پزیشكێكی ددان باس لە هۆكارە باوەكانی دەم و ددان دەكات

پزیشكێكی ددان باس لە هۆكارە باوەكانی دەم و ددان دەكات

محەمەد ئامۆكەیی-زاری كرمانجی:

یەكێك لەو گرفتانەی لەگەڵ گەشەی مرۆڤ بەهۆكاری جیا جیا دروست دەبێت، ئەویش نەخۆشیەكانی دەم و ددانن، بۆ قسەكردن لەسەر ئەم پرسە گرنگە د. دڵدار حاجی ئەرگۆشی، پزیشكی نەشتەرگەری دەم و ددان لە شارەدێی هەریر، بەوردی باس لە چارەسەری  و جۆری ئەو نەخۆشیانە دەكات كە تووشی دەم و ددان دەبنەوە.
كلۆر بوونی ددان چیە هۆكارەكانی چین، ئەو خواردنانە چین كە دەبنە هۆكاری كلۆربوونی ددان؟
كلۆربونی ددان بریتیە لە تێكشكانی ددان هوكارەكەی دەگەڕیتەوە بۆ بەكتریا و بەشێوەیەكی سروشتی بونی هەیە لەناو دەم كاتێ كە كەسێك خۆراك دەخوات، ئەم خۆراكە پاشماوەكەی لەناو كەلێنەكانی ددان دەمێنیتەوە دواتر ئەم بەكتریاییە دێت شیدەكاتەوە، رێژەی ترشی ناو دەم بەرز دەبێتەوە ئەمەش بە تێپەربوونی كات دەبێتە هۆی تێكشكان و كلۆربوونی ددان. هەروەها هۆكارەكانی بۆنی ناخوشی ناو دەم بریتیە" لە دەردانی بۆنێكی ناخوش لەناو دەم و هەناسە كە ٣/٢ دانیشتوانی جیهان ئەم حاڵەتە دەیانگرێتەوە زیاتریش ٨٨./٠دەگەڕێتەوە بۆ كێشەكانی ناو دەم و قورگ و زیاتری دەگەڕێتەوە بۆ رووكەشی بەكتریا لەسەر زمان، بەشێكی تری بەهۆی هەوكردنی پووكە بەشێكی تریش بەهۆی كلۆربون و وشكبونی ناو دەمە." هەستیاری دەم و ددان بریتییە لە ئازاری ددان لەكاتی نان خواردن بەتایبەتی لەكاتی خواردنی سارد و گەرم و شیرین هۆكارەكەشی دەگەڕێتەوە بۆ داخورانی بەشی دەرەوەی ددان كە پێی دەڵێن مینای ددان، چینی مینا یاخود داڕمانی پووك ئەمەش دەمارە خانەكان هاندەدات و چالاك دەكرێن و دەبێتە هۆی گواستنەوەی ئازار بۆ مێشك دواتر دەبێتە هۆی گواستنەوەی ئازار بۆ مێشك، دەبێتە هۆی ئەوەی نەخۆشەكە هەست بە ئازار بكات." 
رەنگبوونی ددان" بریتیە لە گۆڕینی رەنگی ددان لە رەنگی سروشتی بۆ رەنگی نەخوازراو ئەوەش كاریگەری دەبێت لەسەر روخساری ئەو كەسە، جا هۆكارەكان ناوەكین یان دەرەكین هۆكارەكانی زیاتر لە ناوەوەی ددانەكە، هۆكارێكی تر بەكارهێنانی هەندێك دەرمان و هۆكارێكی تر خواردنی هەندێ خواردنەوە وەك چا، قاوە......هتد."
وشكبوونی ناو دەم" هۆكارەكەی دەگەڕێتەوە بۆ كەمی لیك لەناو دەم و ددان لەوانەیە بەهۆی سستی لیكەڕژێنەكان بن، كە برێكی پێویست دەرنەدات بۆ تەڕكردن و شیكردنی ناو دەم ئەو كەسانەی تەمەنیان سەرو (٥٠) ساڵە زیاتر تووشی ئەم حاڵەتە دەبن، یان ئەوانەی نەخۆشی سیستمیكیان هەیە كە هەموو جەستەی گرتۆتەوە یان ئەوانەی دەرمان بەكاردێنن، لیك رۆڵێكی زۆر گەورە و گرنگ دەبینێت لە ناو دەم و ددان یەكێك لەمانە باڵانسكردنی رێژەی ترشیتی دەم و ددانە كە(PH) (7.0) و دووەمیان بریتیە لە شوشتنی دەم وددان لە رێگەی لیكەوە، لیك یەكەمین رەوتی هەرسكردنی خۆراكە لەناو دەم بەپێی چەند ئەنزیمێك دەردەدرێت و هەرس دەكرێت، چوارەم لیك رۆڵێكی گرنگی لە هاڕینی خۆراك هەیە، لیك كەم بێت دەبێتە هۆی زەحمەت قوتدانی خۆراك و هاڕینی و دەبێتە هۆی ناخۆش بوونی بۆنی دەم." 
ئیلتیهابی پوك و ناو دەم" هەوكردنی پووك و ناو دەم دەگەڕێتەوە بۆ ئەو بەكتریاییەی لە رووكەشی ددان دروستی دەكات دواتر دەبێتە هۆی هەلاوسانی پووك و خوێن لێهاتنی پووك و هەستكردن بە ئازار، زۆر جار دەبێتە هۆی لەدەستدانی ئەو ددانە گەر چارەسەر نەكرێ." 
دوا خاڵی تر ئەمەوێ ئاماژەی پێبدەم ئەویش كولبونی ناو دەمە" كولبونی ناو دەم بریتیە لە تێكشكانی رووكەشی ناو دەم هۆكارەكەی زۆربەی جار دەرەكین، بۆ نمونە ساردیەكی زۆر و گەرمیەكی زۆر یاخود هۆكاری ناوەكی وەك كێشەی هۆڕمون لە ئافرەتان ستریس و قەلەقی هۆكارێكی ترە، بە ئاسایی كولبون تا هەفتەیەك دەخایەنێت بۆ چارەسەر بوونی، بەڵام گەر لەمە زیاتری خایەند دەبی بڕوات بۆلای پزیشكی ددان.
*هۆكارەكانی تێكچون یاخود كلۆربونی ددان چین؟ 
ژینگەی ناو دەم ژینگەیەكی لەبارە بۆ گەشەكردنی بەكتریاو بەكتریا بۆ گەشەكردنی پشت بەشەكر و كاربوهیدرات دەبەستێت و دەگۆڕێت بۆ ترشی، ئەم ترشە توانای ئەوەی هەیە ددانەكە شیبكاتەوە گەر چارەسەر نەكرێ وردە وردە دەبێتە هۆی لەدەستدانی ددانەكە. 

