ژن و سیاسەت

ن. نەوال سەعداوی
و. رۆزا حەمەساڵح
1
خەڵاتی شێواندنی وێنەی ژنەكاندیدێك بۆ سەرۆكی وڵات
سەرەڕای ئەوەی لە شاری قاهیرە خۆرەتاو بوو، بەڵام هەورێكی رەش خانووە كۆنكرێتییەكانی داپۆشیبوو، ئەگەرچی سەوزایی نەماوە و پاڵەپەستۆی تەلار و دیوارە كۆنكرێتییەكانە، ئەگەرچی سەر زبڵ و كەلاوەكان پڕبووە لە ژاوەژاوی مناڵانی سەرشەقام، و سەگ و پشیلە بەرەڵاكان. بەڵام بەیانیان چاوەكانم بەمژدەی رۆژێكی نوێوە هەڵدەهێنم، گەشبینم بە سروشت، یاخود گەشبینم بەو كرۆمۆسۆمانەی كە لە داپیرە جوتیارەكەم، و دایكمی یاخی، و باوكە ئەزهەرییەكەم كە دژ بە ئەزهەر شۆڕشیكرد، بۆم ماوەتەوە. بۆ یاخیبوون پێویستە لانی كەمی گەشبینی و هیوا بە گۆڕانكاری هەبێت، ئەگەر هیوا نەبێت ئەوا گەشبینی وەك جۆرێك لە نەفامی یا ساویلكەیی منداڵی یاخود شێتیی لێدێت.
كاتێك لە زینداندا بووم هاوڕێكانم نازناوی كچەساویلكەیان لێنابووم، دەسپێكی هەموو رۆژێكێ نوێ زەردەخەنەم دەكرد و پێم دەوتن: (سادات) دەمرێت و ئێمەش لە پشت دیوارەكانەوە دەچینە ناو ژیانەوە! پێیان وتم تۆ منداڵێكی ساویلكەی، هەروەها دەیانوت تۆ كەسێكی نیمچە شێتی یا ناواقیعییت، دەیانوت: رۆماننووسێكی خەیاڵ بڵاوە، و هیچ پەیوەندییەكی بە سیاسەتەوە نییە.
بەڕێزان ئایا سیاسەت چییە؟!
ئایا سیاسەت دەستیدەستی و فرتوفێڵی حزبی و هەڵبژاردنە بۆ گەیشتن بە كورسیی سەرۆك؟ یاخود كورسییەك لە پەرلەمان، یا هەر پلەیەكی نزم و بەرزی نێو دەسەڵات؟!
بە من دەڵێن: تۆ عاشقی پرسیار كردنیت، پێم دەڵێن تۆ حەزت بە مشتومڕی سەرنج راكێشانەیە، وەك ئەوەی پڕسیاركردن یا مشتومڕ و وروژاندنی پرسەكان، پەیوەندییەكی سێكسی بێت لە دەرەوەی هاوسەرگیریی شەرعی، ئایا چ نەنگییەك لە ورووژاندنی دیالەكتیك و مشتومڕ دایە؟!
ئایا گۆڕانكاری لە دیالەكتیك و پرسیار كردنەوە درووست نابێت؟ ئایا شۆڕشی كۆیلەكان لە جیهاندا بە پرسیارێك دەستی پێ نەكرد؟ شۆڕشی كۆیلەكان لەو ژنەوە دەستی پێكرد كە بەیانییەك لە شاری لەندەن، لە ژووری نووستنەكەیدا چای دەخواردەوە، لەندەن پایتەختی ئیمپراتۆڕییەتی بەریتانی بوو، كە خۆری لێ ئاوانەدەبوو، ئیمپراتۆڕییەت لەسەر عارەق و خوێنی كۆیلەكانی كیشوەرەكانی ئەفریقا و ئاسیا و ئەوانی تر بونیادنرابوو، ژنەكە قوتووە شەكرەكەی كردەوە تاكو كەوچكێك شەكر بكاتە ناو كوپە چاكەیەوە، لەسەر قوتووەكە نوسرابوو ئەم چاییە لە ئەفریقای ڕەش چێنراوە، كاتێك شەكرەكەی لە ناو چاكەدا تێكەڵ دەكرد ئەو پرسیارەی بە خەیاڵد هات: ئایا كۆیلە رەشەكان چەند لە عارەق و خوێنی خۆیان دەدەن بۆ چاندنی قامیشی شەكر؟! تامی چاییەكە لە دەمیدا تێكەڵ بە عارەق و خوێن بوو، بۆیە یەكسەر قوتووە شەكرەكەی فڕێدایە سەتڵە خۆڵەكەوە.
