یاسایی چاکسازی هەندێك لایەن نیگەران دەکات !

یاسایی چاکسازی هەندێك لایەن نیگەران دەکات !

 

هاندانی خەڵك بۆ خۆپێشاندان لە پای چی ؟

موڕشید برادۆستی – سۆران: دوای ئەوەی پەرلەمانی كوردستان بەدەنگی زۆرینەی ئەندامانی ئامادەبووی دانیشتنی ژمارە(15) پڕۆژە یاسای چاكسازی لە خانەنشینی ومووچە و دەرماڵە و بەخشین وئیمتیازاتەكانی دیكەی پەسندكرد، ئێستا حكومەتی هەرێمی كوردستان هەنگاوەكانی جێبەجێكردنی یاساكەی دەستپێكردووە و بەپێی زانیاریەكان ئەنجومەنی وەزیران هەموو هەوڵ دەدات تا بەكردەیی بچێتە وای جێبەجێ كردن .
سەرەتای پێكهێنانی كابینەی نۆیەمی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، مەسرور بارزانی، سەرۆكی ئەنجوومەنی وەزیران دووپاتیكردەوە، لەگەڵ دەستبەكاربوونی حكوومەتەكەی، كاری لەپێشینەیان هەنگاوەكانی چاكسازی دەبن، بۆ ئەو مەبەستەش پڕۆژە یاسایێكی پێشكەش بە پەرلەمان كرد و دواجار لە رێكەوتی 16-1-2020، بەسەرۆكایەتیی د.رێواز فایەق سەرۆكی پەڕلەمانی كوردستان و جێگر و سكرتێری پەرلەمان بە زۆرینەی دەنگی ئەندامانی پەرلەمان پڕۆژە یاساكە تێپەڕێندرا و كرا بە یاسا.
لە دووای هەوڵدان بۆ جێبەجێ كردنی یاسایی چاكسازی و نەهێشتنی گەندەڵی لە خانەنشینی و موچە و دەڕماڵەدا، كەسانێك هەوڵی ناشرین كردنی یاساكە دەدەن و لەم سەر و بەندەدا هانی خەلك دەدەن بۆ خۆپیشاندان.
لەو بارەیەوە، فیسەل سادق مامۆستای زانكۆ و چاودێری سیاسی بە زاری كرمانجی گووت" یاسای چاكسازی كە لە پەرلەمانی كوردستان دەرچووە و سەرۆكی هەرێمیش واژووی لەسەر كردووە، بێگومان لەسەر حكومەت پێویستە كار لەسەر جێبەجێكردنی بكات وەكو دەستەڵاتی جێبەجێكار و ئەمە وێڕای ئەوەی كە پێشتر خودی پرۆژە یاساكە لەلایەن سەرۆكایەتی ئەنجومەنی وەزیرانەوە پێشكەش بە پەرلەمان كرابوو، بۆیە هیچ رێگرێكی یاسای نییە پێش بە جێبەجێنەكردنی یاساكە بگرێت، بە پێچەوانەوە ئەنجومەنی وەزیران و وەزارەتەكانی پەیوەست بەم یاسایە بەرپرسیار دەبەن لە ئەگەری جێبەجێنەكردنی یاساكە. بەڵام ئەوەی دیارە حكومەت زۆر جدیە لەسەر ئەوەی یاساكە بخاتە بواری جێبەجێكردنەوە، ئەوەش لە دوا ووتاری سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی كوردستان بەروونی دیاربوو".
ئەو مامۆستایەی زانكۆ، ئاشكراشی دەكات" دیارە هەندێ لایەن ناڕازین و نایانەوێ چاكسازی بكرێت، ‌پێم وانییە ئەوانە پشت بە هیچ بنەمایەكی یاسایی یان لۆژیكی ببەستن، بەڵام دەبێ ئەوەش بڵێین كە واقعی هەرێمی كوردستان هەردەم لە دۆخی پڕ لە كێبەركێی حزبیدا گوزەری كردووە، زۆر جاریش ئەو مونافەسە حزبیەش بووەتە ئەگەری ئەوەی كە زۆر دەستكەوتی مەزن لەبار براون كە زۆر گەورەتر بوونە لەوەی ئێستا، بۆیە پێویستە ئەو جۆرە بابەتانە نەبنە كەرەستەی ململانێی حزبی واباشترە لایەنەكان چاوەڕێ بكەن و سەیری دوای جێبەجێكردنی یاساكە بكەن. ئەو كات ئەگەر هەر جۆرە سەرپێچی یان لادان لە ئامانجی سەرەكی پرۆسەكە بینرا دەكرێ قسەی خۆیان بكەن، بەڵام لە ئێستادا هەر ڕێگریەك بكرێ ئەوە لەبەرژەوەندی گشتیدا نییە و بەلكو بەزەرەری هەموو لایەك تەواو دەبێت".
