ڕۆژئاوای كوردستان لە نێوان بەرداشی توركیاو ئەمریكادا

سۆران سرێشمەیی

تەقریبەن شۆڕشی سوری خەریكە ( دە )ساڵەی تەمەنی بڕ دەكات و لەم پێناوەشدا كوردانی ڕۆژئاوای كوردستان، وەك هێزێكی خودان باندۆڕ، لە چوارچێوەی ئەو شۆڕشەی كە بە بەهاری سوری ناسراوە، دژی دەسەڵاتی ڕژێمی بەعس بەگشتی و بنەماڵەی(حافڤ اڵاسد)، كە مودەتێكی زۆرە وەك شوانێك بەتاقی تەنێ مرۆڤی سوری دەلەوەڕێنن، بەبێ ئەوەی كەسێك قیتبێتەوەو بڵێ پشتی چاوتان دوو ئەبڕۆ، تا لە ساڵی ٢٠١١ بەهاری عەرەبی، سوریاشی گرتەوە و ئەم فۆڕمە لە حكومڕانی بنەماڵەی ( ێ‌ل اڵاسد) بووە هۆی ناڕەزایەتی هاوڵاتی سوری و لە نێویشیاندا كوردانی ڕۆژئاڤایی كوردستان، بەو هۆیەشەوە ڕووبەڕووی گەلێك هێڕشی هۆڤانەی گرووپە ئیسلامیە پەڕگیرەكان بوونەوەو قوربانی زۆریشیان بۆ پارێزگاری كردن لەم بەشەی وڵاتدا، بەتایبەتیش لە كاتی پەلاماری داعش بۆ سەر كۆبانی و زەوییەكانی تری ژێر دەستی هێزە كوردییەكان، هەر ئەم هێرشانەش بوون كە وایكرد هێزەكانی پێشمەرگەی كوردستان بەفەرمی و بۆ یەكەمینجار، سنوری وڵاتێك تێپەڕبكەن و لە ئاكامدا، بە یەك ئیڕادەیی و یەك مۆڕاڵی كوردستانیان، داعش لە هێڕش و پەلامارەكانی بۆ سەر كۆبانی شكستی هێنا، ئەگەرچی لە سەرەتادا و هەنووكەشی لەگەڵ دابێت، كوردانی ئەو وڵاتە، نەیانتوانیوە لە چوارچێوەی كۆردیناسیۆرێكی كۆنكرێتی، خۆیان خڕكەنەوە، تاكو بتوانن بەیەكگرتوویی سەنگ و پێگەی خۆیان لە سوریای داهاتوودا قائیم تر بكەن و هێزێك پێكەوە بنێن، گوزارشت بێت لە تڤاهی ڕۆژئاوا و جێگەی إعتباری كۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش بێت، بەتایبەت بۆ ئەمریكاو هاوپەیمانانەكانی، هەرنا بتوان لە چوارچێوەی دەستوری تازەگی سوریادا، مافەكانیان جێبكەنەوەو هەرێمێك بۆ ڕۆژئاوای كوردستان پێڤكەبنێن.
ڕەنگە كەسانێك هەبن، لەگەڵ ئەو جۆرە بۆچوونەی مندا كۆك نەبێت و بڵێت ئەی ئەوە نیە ئەمریكا لە ئێستادا بەرگری لە هێزەكانی HSD و YPG دەكات و ڕێگە بە توركیا نادات هێرش بۆ ئەوبەری فوڕات ئەنجامبدات، وە لە ڕابردووشدا، لە جەنگی دژی داعش كۆمەكی سەربازی و لۆجستی ئەو هێزە كوردانەی كردووە، من دەپرسم، ئەگەر ڕاستە، ئەی بۆچی..؟ كاتێك توركیا عەفرینی داگیر كرد، ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی بێدەگیان هەڵبژارد و هیچ هەڵوێستێكی ئەو تۆیان نەبوو، لە كاتێكدا توركیا پێشێڵی ڕێكەوتننامەی نێودەوڵەتی دەكات و سەروەری وڵاتێكی تر دەشكێنێ، بەڵام بە بۆچوونی من ئەمە مەنتقێكی هەڵەیە، چونكە هێشتا ئێمە سەربازێكی ئازاین و ئەمریكاو هێزە گەلێكی تریش هەن، كورد بۆ مارامی سیاسی و ئابوری خۆیان بەكار دەهێنن و ئەوان لە ڕێگەی ئێمەوە شوێن پێی خۆیان لە سوریای داهاتوو قائیم تر دەكەن و ئەجێندای خۆیان لە لاشەو خاكی ئێمە موترب دەكەن،
واتا هێشتاكێ خاڵی ستڕاتیجی و بەرژەوەندی هاوبەش ئێمەو ڕۆژئاوایەكانی كۆنەكردۆتەوە، وەك گووتم ئێمە شەڕكەرێكی ئازاین و پێڕۆی ئەوانین بۆ گەیشتن بە ئامانجەكانیان، ئەگەر وانیە بۆچی لە سیاسەتی ئێستای دوونیادا، ئێمە جێگەمان نابێتەوە..؟
ئایا كورد بەگشتی و ڕۆژئاوای كوردستان بەتایبەتی، لە كوێی سیاسەتی نێودەوڵەتی دایە...؟
دەزانی ئەم كەین و بەینە لە سیاسەت وەها دەبینم كە من بڵێم "ڕێكەوتنێكت لەگەڵ دەبەستم كە هەمووی لەسەر تۆ بێت و هەمووشی لە بەرژەوەندی من بێت، هەر كاتێك بمەوێ جێبەجێی دەكەم و هەر كاتێكیش ویستم تۆ جێبەجێی دەكەیت"
لە هەنووكەدا، ڕۆژئاوای كوردستان لەبەردەم تەحەدیاتێكی گەورەدایە، بەتایبەت كە توركیا سەرگەرمی ئەنجامدانی هێڕش كردنە بۆ ڕۆژهەڵاتی فوڕات، كە لە ژێر هەیمەنەی هێزەكانی سوریای دیموكڕات( هەسەدە) دایە، كە ڕێژەی هەرە زۆری پێكهاتووە لە شەڕڤانانی ( یەپەگە)ــی نزیك لە پەكەكە،
هەڵبەت ئەمریكا وەك هاوپەیمانێكی بواری سەربازی لەو هێزە ڕادەمێنێ و توركیاش وەك تیرۆرست، ئینجا ئەگەر بێت و ڕۆبچینە ناوەخنی ئەم دوو پێناسەییەی كە ئەم دوو هێزە كاریگەرە بۆ هێزە شەڕكەرەكانی ( هەسەدە) دەیكەن،
ئەوا زۆر بە ڕوونی دەردەكەوێ كە مەودای نێوان بۆچوونەكان هێندە دوورە، ڕەنگە گەیشتن بە یەك ڕووئیای هاوتەریب لەمەڕ دۆخی ڕۆژئاڤا، ئەستەم بێت، لە كاتێكدا هەردوولا لە گفتوگۆ و دانیشتنی بەردەوام دان بۆ درووستكردنی ناوچەیەكی ئارام لە ڕۆژئاوای كوردستان، بەڵام وەك دیارە لە هەنووكەدا كۆكنین، وە مومكینیش نیە، بەو ئاسانیە توركەكان دەستبەرداری هەڵوێستەكانیان ببن، خۆ ئەگەر ڕێكەوتنیش لە نێوانیان بێتە ئارا، بەڵام وەك ئەوە وایە كە بە مردووی لەدایك ببێ، مەگەر موعزجیزەیەك ڕووبدات و سەرشێتیەكانی تڕمپ ئاڕاستەی مێژوو و سیاسەتی ئەمریكا بگۆڕێ، ئەگینا هەرگیز ئەمریكا، كورد وەك ئەلتەرناتیڤی توركیا نابینێ و هەموو هەوڵێكیش دەدات بۆ ئەوەی توركیا لە دەست نادات و بگرە سازش بۆ مەرجەكانیشی دەكات لە پێناو دوورخستنەوەی توركیا لە بلۆكی سوور،