ئیتر بزووتنەوەیەكی میللی بۆ بایكۆتكردنی شەكر لە لەندەن سەریهەڵدا. ئەو بزوتنەوەی سەرپەرشتیی هەموو بزووتنەوەكانی تری جیهانی كرد بۆ نەهێشتنی كۆیلایەتی!
پیاوان لەگەڵ ژناندا بەشداریی ئەم بایكۆتكردنە ئابوورییەی شەكریان كرد، بەڵام ژنان بڕبڕە پشتی ئەم بزووتنەوەیە بوون، چونكە بابەتی خواردن (لەنێویشیاندا شەكر) لەو كاتەدا و تائێستاش تایبەتە بە ئافرەت، چونكە ئافرەت دەڕوات بۆ بازاڕ و شەكر دەكڕێت، هەرئەویش دەتوانێت نەیكڕێت، یاخود ئەو خواردنەی (بە عارەق و خوێنی كۆیلەكان ژەهراویی بووە) بیگۆڕێت بە خواردنێكی تر كە بێتاوانتر و بێگەردتر بێت.
خوێندنەوەی مێژوو ئاماژە بەوە دەكات كە شۆڕشەكانی رزگاریی میللی لە هەر شوێنێكی ئەم جیهانەدا، سەرەتا بە كەسێكی یاخیبوو یا كەمینەیەك دەستی پێكردووە، و دواتر تەشەنەی كردووە بۆ زۆرینە، وەك چۆن
ئەمە ئەو مێژووەیە كە لە قوتابخانەكانمادا نایخوێنیین، چونكە مێژووی شۆڕشەكانی ڕزگاریی میللی، مەترسیدار یا قەدەغە كراون، و لەبەرئەوەی رۆژنامەكانی ئیمپراتۆرییەتی دەسەڵاتدار لە ناوخۆ و لە دەرەوەش هەمیشە وێنەی تاكی یاخیبوو دەشێوێنن، ئیتر ژن بێت یا پیاو، بەڵام ژن دوو ئەوەندەی پیاو وێنەكەی دەشێوێندرێت، هەر چەندە پیاو (بەپێی داب ونەریت) یەكسانە بە دوو ژن. هەربۆیە یاخیبوون بە پرسیارێك دەست پێدەكات، كە نزیكترین (كوپێك چای لە لەندەن) و دوورترین (كویلەكانی باشوری ئەفریقا) پێكەوە دەبەستێتەوە.
خوێنەرانی بەرێز ئێستا رێگام پێبدەن كە چەند نموونەیەكتان لە ژیانی گشتی و تایبەتی خۆمتان بۆ باسبكەم، لەبەر ئەوەی من زیاتر دەربارەی ژیانی خۆم دەزانم وەك لە ژیانی كەسانی تر، و لەبەر ئەوەی هەتا قسە لە سەر خۆم نەكەم مافی ئەوەم نییە قسە لە سەر خەڵكی تر بكەم، لای ئێمە پەندێك هەیە كە دەڵێت: لە خۆتەوە دەست پێبكە.
