گەنج قوربانی یەكەمی ماددە هۆشبەرەكانە

گەنج قوربانی یەكەمی ماددە هۆشبەرەكانە

بەرەڤان شاكر سلێمان لاچ
ئەگەرچی ماددە هۆشبەرەكان دەردكی كۆشندەی كۆمەڵایەتیین، بەڵام زۆربەی جار گەنجان قوربانی یەكەمی ئەو جۆرە ماددانەن، هەروەك شارەزایانی بواری بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەرەكان دەڵێن، هەوڵی سەرەكییان بۆ بەلاڕێبردنی گەنجانە، ئەمە لە كاتێكدایە ئامارەكانیش ئەم شتە پشتراست دەكەنەوە.
گەنجێكی دانیشتووی سۆران، كە پێشتر لەسەر بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان دەستگیركرابوو و نەیوویست ناوی ئاشكرابكرێت گووتی: بەهۆی تێكەڵاوبوونم لەگەڵ چەند هاوڕێیەكی خراپكار تۆشی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان بووم، بەر لەوەی ببمە بەكارهێن و دەستگیربكرێم من لە ڕێزەكانی پێشمەرگەدا دەوامم دەكرد، خاوەنی خانوو و ماڵ و منداڵ بووم، ژیانێكی زۆر خۆشم هەبوو، بەڵام دوای ئەوەی تووشی ئەو دەردە بووم، بەرەبەرە ئەو شتانەم لەدەست چوو، تا وایلێهات خێزانم لێم جیابۆیەوە و جێی هێشتم و تەنانەت لەسەر كار لادرام.
ئەو زیاتر گووتی: بەر لەوەی تووشی ئەو بەڵایە ببم، هەندێك كەسی خزمی خۆمان و ئەو هاوڕێ خراپانەم پیلانی تووشكردنی منیان دانابوو، من یەكەم كەس نیم كەوتبمە ئەو داوەوە، بەڵكو هەزاران گەنجی تر هەیە دەكەوێتە داوەكەوە.
ئەو كەسانەی خەڵكی تۆشی ماددە هۆشبەرەكان دەكەن كەسی ئاسایی نین، بەڵكو بە زۆر ڕێگا و شێواز هەوڵی بەلاڕێبردنی گەنجان دەدەن، ئەوان زیاتر كار لەسەر گەنجان دەكەن، چونكە ئەوان دەزانن گەنج زیاتر سوودی بۆ ئەوان هەیە. هەڵبەت ئەوان زیاتر لە ڕێگەی باندەوە ئەو كارانە دەكەن.
سەبارەت بەوەی دوای دەستگیركردنی چی بەسەر ژیانیدا هاتووە دەڵێت: دوای ئەوەی لەلایان حكومەتی هەرێمی كوردستانەوە دەستگیركرام، بڕیاریاندا لەسەر كار لابدرێم، دواتر خێزانم لێم جیابۆیەوە، ئەمە جگە لەوەی لە ناو كۆمەڵگا بەچاوێكی زۆر سووك سەیرم دەكەن و هیچ كارێكم پێنادەن، بۆیە پێم باشە گەنجان زۆر ئاگاداری خۆیان بن، چونكە بەنزیكبوونەوە لەو كەسانە بڕوابكەن ژیانی خۆتان لەدەست دەدەن.
ڕێبوار، ناوی یەك لەو گەنجانەیە كە پێشتر بەكارهێنەری ماددە هۆشبەرەكان بووە، ئەو ئێستا كاری سەرتاشی دەكات و دەڵێت: من خاوەن كار و هەموو شتێك بووم لە ژیاندا، تەنها لە ڕێگەی هاوڕێی خراپەوە تۆشی بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكان بووم، تا وام لێهات خەریكبوو ئاڵودەی ماددە هۆشبەرەكان ببم، بەڵام پاش ماوەیەك لەلاین حكومەتی هەرێمەوە دەستگیركرام، ئەوە چیڕۆكێكی درێژە.
من سوپاسی خێزانم و تەواوی ئەندامانی بنەماڵەكەم دەكەم، كە زۆر بە بەرپرسیاریەتییەوە هەڵسووكەوتیان لەگەڵ كردم، دوای ئازادكردنم وەك كەسێكی ئاسایی گەڕامەوە سەر ژیان و وا خەریكی كاری سەرتاشیم، شوكر بۆ خوای گەورە هیچ كێشەیەكم نییە، بەڵام ئەو كاتەی دەستگیركرام زۆربەی ئەوانەی وەك من لەسەر ماددەی هۆشبەر دەستگیركرابوون گەنج بوون.
وتەی ئەم گەنجە لە كاتێكادایە بەپێی ئاماری رێكخراوی تەندروستی جیهانی، بەڕێژەی لە ٧٥%ی ئەوانەی بوونەتە بەكار‌هێن و ئاڵودەبووی ماددە هۆشبەرەكان، تەمەنیان لە نێوان (١٨- ٤٥)ساڵیدایە.
گەنجێكی تر كە نەیویست ناوەكەی ئاشكرا بكرێت گووتی: من كرێكاربووم، تێكەڵاوی چەند وەستا و كرێكاری ئێرانیم كرد، دوای ماوەیەك بۆم دەركەوت ئەوان بەكارهێنەری ماددەی هۆشبەرن، بەڵام لەبەر هاوڕێیەتی و دڵ سافی خۆم، لای كەس باسی ئەو بابەتەم نەكرد، تا وایلێهات پێیان گووتم بۆچی بەبڕێكی كەمی پارە كار دەكەی، وەرە بڕێكی كەمی ماددە بگوازەوە ئەوا پارەیەكی باشت دەدەینێ، منیش رازیبووم، بەڵام هەر زوو لەلایان هێزە ئەمنییەكانەوە دەستگیركرام، ئەو پارەشی كە دەستم كەوتبوو لە ڕێگەی كڕین و بەكارهێنانی ماددەی هۆشبەر خەرجم كرد.
بەپێی ئەو بەدواداچوونەی زاری كرمانجی كردوویەتی، زۆربەی ئەو كەسانەی كاردەكەن بۆ تۆشكردنی خەڵك بە ماددە هۆشبەرەكان، هەوڵدەدەن گەنجان بەلاڕێداببەن و تۆشی ماددە بەكارهێنانی ماددە هۆشبەرەكانیان بكەن.
هەروەك شارەزایانی بواری بەرەنگاربوونەوەی ماددە هۆشبەرەكان باسی دەكەن: زۆربەی ئەوانی لەلایان هێزە ئەمنییەكانەوە دەستگیردەكرێن بەداخەوە گەنجن، ئەمەش ئەوە دەردەخت زۆربەی ئەوانەی خەریكی بەكار‌هێنان و بازرگانیكردنن بە ماددە هۆشبەرەكان گەنجن، چونكە هەوڵی سەرەكی ئەوانەی دەیانەوێت خەڵكی تۆشی ماددەی هۆشبەر بكەن بۆ بەلاڕێبردنی گەنجانە، هەڵبەت ئەمە جگە لەوەی وەك دەستكەوەتێكی بازرگانی سوودێكی زۆری بۆ ئەوان هەیە، ئەو كەسانە مەبەستێكی سیاسیشیان هەیە بۆ بەلاڕێدابردنی گەنجانی كوردستان، ئەمەش بۆ ئەوەی لە ڕێگەی ماددە هۆشبەرەكانەوە گەنجی كوردستان بڕوخێنن، لە ڕێگەی ماددە هۆشبەرەكانەوە گەنج و لاوانی كوردستان ببەن.

 

زۆرترین بینراو