چالێنجی بەرهەمهێنانی پێكۆتە لە نێوان مەترسی و قازانجدا

چالێنجی بەرهەمهێنانی پێكۆتە لە نێوان مەترسی و قازانجدا

د. یوسف دۆسكی

بەشی یەكەم
زۆر كەس بە پەرۆشەوە خۆبەخشانە بەشداری لە تاقیكردنەوە پزیشكییەكاندا دەكەن، بەڵام هەموو كەس وابیرناكاتەوە خۆبەخشانە بەشداریكردن لە پرۆسەی چالێنجی تاقیكردنەوەی مرۆیی بۆ بەرهەمهێنانی پێكۆتەی نەخۆشی كۆڤید-١٩ كارێكی خۆش و سەرنجڕاكێش بێت، چونكە لەم تاقیكردنەوەدا دەرزیێك كە پێكۆتەیەكی نەسەلمێنراوی تێدایە لە خۆبەخشەكە دەدرێت، ئینجا بە مەبەست و ئەنقەست زەمینەیەك ساز دەكرێت كە كەسە خۆبەخشەكە بەركەوتنی لەگەڵا ڤایرۆسی كۆرۆنا هەبێت، سەرەڕای ئەوەی كە هێشتا دەرمانێكی سەلمێنڕاو بۆ چارەسەی نەخۆشی ئەم ڤایرۆسە لە ئارادا نییە بەڵام زیاتر لە 32 هەزار كەس لە وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا و ١٣٩ وڵاتی دیكە ناویان لەم چالێنجە تۆماركردووە، ئەوان ئامادەن خزمەتی خۆیان پێشكەشی ئەم كۆمپانیایانە بكەن كە هەوڵی پێشخستنی ڤاكسینی كۆرۆنا دەدەن هەنۆكە زیاتر لە ١٧٩ پێكۆتە لە ژێر توێژینەوەی كۆمپانیاكاندایە لەم پرۆسەیەدا خۆبەخشەكان لە تاقیكردنەوەیەكی مەبەستدار بەركەوتەیان لەگەڵا ڤایرۆسی كۆرۆنا ( SARS- CoV-2 ) دەبێت بۆ ئەوەی پەرەسەندنی ڤاكسینەكە خێراتر بكرێت و لە ماوەیەكی كورتدا بەردەست بێت.
مشت و مڕێكی گەرم لە نێوان پزیشكەكان لە لایەك و پسپۆڕانی بواری ئاكاری پزیشكی و رەوشت لە بواری زیندەوەرزانیدا لە لایەكی تر لە ئارادایە، لایەنگرانی خێراكردنی پڕۆسەی تاقیكردنەوەی بەرهەمهێنانی پێكۆتەكە دەلێن كە دەشێ بەم كارە چەندەها مانگ لە ماوەی بەرهەمهێنانی كورت بكرێتەوە و لە ئایندەیەكی نزیكدا بۆ مرۆڤایەتی بەردەست بێت، ئەوان زیاتر جەخت لەسەر ئەوە دەكەنەوە كە لەرێی ئەم ئالنگارییە لە ماوەیەكی كمدا ڤاكسین بەرهەم بهێنرێت و ئەم پەتایە جیهانییە (pandemic ) خێرا كۆتایی بێنێت، بەڵام لەلایەكی دیكەوە بەهۆی نوێبوون و نەزانراوبوونی سرۆشتی ئەم ڤایرۆسە و نەبوونی دەرمانێكی كاریگەر بۆ چارەسەری نەخۆشی كۆڤید-١٩، پارێزەرانی رەوشت لە بواری پزیشكیدا دەڵێن كە بەم چالنجە خێرایە خۆبەخشەكان رووبەڕووی ریسك و مەترسییەكی لەرادەبەدەر دەكرێن كە دەشێ بەهایەكەی تێكچوونی تەندروستی یا لە لەدەستدانی ژیانیان بێت.
سەرۆكی ناوەندی پزیشكی ئەمریكا سوسەن بەیلی دەبێژێت، " بە ئەنقەست بەركەوتەكردنی خەڵك بۆ ڤایرۆسی كۆرۆنا لادانە لە رەوشت. " لەم تاقیكردنەوەیەدا، خەڵك وەكۆ كرێكار لە كایەی پزیشكیدا ناونوس دەكرێن و دادەمەزرێن بۆ ئەوەی كە دوای وەرگرتنی پێكۆتە نەسەلمێنراوەكە بەركەوتنی راستەوخۆیان لە گەڵا ڤایرۆسەكە هەبێت، ئەم بەركەوتنەی خۆبەخشەكان یا كرێكارانی بواری پزیشكی زۆر زیاتر دەبێت لە بەركەوتنی گشتی تاكەكانی كۆمەڵگە بۆ ڤایرۆسەكە لە ژیانی ئاسایی خۆیاندا خاتوو سوسەن دەڵیت، " بەڵام بۆ تێگەیشتن لە چۆنیەتی كاریگەری و سەركەوتووی پێكۆتەكە، زەمەن گەرەكە تا زانیاریمان دەست كەوێت لەسەر ئەم ژمارەیەی خەڵك كە لە كاتی ژیان و كاری ئاسایی خۆیاندا تووشی ڤایروسی كۆرۆنا دەبن."
لایەنگرانی ئەم بەرەنگارییە خێرایە پێیان وایە ئەم رێبازە لە تاقیكردنەوە ماوەی پێویست بۆ پەرەسەندنی پێكۆتەكە دەتاشێت و لە كاتێكی كم دا نزیك دەبنەوە لە بەرهەمهێنانی ڤاكسینەكە، پرۆفیسۆر مارك لیپسیچ (Marc Lipsitch ) لە زانكۆی هارڤارد دەلێت " تاقیكردنەوەی ئەم چالێنجە دەشێ چەندین مانگ لە زەمەنی رێگەپێدراوی پڕۆسەكە كم بكاتەوە."
ئەم تاقیكردنەوە مرۆییانە دەرئەنجامەكانیان مەترسیی گەورە و قازانجی گەورەی دەبێت رێكخراوی تەندروستی جیهانی (WHO) لە رێنماییە نوێیەكانی ئاماژە بە مێژووی دوورودرێژی چالێنجی مرۆڤی لە تاقیكردنەوە پزیشكییەكاندا دەكات ئەم رێكخراوە دەڵێت كە لە پەنجا ساڵی رابردوودا بە شێوەیەكی تەندروست توێژینەوەی پزیشكی لە ژێر چاودێری كۆمیتەی ئاكار و ئەخلاقی توێژینەوەدا، بە رەزامەندی دەیان هەزار مرۆڤی پێگەیشتووی خۆبەخش بەئەنجام گەیندراوە، ئەم توێژینەوانە یارمەتیدەر بوونە بۆ خێراكردنی پڕۆسەی پێشخستنی پێكۆتە لە دژی كۆلێرا و تایفوید ( گرانەتا) و هەروەها بۆ هەڵسەنگاندنی رادەی پارێزراوبوونی بەرگری لەشی مرۆڤ بەرامبەر بە ئەنفۆلانزا.

 

زۆرترین بینراو