ئەو كاتەی بڕیارمدا خۆم بۆ سەرۆك كۆماری میسر كاندید بكەم (دیسەمبەری ساڵی ٢٠٠٤)، رۆژنامە حكومی و ناحكومییەكان كە خۆیان بە (بێلایەن) ناساندبوو، و خەڵكی پێی دەگوتن (رۆژنامەی زەرد) كەوتنە پێشبڕكێ بۆ شێواندن و لەكەداركردنی كەسایەتیی من، كە پێشتر بەرامبەر هیچ كەس نەكرابوو، وەك ئەوەی هەر رۆژنامەیەك كەسایەتیی من زیاتر لەكەدار بكات ئەوا (خەڵاتی نێودەوڵەتی) یا خەڵاتی سەركەوتنی پێدەبەخشرێت، یا رەنگە كەمكردنەوەی بەهای من ببێتە هۆی بەرزكردنەوەی بەهای ئەو سەرۆكەی كە دەیانەوێت بەڕێژەی ٩,٩٩٪‏ سەركەوتن بەدەستبهێنێت، بەمشێوەیەش لەكەداركردنی ئەو كەسانەی خۆیان بۆ سەرۆككۆماری میسر كاندید كردبوو درێژەی خایاند.
بۆ نموونە لە ١٣ جەنیوەری ٢٠٠٥دا رۆژنامەی مەیدان كە لە قاهیرە دەرچێت، بە مانشێتێكی گەورەو لە لاپەڕە یەكەمدا و خەتێكی پانی رەش نووسرابوو:
رۆژنامەی پێشینەی كاندیدەكان بۆ سەرۆك كۆماری...
وێنەكەی من كە لەژێر مانشێتەكەدا دانرابوو، لە وێنەی ئەو گومانلێكراوانە دەچوو كە فەرمانی گرتنیان هەبوو، ئەو قسانەشی دەربارەی من نوسرابوو لە وێنەكەم گوماناویتر بوو، وشەگەلێك نوسرابوو كە خۆكاندیدكردنمی بە خەڵەفانی سیاسی یا گێلی، شێتی، گەمژەیی و سەركێشی لەقەڵەمدا بوو، گوایە ئارەزووی ناوبانگ و خۆدەرخستن دەكەم، و هیچ مەرج و تایبەتمەندییەكی سەرۆكی وڵاتم تێدا نییە.
بەڕێزان ئایا ئەو مەرج و پێداویستییانە چییە كە پێویستە لە سەرۆك كۆماردا هەبێت؟
كاتێك ئەم پرسیارە دەكەم وەڵامەكەی نازانن، بۆ نموونە بیر لەو مەرجانە دەكەنەوە كە لە ئەنور ساداتدا هەبوون، دواتر سەر دادەخەن و بێدەنگ دەبن، دواتر سەر بەرزدەكەنەوە ودەڵێن: هیچ نەبێت ئەو نێر بوو و مێ نەبوو! دواتر بیریان دەكەوێتەوە كە من رۆمانم نووسیوە و تیادا پاڕێزگاریم لە مافی ژنان كردووە، و باسم لە مەترسی و زیانەكانی خەتەنەكردنی مێینە و نێرینە كردووە، هەروەها بابەتی دەبڵ مۆراڵیی یاسای فرەژنی و چەندین پرسی كۆمەڵایەتییم و رووژاندووە.
رۆژنامە زەرد و سورەكان هێرشیان كردە سەر كەسایەتیم، مانشێتەكانم لە لاپەڕەی یەكەمدا دەخوێندەوە نوسرابوون:
ئەو ژنەی بانگەشەی ئازادیی سێكسی دەكات، و باسی فرەژنی دەكات، و بەها و نەریت هەڵدەوەشێنێتەوە، و پیرۆزییەكانی پاكیزەیی و شەرەف رەتدەكاتەوە، ئەو كەسەی دژ بە خەتەنەكردنی مێینە و نێرینەیە، ئینجا رەهەندە ئیسلامییەكە بۆ پرۆسەی شێواندنەكەم زیاد دەكەن و دەڵێن: ئەو ژنەی رەخنە لە فێركارییەكانی ئیسلام و ماچكردنی بەردە رەشەكە دەگرێت!