ئەڵبەت مێژوو وەها دەڵێ، كە سیاسەتێكی لەم چەشن، لە ڕابردوویەكی نزیكدا ڕوویداوە، كاتێك مستەفا كەمال، لەدواین تەقەی جەنگی جیهانی یەكەم، سەڵتەنەتی عوسمانی هەڵدەوەشێنێتەوە و ڕووبەڕووی داگیركارییەكانی فەڕەنساو بەریتانیاو هاوپەیمانەكانی دەبێتەوەو ناچار بە بە پاشە كشێیان دەكات لە ئەناتۆلیا و دوورگەو كەنارە ئاوییە ستڕاتیجیەكانی ئەستەنبوڵ، ئەمە لە كاتێكدا بوو كە لە كۆنگرەی ئاشتی سالی ١٩١٩ لە پاریس ڕێكەوتننامەی سیڤەری ساڵی ١٩٢٠، كە زێدەتر لە ڕێكەوتننامەیەكی سەپێنراو دەچوو بەسەر توركیا، كوردەكان هاوشانی ئەرمەن و عەرەبەكان، نەتەوەیەكی دیاری نێو خەلافەتی عوسمانی بوون، گشتیان بوون بە دەوڵەت، كەچی كورد هەر نەبوو، كۆمەڵە فاكتەرێك دەخەمەڕوو كە بۆچی كورد لەم نێوەندەدا نەیتوانی مفا ببینێ و وەك باقی میللەتانی ژێر دەسەڵاتی ئیمڕاتۆری عوسمانی ببێتە خاوەن قەوارەو سەروەری خۆی؟
دیارترین هۆكار، زیرەكی و لێزانی مستەفا كەمال ئەتاتورك بوو، چ وەك سیاسی یانژی وەك سەركردەیەكی سەربازی، لەلایەك توانی بە ئاسانی كوردەكان غافڵگیر و پەرتەوازە بكات و وە بۆ سودی خۆی بەكاریان بهێنێ.

زۆرترین بینراو