مەعریفەتداری»یەكەیان سڕاوەتەوەو لەهەمان رێچكەی نامەعریفی رێ دەكەن؛ چوونەتە یەك ئاستی زمان و قسەكردن و شیكردنەوە( تاك و تەرای لێ دەرچێ». بەم جۆرە هەمووان كۆی بابەتەكان فام دەكەن، بەڵام ئەمە تەنها فامكردنەو دۆخێكی ساوایی سەتحییە لە بیركردنەوەو تێگەیشتن، دۆخێكە تەنها سوڕانەوەیە لە ئاستی «زانیاریinformation»و قوڵ نابێتەوە بۆ ئاستی «زانین knowledge» و شەن و كەوكردن لە بەستێنی زانین دا.
لەئێستادا كۆمەڵێ دەموچاو دەردەكەون و دەبنە فیگەری شاشە لە بواری مەعریفی و خوێندنەوەدا كە نامەعریفین و خوێنەر نین. ئەمانە لەبنەمادا دژی بیركردنەوەو ئازادین و لەهەموو جۆرە سەركێشی و ماندووبوونێك دەترسن، تاقەتی بیركردنەوەو ئەكتی راستەقینەو جدیان نییە. بەڵام بەهۆی شاشە خۆیان لەگەڵ ئەم بوارە گونجاندووەو قسە لە نوسەران و بوارە مەعریفییەكان دەكەن، ئەویش بەتەنها لەئاستی فەزایەكی فەیسبووكیی شاشەیی و چەند قسەیەكی سواو و سەتحی و ناوهێنانی شاعیرو نوسەران و دانانی پارچە شیعرێك یان وتەیەك و وێنەیەكیان و بەرگی كتێبەكان.
ئەمانە ناوی هەموو نوسەران دەزانن، بەڵام كتێبێكیانیان نەخوێندووەتەوە. بۆ نموونە هەواداری سەرسەختی شاعیرو نوسەرێكە، بەڵام جگە لە چەند شیعرێكی یان جگە لە بینینی وێنەو دەموچاوی و گوێلێگرتنی و خوێندنەوەی چەند وتەیەكی لە فەیسبوك، هیچ نووسراوێكی ئەوی لە كتێب و رۆژنامە یان گۆڤارێك نەخوێندۆتەوە. ئەم فیگەرە لەئێستادا بە ئاسانی كارەكەی بۆ دەچێتە سەرو بە خوێنەرو هەڵوەدای خوێندنەوەو ئەهلی كتێب خۆی دەناسێنێت، هۆكارەكەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە كە خوێنەری جدی و رەخنەگری جدی كەمبوونەتەوەو لەپاشەكشێدان، ئەم فیگەرە بەمانا هایدیگەرییەكەی خاوەن بوونێكی ناڕەسەن و ساختەیە؛ بوونی ناڕەسەن ئەو بوونەیە كە (زمانی لەكاركەوتوو، لاساییكردنەوە، چاوتێبڕین، زۆربڵێیی) خەسڵەتەكانێتی. بوونێكە خاوەنی بیركردنەوەی خۆی و تاكایەتیی خۆی و جیاوازی و دانسقەیی خۆی نییە.
ئەمە دۆخێكە رۆژ لەدوای رۆژ رووبەرەكەی لە قەبەبوون و فراوانبوون دایە. دۆخێكە تێیدا كتێب رۆژ لەدوای رۆژ لە زۆربوون دایە، نووسەرو شاعیر لەزیادبووندان، خۆهەڵواسین بە بوارەكە لە فراوانبوون دایە، زانینی ناوی نووسەران لە زیادبوون دایە، بەڵام رۆژ لەدوای رۆژ ئەو بوونەوەرە هێمن و بێدەنگ و دوورە شاشەیە، كە «خوێنەری جدی»یە لە كەمبوونەوەو پاشەكشەدایە، ئەو بوونەوەرەی لە قەرەباڵغی دووردەكەوێتەوەو شۆڕدەبێتەوە ناو لاپەڕەكان و بە رۆح و هزر گەشت دەكات: «خوێنەری جدی».

خوێنەری جدی لە قەرەباڵغیشدا دەستبەرداری تەنیایی خۆی نابێ (كە ئەو تەنیاییە ماڵی هزرو ماڵی زمان و دانسقەییەكەیەتی، ماڵە ئاوەدانەكەیەتی) كەچی فیگەری ئێستا هەمیشە راكەڕاكەیەتی تا لەناو ئاپۆرای جەماوەر پێ بنێ بەسەر تەنیایی خۆی و لە شاشەدا ئاپۆرە لەدەوری بئاڵێت و خۆیشی ببێتە ئاپۆرا.
ئەم فیگەرە زانیاریی نەك دەربارەی نوسەران، بەڵكو دەربارەی كتێبەكانیشیان هەیە، بەجۆرێك: دەتوانێت باسی كتێبی نوسەران بكات بەبێ ئەوەی خودی كتێبەكەی خوێندبێتەوە، بەڵام لێرەدا دەبێ بیرمان بێت گوتم «زانیاری دەربارە هەیە» نەك« زانین» واتە نەبۆتە خاوەنی زانینێك و لەئاستی زانیاری ماوەتەوە، بۆیەش ناتوانێت دوو دێری جدی بنوسێت.
لە هاتنەئارای ئەم دۆخەدا زانكۆو ناوەندە مەعریفییەكان، و نوسەرانیش دەوریان هەیە، بەجۆرێك ئەم فیگەرە نوێیە وادەكات زانكۆو مامۆستایانی زانكۆو و خودی نوسەرانیش كارەكانیان بەئاسانی و بێ ماندووبوون بۆ بچێتە سەر، وە ئەوەی دەیڵێن بەربەستی بۆ دروستنەبێ و ئەركەكەیان بێ سەرێشە لەكۆڵ ببێتەوە، چونكە ئەوانیش ناخوێننەوە. ئاخر خوێنەر سەرێشە دروست دەكات، رازی نابێ بە زبڵ.
«چەند كڵۆڵن ئەوانەی نوسەرانیان لە شاشە ناسی نەك لەڕێی كتێبەكانیانەوە».

بابەتى پەیوەندیدار بیروڕا

بیروڕا

زۆرترین بینراو