پێشینەی خانووبەرە لە موچە خۆران وەرناگیرێتەوە و هاووڵاتییانیش ناچار بەدانەوە دەكرێن

پێشینەی خانووبەرە لە موچە خۆران وەرناگیرێتەوە و هاووڵاتییانیش ناچار بەدانەوە دەكرێن

موڕشید برادۆستی–سۆران: لە قەزای سۆران و دەرووبەری هەزاران كەس سوودمەندی پێشینەی خانووبەرەن، لە ئێستادا حكومەت پێشینەكە لە موچە خۆران وەرناگرێتەوە و هاووڵاتییانیش ناچار بە دانەوەی دەكات ئەمەش نیگەرانی هاووڵاتییانی لێكەوتۆتەوە .
حكومەتی هەرێمی كوردستان بە مەبەستی كەمكردنەوەی رێژەی كرێچییەتی و ئاوەدان كردنەوەی گوند و ئاوایەكانی كوردستان، ساڵی 2012 پێشینەی خانووبەرەی بە شێوەی پارەی نەقد لە رێگەی بانكەكان دووای تەواو كردنی مامەڵەكانیان 20 ملیۆن تاكو 25ملیۆن دیناری بە هاووڵاتییان لە شار و شارۆكەكانی كوردستان داوە.
بەپێی زانیاریەكان، بەشێكی زۆری ئەو كەسانەی پێشینەكەیان وەرگرتووە موچە خۆرن و مانگانە حكومەت لە رێگەی سیستەمێكەوە پێشینەكە دەگێڕێنێتەوە، بەڵام لەگەڵ درووست بوونی قەیرانی دارایی ماوەی چوار ساڵ زیاترە وەرگرتنەوەی پێشینەكە لە موچە خۆران راگیراوە و بۆ ماوەیەكی نادیار وەرناگێرێتەوە، هاووڵاتییانیش ناچارن ساڵانە ئەو بڕە پارەیە بگەڕێنەوە گەنجینەی حكومەت، بەپێچەوانەوە سزای دارایی دەدرێن یا موچەی كەفیلەكانیان رادەگیرێت.
عیسا لاوە هاووڵاتییەكی دانیشتووی گەڕەكی گوڵانی ناحیەی سیدەكانە و پیشەی پێشمەرگەیە بە زاری كرمانجی گووت" ساڵی 2012 بڕی 20ملیۆن دینارم وەك پێشینەی خانووبەرە لە حكومەت وەرگرتووە و توانیم بەو بڕە پارەیە خانووەكەم تەواو بكەم، پارەی پێشینەكەم تا ساڵی 2015 گەڕاندۆتەوە، دواتر كوردستان تووشی قەیرانی دارایی و شەڕی داعش بووەوە و وەرگرتنەوەی پێشینەكە راگیرا و ئێستە داوای دەكەن .
بە گووتەی ئەو هاووڵاتییە لە سەرەتاوە گەڕاندنەوەی پێشینەكە جێی تێبینیی سوود مەند بووانی ئەو بڕە پارەیە بووە، دەڵێ " ساڵی 2012 پێشینەی خانووبەرە 20 ملیۆن دینار بوو ساڵانە یەك ملیۆن و 667هەزار دەبێ بگەڕێندرێتەوە بۆ گەنجینەی حكومەت، لە هەمان كات ئەوانەی لە ساڵَی 2013 سوود مەندی پێشینەكە بوون بڕی 25ملیۆن دیناریان پێدراوە و ساڵانەش تەنها یەك ملیۆنیان لێ وەردەگیرێتەوە . ئەمەش بە نادادی دەزانین و پێویستە رێكبخرێتەوە .
سولێمان عەبدوڵڵا هاووڵاتییەكی سۆرانە و یەكێكە لەو هاووڵاتییانەی كە پێشینەی خانووبەرەی وەرگرتووە بۆ زاری كرمانجی گووتی" هەموو بڕیارە سەختەكان بۆ هاووڵاتییانە، تەمەن 45 ساڵانە و لە هەموو ژیانم تەنها سوودم لەو پێشینەی حكومەت وەرگرتووە، كەچی ئەویش جیاكاری زۆری تێدایە، موچە خۆران پێشینەكەیان لێ وەرناگیرێتەوە بەڵام ئێمەی هاووڵاتی ئەگەر ساڵانە بەشێكی پێشینەكە نەگەڕێنینەوە ئەوا غرامە دێتە سەر یا موچەی ئەو كەفیلانەمان رادەگیرێت كە فەرمانبەری حكوومین .
زیاتر گووتی" داوا لە وەزارەتی دارایی و ئەنجومەنی وەزیران دەكەین گەڕاندنەوەی پێشینەكە با بۆ هاووڵاتییان و موچە خۆران وەك یەك بێت، درووست نییە موچە خۆر مانگانە موچەی باش وەربگرێت و هاووڵاتییانیش دینارێكیان نەبێ ناچاریش بن پارەی پێشینە بگەڕێننەوە . داوا لە وەزارەتی دارایی و ئەنجومەنی وەزیران دەكەین گەڕاندنەوەی پێشینەكان با بۆ هاووڵاتییان و موچە خۆران وەك یەكی لێ بێت، درووست نییە موچە خۆر مانگانە موچەی باش وەربگرێت و هاووڵاتییانیش دینارێكیان نەبێ ناچاریش بن پارەی پێشینە بگەڕێننەوە .
