چاکسازییەکانی سۆلۆن و وانەیەک بۆ حکومەتی هەرێم و سیاسیەکانی ئێرە

سۆران سرێشمەیی

سۆڵۆن کێ بوو؟
کەسایەتیەکی سیاسی و ڕابەرێکی دیاری یۆنان بەگشتی و دەوڵەتە شاری ئەسینا بوو، ناوبراو لە ناوەڕاستی سەدەی حەوتەمی پێش زاین دەسەڵاتی هەرێم، یانیش دەوڵەتۆکەی ئەسینای  وەرگرت. 

دیارە لە سەردەمی فەرمانڕەوایی سۆڵۆن، کۆمەلگای ئەسینایی ڕووبەرووی کۆمەڵێک تەنگو چەڵەمەی سیاسی و ئابوری و بگرە کۆمەڵاتیش دەبێتەوە، بەتایبەت کە ژمارەی دانیشتوانی ئەسینا لە سەدەی حەوتەمی پێش زاین ڕووەو هەڵكشان دەچێت، بەم پێیەش خواستی خەلک بۆ بژێوی ژیان و خزمەتگوزارییە جۆراو جۆرەکان پتر و پتر دەبێت.

لێ چونکە ئەشراف و خانەدانەکان، خاوەنی دەسەڵاتی سیاسی و ئابوری بوون، زۆرینەی زەوییەکانی ئەسینا لەدەستی ئەواندا بوو، بۆ پاراستنیشی هەریەک لە بنەماڵەو کەسایەتیەکان ئارتەشێکی تایبەت بە خۆیان پێکهێنابوو، ئەمەش زۆر جار دەبوو ماییەیی مەترسی بۆ سەر حکومەت.

جگەلەمە جیاوازی زۆر هەبوو لە نێوان چینە کۆمەڵاتیەکانی شاری ئەسینا، بەجۆرێک مەودای نێوان  چینی هەژارو دەوڵەمەندەکان گەیشتەبووە ئاستێکی زۆر بڵند، تا دەهات باروودۆخی ئابوری هاوڵاتیانی هەرێمی ئەسینا بەرەو لاوازی دەچوو، ئەمەیش دەنگی ناڕەزایی لە هەناوی جڤاکی ئەو شارە بەرزکردەو لە کۆتاییەکانی سەدەی حەوتەمی پێش زاین، شۆڕشێکی نوێ لە ئەسینا لەدایک بوو، کە دژی گەندەڵی و مۆنۆپۆڵکاری بوون و سلۆغانی ژیانێکی باشتریان لە ڕووی سیاسی و ئابوری و ئاسایشەوە هەڵگرتبوو، هاوتەریب لەگەڵ بەرپابوونی شۆڕش، دەوڵەتە شاری ئەسینا لە ڕووی سیاسی و سەربازیەوە تا دەهات ناسەقامگیر تر دەبوو، چونکە دەوڵەتۆکەکانی تر قەستی داگیر کردنی ئەو شارەیان بوو، بەتایبەت دوای ئەوەی کە ئەسینا دوورگەی (سیلام)ــــی لە دەستدا، هێندەی تر دەولەتۆکەی سۆلۆن کەوتە لەرزین و ئاماژەی ڕووخانی یەکجارەکی لێوە تێبینی دەکرا.

ئەمانەو هۆکارگەلێکی تر، سۆلۆنیان هاندا کە بەپەلە دەستبکات بە چاکسازی ڕیشەیی، تا ئەسینا و خەلکەکەی لە مەترسی داگیرکاری و هەڵوەشانەوە دەرباسبکات. 

پێخەمەت، چاکسازییەکانی سۆلۆن گشتگیرو هەمە جۆر بوون، گرنگترینیان دەرکردنی چەند یاسایەکی مەدەنی و چەسپاندنی بنەماکانی دیموکراسی بوو، جگە لە سۆلۆن، وەک ئارکۆن چوار ئەنجومەن پێکهێنرا کە بەژداریان دەکرد لە بەرێوەبردنی دەوڵەتە شاری ئەسینا، ئەوانیش، (ئەنجومەنی پیران) و (ئەنجومەنی گشتی) و (ئەنجوومەنی دادوەری) و ئەنجوومەنێکی تر کە ژمارەی چوارسەد ئەندام بوو، کاری سەرەکی ئەو ئەنجومەنە گەیاندنی کێشەو گرفتەکانی هاوڵاتیان بوو بۆ ئەنجوومەنی گشتی و پیران. 

ئەڵبەت چاکسازییەکان سۆڵۆن کەشێکی هێمن و ئارامی لە سەرجەم بوارەکاندا بۆ دەوڵەتە شاری ئەسیناو کۆمەڵگای ئەو شارە گەڕاندەوە، تا وایلهێات رژێمی ناوهێنراو بوو بە نمونەیەکی پێشکەوتوو کە زۆربەی دەوڵەتە شارەکانی تر پەیڕەوی هەمان سیاسەتی سۆلۆن بکەن. 


لەوڕا بە تێفکرین بۆ ئەم نووسینەی سەرەوە، ئەوەمان بۆ دەردەکەوێ کە باروودۆخی ئێستای هەرێمی کوردستان، بە حکومەت و خەڵکەکەیشیەوە، هەمان حاڵی دەولەتە شاری ئەسیناو خەلکەکەی هەیە، بۆیە دەشێ و هەروەها گرنگیشە
حکومەتی هەرێمی کوردستان، سیاسەتی چاکسازی سۆلۆن و ئەوانەشی وەک سۆلۆن هەوڵی لەم چەشنەیانداوە، ئەزموون بکات، تا کۆمەڵگای کوردستانی و حکومەت خۆیشی لەو ئاڵنەگاری و تەنگو چەڵەمەی سیاسی و ئابوری و یاسایی و کۆمەڵایەتی و بگرە سایکۆلۆژییەی کە تێیکەوتووە ڕزگاری ببێت و هەرێمی کوردستانیش ببێتە نمونەیەکی جوانی ناوچەکەو جیهان. 

ئەگینا بەردەوامیدان بەم نۆڕمە لە سیاسەتکردنەی ئێستاو پەلە نەکردن لە چاکسازی ڕاستەقینەو ڕیشەیی، ئەوا هیچ گوومانی تیدا نیە، قەوارەی هەرێمی کوردستان بەرەو هەلدێری هەڵوەشانەوە سەردەکێشێ و لە کۆتایدا هەمووان دۆڕاوی سەر دەستی گەندەڵکاران دەبین.

زۆرترین بینراو