بەڕاستی رۆژنامە زەردەكە ناوەكەی پڕبەپێستییەتی، هێڵنجی پێدەدەیت، مێژووی هەر كاندیدێك بۆ سەرۆك دەگۆڕێت بە رۆژنامەی پێشینە، وەك ئەوەی كاندیدەكە بووبێتە تاوانبارێك كە پێشینەی هەیە، تەنها لەبەر ئەوەی دێتە هەڵبژاردنەوە و دەبێتە ركابەری سەروك كۆمار.
هەرچی سیفەتی ئەرێنی هەیە لە ژیانی كاندیدەكاندا دەگۆڕێت بۆ سیفەتی نەرێنی، هەرچی هەڵوێستە نیشتیمانییە جوانەكان هەیە دەگۆڕێت بۆ پێشینەی خراپ و ئەتك كردنی نەریت و ئاین و رەوشت.
بەڕێزان ئایا ئەمەیە دیموكراسی؟!
هەوڵمدا لە هەمان ئەم روژنامانەدا وەڵام بدەمەوە، بەڵام بێچارە بووم، رێگەیان بە بڵاوكردنەوەی نەدەدا، و ئەگەر بڵاویشیان بكردایەتەوە ئەوا دەستكاری قسەكانییان دەكردم بۆ ئەوەی مەبەستم روون و ئاشكرا نەبێت، قایلكەر نەبێت، بەشێوەیەك قسەكانی خۆیان بسەلمێنێت.
ئا ئەمەیە تیرۆری رۆژنامەوانی، كە زۆر لە تیرۆركردن بە چەك و تەقەمەنی مەترسیدارترە، كە لە وڵاتەكەماندا حكومەتەكان و نووخبەی سوودمەند دژ بە هەموو ئەو كەسانە بەكاری دەهێنن كە عەرشیان دەلەرزێنێت، ئەوە تیرۆری حكوومییە، یا تیرۆری دەوڵەت، ئیتر وڵاتێكی عەرەبی بێت یا رۆژئاوایی، ئەمریكی بێت یا بریتانی، ئیسرائیلی بێت یا هیتر.
لە رۆژنامەیەكی تردا و بە مانشیێتێكی گەورە نووسرا بوو: ئیسرائیل نەوال سەعداوییان بۆ سەرۆك كۆماری میسر كاندید كردووە!
ئەمەش هەوڵێك بوو بۆ ئەوەی باوەڕ بە خەڵكی بهێنن كە ئیسرائیل لەگەڵ من دایە، رۆژنامەكە ئەوە دەزانێت كە زۆرینەی خەڵكی تەنها مانشێت دەخوێننەوە، چونكە بابەتەكانی ژێر مانشێتەكە جەخت لە پێچەوانەكەی دەكاتەوە، و هەڵویستە مێژووییەكانم دەسەلمێنێت كە چۆن دژی حكوومەتی ئیسرائیل و سیاسەتی ئەمریكا لە وڵاتماندا وەستاومەتەوە، هەموو ئەم شتانە زانراوە، هیچ كەس ناتوانێت نكۆڵیی لێبكات.
بەڵام رۆژنامەوانی زەرد ملی راستییەكان دەشكێنێت، و هەوڵدەدەن لە رێگەی شێواندنەوە لە دەسەڵاتدارەكان نزیك ببنەوە، كێ دەزانێت؟ لەوانەیە ئەم رۆژنامەیە یا ئەوانی تر بەم نزیكانە خەڵاتی دەوڵەت وەرگرن!