" پێدانی پێشینەی خانووبەرە سوودی زۆری بە ئاوەدانی كوردستان گەیاندووە و كاریگەری لەسەر كەم كردنەوەی رێژەی كرێچییەتی هەبووە و زۆربەی گوندەكانیش بەهۆی پێشینەكە خانووی مۆدێرن و نوێ لێ درووست كراون "
شایەنی باسە، لە لایەیەن بانكەكانی خانووبەرە هەموو ئەو كەسانە ئاگادار كراونەتەوە كە پێشینەی خانووبەرەیان بە هاووڵاتی وەرگرتووە تا پارەی ساڵانەی پێشینەكە بگەڕێنەوە بە پێچەوانەوە مووچەی كەفیلی سوود مەند بووەكە رادەگیرێت .
لەلای خۆشیەوە، فەرهاد جەلال بەڕێوەبەری بانكی خانووبەری سۆران بە زاری كرمانجی راگەیاند" لە سنووری بانكی خانووبەرەی سۆران، نزیكەی 12هەزار كەس بە هاووڵاتیی و موچە خۆر سوود مەندی پێشینەی خانووبەرەن بەشێكییان 20ملیۆن و هەندێكی تریان 25ملیۆنییان پێدراوە و هەزاران مامەڵەی وەرگرتنی پێشینەشمان لە بەردەستە بەڵام حكومەت لەو كات و ساتەدا پێدانی پێشینەی راگرتووە .
بەڕێوەبەری بانكی خانووبەری سۆران دەڵێت" لەگەڵ هاتنی شەڕی داعش و خراپی دۆخی ئابووری كوردستان حكومەتی هەرێم تووشی قەیرانی دارایی بووە و حكومەتی عێراقیش بووددجە و موچەی كوردستانی بڕی، ئەمەش وای كردبوو هەرێم نەتوانێ موچەی فەرمانبەران لە كات و ساتی خۆی دابەش بكات و پاشەكەوتی موچەی فەرمانبەرانیش كرا، بەوهۆیەوە حكومەتی هەرێم وەرگرتنەوی پێشینە لە فەرمانبەران و هاووڵاتییان راگرت تا ئێستاشی لەگەڵ بێت پێشینەكە لە موچە خۆران وەرناگیرێت و راگیراوە.
زیاتر دەڵێ" هەر فەرمانبەرێك و پێشمەرگە و دەزگا ئەمنییەكان پێشینەیان وەرگرتبێت و مامەڵەیان لەسەر موچە كردبێت، ئەوا پێشینەكەیان لێ وەرناگیرێتەوە تا ئەو كاتەی بڕیار لە ئەنجومەنی وەزیران یا وەزارەتی دارایی دەردەچێت، ئەوەی پێشینەی خانووبەرەشی بە هاووڵاتی وەرگرتبێت رانەگیراوە و دەبێت پێشینەكە بگەڕێنێتەوە بەو شێوەیەی كە بۆی دیاری كراوە .
بەڕێوەبەری بانكی خانووبەری سۆران ئاشكراشی كرد" هەر فەرمانبەرێكیش پێشینەی بە هاووڵاتی وەرگرتبێت ئاساییە پێشینەكەی بیخاتە سەر ئەو موچەیەی كە هەیەتی، بەڵام دەبێت قەرز پێشتری و ئەو پێژادرنە كە بەهۆی نەگەڕاندنەوەی پێشینەكەی بۆی ئەژمار كراوە بیگەڕێنێتەوە ئەو كات بۆی دەخرێتە سەر موچەكەی ئەمە بە بڕیاری سەرووی ئێمەیە .
دووپاتیشی دەكاتەوە، وەرگرتنەوەی پارەكە و گواستنەوەی پێشینە لە فەرمانبەرانیش جیاوازی هەیە، ئەو پێشمەرگە و دەزگا تەناهییانەی سەر بە وەزارەتی ناوخۆ كە بەشداری شەڕی داعشییان كردووە غرامەی نەگەڕاندنەوەی پێشیینەییان لێ وەرناگیرێ و پارەی قەرزەكەشییان كەمتر لێ وەردەگیرێت، بە شێویەك ئەگەر پێشمەرگەیەك پێنج ملیۆنی قەرزی لەسەر بێت و بیەوێ بگوازێتەوە سەر موچەكەی دەبێت ملیۆنێك تا ملیۆنێك و 200 هەزار دینار بە نەغد بداتە بانكەكەمان و دواتر مامەڵەی گواستنەوەی پێشینەكەی بۆ دەكەین، بڕی ئەو پارەی بۆی دیاری كراوە لەگەڵ بڕە پارەیەكی كەم قەرزەكەی لەگەڵ موچەی مانگانەی لێ دەگێدرێتەوە .
سۆران لە رووی كارگێڕیەوە سەر بە پارێزگەی هەولێرە و بە دووری 110كم لە باكووری رۆژهەڵاتی شاری هەولێر هەڵكەوتووە، ناوەندی هەرسێ قەزای مێرگەسۆر، چۆمان و رواندزیشە، ژمارەی دانیشتوانانی دەڤەری سۆران 300هەزار كەس دەبێت .
”هەر فەرمانبەرێك پێشینەی بە هاووڵاتی وەرگرتبێت دەتوانێت پێشینەكەی بیخاتە سەر موچەكەی“

زۆرترین بینراو