گرفتە ڕیشەییەكانی پرۆسەی پەروەردە

محەممەد نەبی

 لە پرۆسەی پەروەردەو زانكۆییدا خوێندن دەبێ پەیوەندیی تەواوی بە واقیعی ژیان  و هەلومەرج و بارودۆخی كۆمەڵگاوە هەبێت، دەبێ بتوانێت: تاكێكی هۆشیار، پرسیاركەر، گومانكەر، بەرپرسیار، خوێنەر،  كارەكتەرێكی زانستیی و مەعریفی بەرهەم بهێنێ، دەبێ مەنهەجەكە لەگەڵ جیهانی سەردەم بگونجێ، ئەگەرنا ئەو مەنهەجە دەبێتە شتێكی بێكەلك و بۆشاییەكیش پڕناكاتەوە.
 ئەمانە لە هەموو سیستەمە پێشكەوتووەكانی دنیا خاڵی بنەڕەتین، بەڵام بەداخەوە لێرە غیابن و نەك قوتابی، بەڵكو مامۆستایش خاوەنیان نییە، تەنانەت زۆربەی ئەو مامۆستایانەش رەخنە لە بواری پەروەردە دەگرن خۆیان شارەزای میتۆدە نوێكانی وانەگوتنەوە نین و بە ئەزموونی مەعریفی و زانستیدا تێنەپەڕیون، بەشدارنەبوونە لە ئاراستەكردنی قوتابی بەرەو هۆشیاری و كتێب و زانست، ئەوەی زۆرجاریش لێرەو لەوێ دەیڵێن كۆمەڵێ شتن كە هەموو خەڵك دەیزانێت، سەرباری چەندین هەڵەی جەوهەری و كەموكورتی لەداتاو زانیارییەكانیان.

كورتكردنەوەی پرۆسەی پەروەردە تەنها لە پۆلی دوازدە ونكردنی گرفتە سەرەكییەكانە، كە بەداخەوە زۆربەی ئەوەی ئەو رۆژانە تێبینیم كردووە تەنها باسی پۆلی دوازدەو نەهێنانی نمرە دەكرێ، یان گرفتەكان دەبەستنەوە بە قوتابخانەی ئەهلی و مامۆستای تایبەت، یان تەنها لەكاتی راگەیاندنی نمرەی پۆلی 12 كێشەكانیان بیردێتەوە؛ پێیانوایە گەر گوب و هەندەسەی زۆرهات ئەوە كێشەكان چارەسەربوونە و گۆڕانكاری ڕوویداوە! بێ ئاگا لەوەی ئەو وانانەی لە قوتابخانە دەخوێنرێن  پەیوەندییەكی ئەوتۆیان بە كۆلێژەوە نییە، هێنانی نمرەی 100 بۆ زۆربەی قوتابیان نیشانەی ئەوە نییە ئەمانە دكتۆری چاك و ئەندازیاری چاكن؛ بەمانایەكی دی: خوێندنی مەكتەب هیچ پەیوەندییەكی بە دەرمانسازی و ددانسازی و بیناسازییەوە نییە، ئەمە یەكێكە لە گرفتە گەورەكانی پەروەردە لەكوردستان.

پێموایە گرفتەكانی پرۆسەی پەروەردە لەوە قوڵترن كە بیبەستینەوە بە قۆناغێكی خوێندن و بە شارێك، بەپێچەوانەوە پەروەردە لە تەواوی كوردستان لە قەیرانی گەورەدایە،  هەندێ گرفتە ڕیشەییەكان لەم باسەی خوارەوە باس دەكەم:

چەندین ساڵە پرۆگرامی خوێندن لە كوردستان هەمان پرۆگرامی كۆنە، بێ نوێبوونەوەو گونجان لەگەڵ جیهانی مۆدێرن،  سیستەمەكە چەند بابەتێكە، هەر بابەتەی خۆی لە تەنها «یەك كتێبی مەنهەجی»ی دا دەبینێتەوەو مامۆستایانیش هەموو ساڵێك، بێ كەم و زیاد، هەمان كتێب دەڵێنەوە، جیهان بەتەواوی گۆڕانی بەسەرداهاتووە كەچی مەنهەجی خوێندنی ئێمە هەر وەكو خۆیەتی. 