2
من بیردەكەمەوە، كەواتە شیاونیم بۆ سەرۆكایەتی وڵات
هەواڵی كاندید كردنم بۆ سەرۆكی دەوڵەتی میسر، لە دیسەمبەری 2004دا مشتومڕێكی زۆری لەنێو ناوەندە میلییەكان و دام و دەزگا باڵا دەستە سیاسی و ئاینییەكاندا دروستكرد، تەنانەت دكتۆر محەمەد سەید گەنگاوی (شێخی ئەزهەر) فەتوای ئەوەیدا كە دەشێت ژنێك ببێت بە سەرۆك كۆمار، ئەوە بوو زانایانی ئەزهەر بوون بە دوو بەشەوە، بەشێكیان پشتگیریان كرد و بەشەكەی تری دژی وەستانەوە، لەوانە شێخ ئبراهیمی فەیومی (ئەمینداری گشتیی كۆمەڵەی توێژینەوەی ئیسلامی) پشتگیریی فەتواكەی تەنتاویی كرد، و دووپاتیكردەوە كە ئیسلام لە كاركردندا هیچ جیاوازییەك لە نێوان ژن و پیاودا ناكات، بەڵام هەڵبژاردنی كارەكە بۆ سەلیقە و سروشتی هەر یەكەیان جێدەهێڵێت.
وشەی (سروشتی هەر یەكەیان) دەرگای زۆر بۆ پرسیاركردن دەكاتەوە: سروشتی مرۆیی چییە؟ ئایا شتێكی جێگیرە و لە دروستبوونی كۆیلایەتییەوە و بە سەدان ساڵ ناگۆڕێت؟ ئایا سروشتی پیاو لە سروشتی ژن جیاوازترە؟ ئایا جیاوازییەكان لە توانای ئەقڵی یا ماسولكەیی یا بایلۆجی یا دەروونی دایە؟
ئایا سروشتی ژنێكی ئەمریكی و ئەوروپی لە سروشتی ژنێكی میسری و عەرەبی جیاوازترە؟! كەواتە بۆچی مارگرێت تاچەر چەندەها ساڵ بەدەستێكی ئاسنین حوكمی بەریتانیای كرد؟ دەمبینی چۆن سەربەرزانە و بەپۆزەوە دەڕۆیشت، و حاكمە عەرەبەكان وسەرۆك و پاشا و كاربەدەستانی وڵاتانی تر (ئەوانەی پێیان دەڵین جیهانی سێهەم) دەوریان دابوو، لەدوایەوە بەسەركزی و پشتی چەماوەوە دەرۆیشتن، یاخود بە لووت شكاوییەوە تەسلیمی بڕیارە ئیمپریالیستییە ئینگلیزییەكەی دەبوون.
بۆچی دوور بڕۆین، ئەوەتا خانمی ئەمریكی كۆندالیزا رایس لە تاچەر زیاتر دەكات، یا ئەوەی مادلین ئۆڵبڕایت و جۆڵدا مائیر دەیكات، و ئەوەی خاتوو هیلاری كلینتۆن دەیكات، كە تەنها هاوسەری سەرۆكی وڵاتە یەكگرتووەكان بوو، و سەرۆكی وڵاتیش نەبوو؟!
هەروەها لە وڵاتە ئیسلامییە درواسێ و دوورە دەستەكانیشدا، ژن حوكمی چەندین دەوڵەتی كردووە، وەك وڵاتی ئەندۆنیسیا و پاكستان و فلیپین و بەنگلادش و سریلانكا و وڵاتی تریش؟
لە وڵاتە عەرەبییەكانیشماندا هاوسەری سەرۆكەكان یا پاشا و میرەكان دەسەڵاتێكی زۆریان هەیە، كە زۆرجار یەكسانە بە دەسەڵاتی سەرۆك یا پاشا و میرەكان، لە نموونەی حوكم كردنی خانمی یەكەم لە سەردەمی ساداتدا، یان وەك چۆن لە ئەمڕۆدا خانمی یەكەم چەندین دەسەڵاتی لە میسردا هەیە، ئەوەتا رۆژانە لە رۆژنامەكاندا دەیبینین چۆن سەركردایەتیی وەزیرەكان دەكات، و بە دەسەڵاتێكی زیاتر لە سەرۆك وەزیران سەرۆكایەتی كۆبوونەوەكان دەكات.