فیسەل سادق، روونی دەكاتەوە" خۆپیشاندان و دەربڕینی ناڕەزای مافێكی ڕەوای هەر تاكێكە كە هەست بە نادادپەروەری بكات یان بەدوای ژیانێكی باشتردا بگەڕێت، پێم وانیە لەم سۆنگەیەوە هەر خۆپیشاندانێك یان نارەزایەتیەك كە بەپێی رێكارە یاساییەكانەوە بێت نائاساییە، بە پێچەوانەوە ئەوە نیشانەی بزاوت و داینەمۆی پێشەكەوتنە، بەڵام كاتێك بارودۆخ گونجاو نەبێت و لایەنێك یان چەند لایەنێك بیانەوێ توڕەیی خەڵك و نالەباری بارودۆخ و گوزەرانی جەماوەر بقۆزنەوە و خەڵك هانبدەن بۆ رووبەرووبوونەوەی دەسەڵات لەم حالەتەدا با ئامرازەكەش ڕەوا بێت بەڵام كە ئامانجەكە ناڕەوا بێت قبوڵ ناكرێت، چونكە بنەمایەكی یاسایی هەیە كە دەڵێت لادانی خەراپەیەك بە پێش هێنانی باشیەك دەكەوێت، لەو كاتەشدا پێویستە دەسەڵات هاوسەنگی ڕابگرێت لە نێوان مافی هانیشتمانیان و ئەركی خۆی لە پاراستنی بەرژەوەندیە باڵاكانی ووڵات".
ئەحمەد بەكر نوسەر، لەبارەی جێبەجێ كردنی یاسایی چاكسازیەكە، دەڵێت" چاكسازی و چەسپاندنی دادپەروەری و ڕێگریكردن لەگەندەڵی و نەهێشتنی دوو موچەیی و موچەی زەبەڵاحی بێ شایستە مەترسین بۆسەركێ و بەرژەوەندیەكانی كام تاقم و گروپ دەخەنە مەترسیەوە؟!! كێ هاواری لێ هەڵساو دەنگی بەرزكردەوەو هەوڵی گێرەشێوێنیدا ئەوە بەدڵنیایی مەترسی كەوتنەبەر یاسای چاكسازی هەیە و دەیەوێ لەڕێگەی گەوجاندنی خەڵك و خۆڵ كردنە چاوی عەوام ئەو هەوڵانە پەك بخات كە پارتی لەپێناو چاكسازی و نەهێشتنی گەندەڵی و چەسپاندنی دادپەروەری دەیدات".
ئەحمەد بەكر، بۆ زاری كرمانجی ئەوەشی خستەڕوو، دەبێ خەڵك زیاتر وشیاربێ و بەقسەی ئەو بەرپرسەی نیوەی موچەكەی دەبڕدرێ یان ئەو ئەندام پەرلەمانەی موچەی خانەنشینی كەم دەكرێتەوەو ئەو وەزیرو بریكار وەزیرانەی بەناهەق خانەنیشیان بۆبڕاوەتەوە و لێیان دەبڕدرێ فریونەخۆن و نەبنە دەسكەڵای مەرامی ئەو بەناوڕۆشنبیر و چاڵاكانەی كەبەپلەی عەقید و عەمید، موچەی قەبەقەبە وەردەگرن و بەپێی یاسای چاكسازی لێیان دەبڕدرێ".