*نیشانەكانی كلۆربونی ددان چین؟
سەرەتا نیشانەكانی دەرناكەون بەڵام دواتر دەبێتە هۆی هەستیاری ددان لەكاتی خواردن یان خواردنەوە، دەبێتە هۆی دەركەوتنی چال یان كونێك، دەركەوتنی پەلەی رەش، سپی، قاوەیی یەكێكە لە نیشانەكان، ئەگەر چارەسەر نەكرێ دەبێتە هۆی كۆبونەوەی ئازارێكی زۆر لە دەوری ددانەكە

هۆكارەكانی كلۆربونی ددان چین؟
هۆكارەكانی دەگەڕێتەوە بۆ زۆر خواردنی شیرینی و ئەو خواردنانەی كە نیشاستەی تێدایە بەگشتی ئەو خواردنانەی خۆراكن بۆ بەكتریاكان دەبنە هۆكارێك بۆ كلۆربونی ددان، هەروەها ئەو خۆراكەی لە رێگەی لیك لاناچن، نەشوشتنی ددان بە شێوەیەكی راست و هەروەها وەرنەگرتنی بەشێكی تەواو لە فلورایت (Florida ) فلورایت ماددەیەكە ددانەكە پێویستی پییەتی جا بە سروشتی لە ئاو و هەویری ددان دەست دەكەوێت، هۆكارێكی تر تەمەنە خۆی لەگەڵ تەمەن مینای ددان وردە وردە بێهێز دەبێت و ئاسانتر كلۆر دەبێت.

* چارەسەركردنی كلۆری ددان؟
بەگشتی چارەسەركردنی كلۆری ددان سەرەتا لە رێگەی پڕكردنەوەی ددان دەبێت و ئەگەر ددانەكە زۆر كلۆر ببوو، دەبێت كیفی بۆ بكرێت یان دەمار بڕ بكرێت، ئەگەر بەتەواوی كلۆر ببوو ئەوا دەبێت بكێشرێت.

*جێگرەوەی ددانە كێشراوەكان چین؟
1 - ددانە جولاوەكان بە ئارەزووی نەخۆشەكە بهێنرێتە دەرەوە یان دایبنێتەوە شوێنی خۆی دروست دەكرێ بۆ شوێنی ددانە كێشراوەكە.
٢- ئەم جۆرە ددانە دادەنرێت بە كیف و پرد (جسر) لەم جۆرەیان دەبێت (٢یان٣) ددان بكەینە قوربانی واتا بچوكیان دەكەینەوە تاوەكو بتوانین بەیەكەوەیان ببەستینەوە، ئەم جۆرە جێگیرە و نەخۆش ناتوانی بە ئارەزوی خۆی بیهێنێتە دەرەوە و دایبنێتەوە.
 ٣-چاندنەوەی ددان (زرع الاسنان) ئەم جۆرەیان جێگیرە و نەجولاوە ئەم جۆرەیان لە هەردوو جۆرەكانی تر باشترە بە هیچ ددانێك نابەسترێتەوە و ددانێكی سەربەخۆیە.