رۆژانە ئەمانە دەبینین، لەگەڵ ئەوەشدا هەندێك لە پیاوانی ئایینی، لەنێویاندا دكتۆر عەلی جومعە، موفتیی خانەخوێی میسری (موفتیی كۆماری)، و دكتۆر یوسف قەرزاوی، لەوانەن كە بەرهەڵستكاریی فەتواكەی شێخی ئەزهەر دەكەن، بەهەموو شێوەیەك رەتیدەكەنەوە كە ژنێك پۆستی سەرۆك وڵات بگرێتە دەست، بەڕێزان ئەمە بۆچی؟ دەڵێن: بەهۆی سرووشتی فسیۆڵۆجی و ئەو گرفتانەی كە لە كاتی سووڕی مانگانەدا دەیبینێت! سووڕی مانگانە؟!
ئەی خوایە! ئایا سووڕی مانگانە رێگربوو لە بەردەم مارگرێت تاچەردا، كە كاروباری سەرۆكایەتییەكەی بكات؟ ئایا سووڕی مانگانە رێگرە لە بەردەم ژنە جووتیارێكدا كە لە خۆرهەڵهاتنەوە تا خۆرئاوابوون شانبەشانی پیاو لە ناو كێڵگەدا كاری قورس دەكات؟!
ئایا سووڕی مانگانە رێگرە لەبەردەم ئە ژنە وەرزشەوانانەی، كە بەشداریی لە یارییە ئۆڵۆمپیاتەكاندا دەكەن و لەگەڵ پیاواندا كێبڕكێ دەكەن؟
كێ گووتی سووڕی مانگانە نەخۆشییە و ژن لە كاركردن دەخات؟ تەنانەت سكپڕی و منداڵبوونیش ئەو ژنانە لە كاركردن دوورناخاتەوە كە لە ناو كارگە و گێڵگە و نووسینگە و باڵوێزخانە عەرەبی و بیانییەكاندا كار دەكەن!
بێگومان سووڕی مانگانە وشەیەكی شازە، یا پێكەنیناوییە، كاتێك لەسەر زاری هەندێك لەو پیاوانەوە دێت، چونكە بەتایبەتی زۆرینەی ئەو ژنانەی لە كایەی سیاسەت یا هەڵبژاردنەكانی سەرۆكایەتی و هەڵبژاردنەكانی تردا كار دەكەن، پەنجا ساڵیان تێپەڕاندووەو ئیتر هەر سووڕی مانگانەشیان نییە.
لە هەمووی پێكەنیناویتر ئەوەیە شێخ عەبدولڵا مجاوەر (ئەمینداری لیژنەی فەتوای ئەزهەر) گووتی: من لەگەڵ ئەوە دام ژن سەرۆكایەتی وڵات بگرێتەدەست، چونكە شەریعەتی ئیسلام رێگر نییە، بەڵام بە مەرجێك تێكەڵ بە پیاو نەبێت!
ئەی خوایە! چۆن ژنێك ببێتە سەرۆكی وڵات تێكەڵاویی پیاو نەبێت؟! ئایا بەتەنها مامەڵە لەگەڵ ژناندا بكات؟ ئایا ئەو وەك سەرۆكی وڵات نابێت لەگەڵ سەرۆك وەزیران یا بەرپرسانی تر دابنیشێت و گفتووگۆی كاروباری دەوڵەت بكات؟!