بەپێی ئەم مەنهەجە تۆ دەتوانی بە زانینی تەنها یەك كتێب بەئاسانی تا مردن مامۆستایەتی بكەیت! لەكاتێك دا دەبوو مەنهەج نەك تەنها قوتابی، بەڵكو مامۆستایشی ناچاركردبووبا ساڵانە سەدان كتێبی نوێ لە پسپۆرییەكەی خۆی بخوێنێتەوە ئینجا بتوانێت بیڵێتەوە. 

گۆڕانكارییە «تەندروستی، ئابوری، ژینگەیی، سیاسیی، ئیتیكی، تەكنەلۆژیی»ە خێراكانی ئەم ساڵانە، بەتایبەتی دوای دەركەوتنی ڤایرۆسی كۆرۆنا، كە هەموو جیهانی گرتۆتەوەو گۆڕانكاریی تەواوی بەسەر ئابوریی وڵاتان و بەرپرسیاریی ئینسانیی و ئیتیكی دا هێناوە،  پێویستیی گۆڕین و گونجاندنی مەنهەج لەگەڵ ئەم بارودۆخە دەكاتە مەرج، كەچی لە كوردستان هیچ ئاسۆیەك دیارنییە بۆ گۆڕانكاری.

مامۆستایان بە ئەزموونی پێداگۆجی و زانست  و مەعریفی تێنەپەریون، هەر هەمان تێڕوانین و مێنتاڵێتیی خێڵ و دابونەریت و ئایدۆلۆژیاكانیان هەیەو كاریگەریی بەسەر  وانەكانیشەوە هەیە.

بەرپرسانی پەروەردە كەسانی راستەقینەی پەروەردەیی نین و زیاتر حیزب دای ناون لەسەر پێوەری حیزبیبوونیان.

ژینگەی خوێندن ژینگەیەكی لەبارو مۆدێرن نییە، زۆربەی قوتابخانەكان كۆنن و دوو دەوامی و سێ دەوامیین.

گرنگی بە بابەتەكانی هونەرو وەرزش و فەلسەفە نادرێت، ئەمانە هۆكارن بۆ بیركردنەوەو خەیاڵی فراوان و تێڕوانین و جیهانبینی.

شێوازی تاقیكردنەوەكان گرفتی زۆری تێدایە: هەموو قورسایی نمرە كەوتۆتە سەر پۆلی ١٢ هیچ حساب بۆ پۆلەكانی تر ناكرێت. شێوازی هەڵسەنگاندن و تاقیكردنەوە دەبێ پرۆسەی بەردەوام بن نەك تەنها  كۆتایی ساڵ حسابی بۆ بكرێت.

پرسیارە جەوهەرییەكە ئەوەیە مەنهەجی خوێندن لە كوردستان، بەتایبەتی ئەو «حەفت هەشت كتێب!»ەی لە«ئامادەیی» دەخوێنرێن، چ پەیوەندییەكیان بە جیهانی تازە هەیە؟ ئایا ئەو مەنهەجە دەتوانێت وەڵامی پێداویستییەكانی قوتابی، وەك تاكێك، لە واقیعێكی كۆمەڵایەتی، دەرگیر بە دەیان كێشەو پێداویستیی تەندروستی، ئابوری، ژینگەیی، مەعریفی...تاد بداتەوە؟ ئەو هۆشیاریی و مەعریفەو داناییە كامەیە كە مامۆستا لە كوردستان بە قوتابیی  دەبەخشێت تا لە «جیهانیژیان» ی دا بیكاتە سەرمەشق و بنەماو ڕێڕۆشنیی؟

ئەم كێشانە بۆ زانكۆش هەر راستن، ساڵانە هەزاران قوتابی قوتابخانە تەوادەكەن؛ دەچنە زانكۆ؛ زانكۆ تەواو دەكەن، بەشی هەرەزۆری بەدەستی بەتاڵ، هزرو هێزو هەگبەی مەعریفی/زانستیی بەتاڵ دێنەوە كۆمەڵگا، بێ داهێنان و گۆڕانكاری و كاریگەریی جدی دەبنەوە تاكێكی كۆمەڵایەتیی و نەریتی، ژیان رادەكێشن، ژیان ئەوان رادەكێشێت، ئایدۆلۆژیا رایاندەكێشێت، كۆمەڵێ بەندوباری حیزبی، نەریتی، كۆگەلی رایاندەكێشێت تا پیربوون و مردن؛ بۆ زۆربەی ماستەرو دكتۆراكانیش هەروا؛ زۆربەیان بەشداریی كەمی بوارێكی رۆشنبیری، نووسین، خوێندنەوە، زانست... نین و هیچ بەرهەم ناهێنن.