*هۆكارەكانی هاتنە خوارەوەی خوێن چیە لە پوكی ددان؟
پاك رانەگرتنی ددانەكان وادەكات پووك توشی هەوكردن بێت و خوێنی لێبێت ئەگەر ددانەكانت  خوار بێت  ئەوا شۆردنیان ئاسان نابێت و خوێنیان لێ دێت، بەكارهێنانی فلچەی دڕ زۆر شۆردنی ددانەكان، كەمی ڤیتامین c وا لە پوك دەكات توشی هەوكردن بێت و خوێنی لێ دێت و كەمی ڤیتامین k وادەكات پووك خوێنی لێبێت و گۆرانی هۆرمون لە خانمان و هەبونی كێشە لە جگەردا بەكارهێنانی هەندێك دەرمان وەك ئەسپرین ئەمانە هەموویان هۆكارن بۆ خوێن لێهاتنی پوك.
* زۆرێك لە خەڵكی بۆنێكی ناخۆشی لە دەم دێت، ئەم بۆنە چیە چارەسەری هەیە؟
بۆنی ناخۆشی ناو دەم هالیتوزیس  واتا بۆنی هەناسەی ناخوش ئەو بۆنە ناخوشە هۆكارەكەی تەنها بۆ خواردنی خۆراكی بەبۆن و بەهارات و سیر یان جگەرەكێشان ناگەڕێتەوە، هەروەها ئەوەش نیە كە مروڤ بۆنی ناخۆشی ناو دەمی لە بەیانییاندا دوای لە خەو ڕابوون هەیە ئەوەیان بەهۆی وشكبوونەوەی پەردە لینجەكانە، هەندێك گاز دەردەكەن بۆنی ناخۆشی ناودەم لە بەیانییاندا لەدوای شۆردنی دەم و ددان دەڕوات، یان لەدوای خواردن و خواردنەوەی خۆراك دەڕوات، بەڵام لە باری هالیتوزیسدا تەواوی رۆژ بەردەوامبونی هەناسەی ناخۆش هەیە پەیوەستیش نیە بە جۆری خۆراك، یاخود خواردنەوە كەسانی دەوروبەر زیاتر هەست بە ناخۆشی بۆنی هەناسەی مرۆڤەكە دەكەن لەوەی مرۆڤەكە خۆی، بۆنی هەناسەی ناخۆش كاریگەریی نەرێنی لەسەر مرۆڤ، مرۆڤ بەرەو رێگەی ناهەمواری دەرونی بڕوات، ئەو كەسەی تووشی هالیتوزیسە بەردەوام دەست بەدەمییەوە دەگرێت یان لەكاتی گفتوگۆ لەگەڵ بەرانبەرەكەی روخساری وەردەگێڕێت، ئەو كەسە هەست دەكات خەڵك دووری لێ دەكات بۆیە متمانە لە پەیوەندییەكانی كۆمەڵایەتی كەمتر دەبێتەوە ئەگەری ئەوەشی هەیە كە مرۆڤ گۆشە گیربێت، چۆن هالیتوزیس دروست دەبێت.؟ رێژەی ٨٠ ./٠ دەگەڕێتەوە بۆ كێشەكانی ناو دەم پیسبوونی زمان زیانمەندبوونی ددانەكان و هەوكردنی پووك رۆلی سەرەكیان هەیە لە پەیدابوونی بۆنی هەناسەی ناخۆش، بەڵام هالیتوزیس دەشێ هۆكارەكەی لەناو لووت یان هەوكردنی ئیسكەكانی دەموچاو و سیەكان دەبێت، گەدەش رۆلی كەمتری هەیە لە هاتنە ئارای بۆنی هەناسەی ناخوش." چۆن هالیتوزیس دیاری دەكرێت.؟ پزیشكی ددان یان پسپۆڕی پاكو خاوێنی دەم و ددان بە رێگەی پرسیار و وەڵام و پشكنینی زراو تێست و گەڕان بەدوای بەكتریاكاندا لە تاقیگەدا، بەهۆی توێخی سەرزمان دەتوانین هۆكارەكەی دەست نیشان بكەن." رێگاكانی چارەسەری شۆردنی ددان رۆژانە (٢تا٣ ) جار شۆردنی زمان بە فلچە و وەدەردانی خۆی و ئاو یاخود دەرمانی تایبەت  بۆ دەم لەناو دەم و قورگ لە رێگەی پزیشك و بنبڕكردنی بەكتریا لەناو ددان یاخود ئەو بەشانەی كە جەستە تووشی بووە، خواردنەوەی ئاو بەرگری لە وشكبوونەوەی ناو دەم دەكات و دەرەنجام بۆنی ناخوشی دەبێت.

زۆرترین بینراو