بەڕاستی شتێكی زۆر كۆمیدییە، ئەم جۆرە قسانە لەم پیاوە ئاینییانە ببیستین كە لە دام و دەزگا ئاینییەكاندا پلە و پایەی بەرزیان هەیە، لەبری ئەوەی لە رێگەی راگەیاندنەوە لە ناوخۆ و دەرەوەی وڵات رای گشتی ئاراستە بكەن.
هەموو ئەمانە هیچ نین جگە لە چەند نموونەیەكی كەم، كە لە رۆژانی رابردوودا لە رێگەی رۆژنامەكانی میسرەوە تێبینیم كردن، لەو كاتەوەی ژنێك بەناوی نەوال سەعداوی خۆی بۆ سەرۆكی وڵات كاندید كردووە.
تەنانەت ئەو ژنانەی لە میسریش دەسەڵاتی ئاینییان هەیە، عەقڵیان داپۆشیوە (كە لە داپۆشینی قژ مەترسیدارترە)، كەوتنە پاڵپشتیی ئەو پیاوە ئاینییانەی دژی شێخی ئەزهەر بوون، هێرشی ئەو ژنانە بۆ سەر كەسایەتیم زۆر لە هێرشی پیاوەكان توندتر بوو، یەكێك لەو ژنانە (دكتۆرە ئامینە نەصیر)، گووتی: دژی كاندید كردنی نەوال سەعداویم بۆ سەرۆك كۆمار، چونكە ئەو زۆر لە بنەماكانی شەریعەتی ئیسلام رەتدەكاتەوە، و هیچ تایبەتمەندییەكی بۆ وەرگرتنی ئەم پۆستە تێدا نییە!
ئەم ژنە نەك تەنها خۆی دەخاتە شوێنی سەرۆكی دەوڵەت، بەڵكو خۆی خستۆتە شوێنی خوا، ماف بە خۆی دەدات لە سەر لاپەڕەی رۆژنامەكان و دەزگا راگەیاندنەكان تەكفیری كەسێكی تر بكات! وەك ئەوەی حەقیقەت و ماف هەر بەتەنها لای ئەو بێت.
بەڕای من هەموو ئەمانە خاڵی ئەرێنیی ئەو دیالەكتیكەن، كە كاندید كردنی ژنێك بۆ سەرۆكی وڵات هێنایە ئاراوە. بەڵكو ئامانجی سەرەكیم لە خۆكاندید كردنم بۆ هەڵبژاردنەكانی بەهاری ٢٠٠٥، وەك ئەوەی لە پڕوپاگەندەی هەڵبژاردنەكەدا گووتم: ئامانج لە چوونمە نێو ئەم جەنگەی هەڵبژاردنەوە بۆ ئەوە نییە پۆستی سەرۆكی وڵات وەرگرم، بەڵكو بۆ پاڵپشتی كردنی بزووتنەوەی میللی و دیالەكتیكی سیاسی و هزرییە، كە زەمینە خۆش دەكات بۆ بەدەستهێنانی چاكسازیی دیموكراتی و گەشەسەندنی فیكریی راستەقینە لە وڵاتانی عەرەبیدا.
ئەوەی كە زۆر جێگای پێكەنین بوو، یەكێك لە بەرهەڵستكارەكانی ئەم بزووتنەوەیە گووتی: بۆچی نووسەر و بیرمەندێك دێتە نێو ململانێی سیاسی و هەڵبژاردنی سەرۆكایەتییەوە؟ ئایا سەرۆكی هەر وڵاتێك پێویستی بە فیكر و ئایدیا هەیە؟ یا پێویستی بە هێزی سەربازییە؟!
ئەمەش بەرەو ئەو پرسیارەمان دەبات: بنەما و مەرجەكانی جۆرج بۆشی سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا چییە، ئایا هیچ فیكر و ئایدیایەكی هەیە؟ واتە ئێستا دەتوانم بڵێم: من بیردەكەمەوە، واتە شیاو نیم بۆ سەرۆكایەتی وڵات!.

زۆرترین بینراو