گەنج و كەسایەتی

دوریا زكری

هەر مرۆڤێك كە دەكەوێتە تەمەنەوە، بێگومان قۆناغی گەنجی بڕیووە، ئەو قۆناغەی كە دەكەوێتە نێوان منداڵی و پیری، بەزۆری گەنجی دەكەوێتە تەمەنی بیست بۆ چل ساڵیەوە، هەڵبەت ئەم تەمەنەش بە تەمەنی زێرینی مرۆڤ دادەنرێت.
گەنجی قۆناغێكی گرنگە، دەتوانم بڵێم ئەو قۆناغەیە كە بناغەی كەسایەتی تێدا دادەنرێت، دەتوانرێت بۆ كەسایەتیەكی كاریگەر و ئیجابی و بوونیادنەربێت، بەپێچەوانەشەوە دەتوانرێت بناغەبێت بۆ كەسایەتیەكی توندڕەوو و ڕەشبین و ڕوخێنەر، هەڵبەت ئەمەش كۆمەڵێك هۆكاری خۆی هەیە.
دەتوانم لە خێزانەوە دەستپێبكەم بۆ قوتابخانەو زانكۆ و كۆمەڵگە و ژینگە و ڕاگەیاندن.....هتد، هەروەها بۆ وڵاتێك كە سوود لەتواناكانی گەنج وەردەگرێت، گەنج سەرمایەكی زۆر گرنگە و جێی بایەخە، بۆیەش بە وریایی و سەرنجەوە مامەڵەی لەگەڵی دەكرێت.
هاندانی سەرسەخت هەیە بۆ بایەخدان بە هێز و توانا و هزر و بیری گەنج، چونكە داهاتوی خێزان و كۆمەڵگە و وڵات خۆی لە كەسایەتی گەنجدا دەبینێتەوە.
دروستبوونی كەسایەتی بەهێزی وێڕای ئەوەی دەگەڕێتەوە بۆ بارودۆخی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی كۆمەڵگە، دیسانەوەش لەسەر ڕاددەی گەشبینی گەنج دەوەستێت لە چۆنیەتی مامەڵەكردن لەگەڵ سەختیەكان و كێشە و گرفتەكان و خۆڕاهێنان لەسەر ئەوەی كەوا ڕاكردن و خۆكوشتن و ڕەشبینی هیچ لە بارودۆخ ناگۆڕێت و كێشەكان و سەختییەكان كۆتا پێناهێنن، بەڵكو ئارامگرتن و گەڕان بەدوای چارەڕێیەكی گونجاو باشترین چارەسەرە و بناغەی دروستبوونی كەسایەتی سەختیەكانە، لەگەڵ ئەوەش ئەركی دایك و باوك و جومگە كاریگەرەكانە هاوخەم و هاوهەنگاوی گەنجبن لەم سەردەمەی تەمەنیدا، چونكە لەهەموو كاتێك هاندەرترە بۆ هەڵەكردن لەبەرئەوەی لەم تەمەنەدا هەمیشە توێژی گەنج سەرسەخت و سەركێشن و زۆربەی كاتەكان تەنیا خودی خۆیان پێ ڕاستە و ئامادەن زۆرترین سەركێشی بكەن لەژیانیاندا، ئەمە وانەبێت بڵێم تەنها گەنج هەڵە دەكات، نەخێر، مرۆڤ لە چركەساتی بوونیەوە تا مردن شایەنی هەڵەكردنە، بەڵام سەرنجی بابەتەكەم زیاتر دەخەمە سەر توێژی گەنج، چونكە ڕاگرانی كۆمەڵگە لەمڕۆ و ئاییندە هەر توێژی گەنجانە.
لە دونیای ئەمڕۆماندا هەموو ئەوەی توێژی گەنجی پێ سەرقاڵ كراوە بابەتی سیاسی، یاخود تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان، یا سەرسام دەبێت بە كەسێك لەڕووی سۆزدارییەوە، ئەمانە و چەندەها شتی تر هەن، كە بوونەتە كار و خەونی مەزنی زۆربەی گەنجان و كەمتر داهێنەر و بیرمەندن، ئەمەش خۆی لەخۆیدا زیانێكی مەزنە بە گەنج دەگەینرێت و دوای تێپەڕینی ئەم قۆناغە مرۆڤ هەستدەكات كە پڕچاڵاكترین و بەتواناترین قۆناغی ژیانی بەچی بەڕێكردووە و كاتەكانی بەفیڕۆ داوە، ئەمەش تەنیا تایبەتمەند نییە بەتاكە كۆمەڵگەیەك یان وڵاتێك، بەڵكو شتێكی گشتگیرە و بەپێی شوێن و كات و تاك گۆڕانی تێدەكەوێت، دروستكردنی كەسایەتی خۆی لە سوود وەرگرتن لە هەڵەی دەوروبەر دەبینێتەوە و تاقیكردنەوەی ئەزموونی جیاواز وخوێندنەوە وبوێری وبڕوابەخۆبوون و تێكەڵبوون لەگەڵ كۆمەڵگە و تاكەكانی و سودمەندبوون لە زانایی و داناییان، بەشداربوون لە كۆڕ وكۆبوونەوە و خوێندنەوە، جگە لەهەموو ئەوانەی ئاماژەم پێدان هەبوونی ئیرادە بۆ خۆ پێگەیاندن و دروستكردنی كەسایەتی پێویستیەكی حەتمی گەنجە.

زۆرترین بینراو