بەناز حەدێ پیشەی پارێزەرە بۆ زاری كرمانجی گووتی" یاسایی چاكسازی یەكێكە لە یاسا گرنگەكانی كوردستان هەرچەندە بە كردەیی نەچووەتە واری جێبەجێ كردن، لە 19 مادی گرنگ پێكهاتووە، ئامانجی ئەم یاسای چاكسازیە دەرچوێندراوە لە پێناو رێكخستنەوەی بواری وەزیفەی گشتی و خانەنشینی و لەسەرجەم بوارەكانی شارستانی و پێشمەرگایەتی و و هێزەكانی ئاسایشی ناوەخۆ لە پناو بەرپاكردنی دادپەروەری و یەكسانی لە خەرجكردنی مووچە و دەرماڵە و بەخشین و ئیمتیازاتە داراییە گشتیەكان، هەروەها رێگرتن لە سوود وەرگرتنی ناڕەوا و نایاسایی لە تەرخانكراوەكانی بوددجەی گشتی و رێگرتن لە بەهەدەردانی سامانی گشتی. ئەوەی گرنكە بوترێ ئەوەیە بە زووترین كات ئەم یاسا بە كردەیی جێبەجێ بكرێت و بەم جۆرە یەكسانی و دادپەروەری دێتە دی، بۆ حكومەتیش سوودی زۆری دەبێت، لە پێناو ڕێگری كڕدن لە بە فیرۆدانی سامانی گشتی".
لای خۆشیەوە، وەیسی سەعید ئەندامی پەڕلەمانی كوردستان بە زاری كرمانجی گووت" بەجێبەجێ كردنی یاسایی چاكسازی یەكێك لە بەشە گرنگەكانی هێڵە گشتییەكانی كارنامەی كابینەی نۆیەمی حكومەتی هەرێمی كوردستان جێبەجێ دەكرێت، كە هەنگاوێكی هەرە گرنگی چاكسازییە لە هەر دوو بواری كارگێری وداراییدا. بەدڵنیایەوە هەنگاوی تریشی بەدوادادێت بۆ چاكسازی كە مەبەست لێیان تەنها بەرژەوەندیی خەڵكی كوردستان وهێنانەدی دادپەروەرییە. هەرچەندە پرسی چاكسازی دیارترین دروشمی هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردنی لایەنەكان بوو، كە بەڵێنی بەدێهێنانی دادپەروەری و نەهێشتنی گەندەڵی وچاكسازیان دەدا، بەڵام وەك تێبینی دەكرێت، هەوڵی دروستكردنی ئاستەنگ و دژایەتیكردنی یاسایەكە دەدرێت، كە ئەمەش بڕیارێكی مەترسیدارە و خۆكوژی سیاسیە.
زیاتر گووتی" هەرچەندە ئیرادەی چاكسازیخوازن زۆر بەهێزە و هەردەبێ جێبەجێبكرێت، كە پێویستە بۆسەرخستنی هەرهەموومان پشتیوانی لێبكەین و تێكەڵی ناكۆكییە سیاسییەكان نەكرێت، چونكە لەبنەڕەتدا یاساكە هی هەموو لایەنەكانی بەشدارە لەكابینەی نۆیەم. بە ئەنجامدانی چاكسازیش جگە لەوەی كارەكان زیاتر شەفاف دەبن و دادپەروەریی دێتەدی. لە هەمانكاتدا رێگریش دەكرێت لەوەی چیتر لەژێر هەرناو و بیانوویەك بێت سامانی گشتی بەهەدەربدرێت یان بەمیزاج و بە نایاسایی پلەبەرزبكرێتەوە، یا خەڵك خانەنشین بكرێن. بەگشتی خەڵكی شایستە مافەكانیان پارێزراو دەبێت.
بە گووتەی ئەو ئەندام پەرلەمانە، خەڵكانێك زیانیان پێدەگات لە چاكسازی، بۆیە ئاستەنگ و تەگەرەی بۆ دروست دەكەن، دووپاتی كردەوە" هەروەك سەرۆكی حكوومەت راگەیاند گرنگە لە بەرەی هاووڵاتییان دابین و ئەم خواستەیان جێبەجێبكرێت. چۆن ئەركی پەرلەمانی كوردستانە چاودێری چۆنیەتی جێبەجێكردنی یاساكە بكات، حكوومەتیش دەبێت بەپێی یاساكە هەرسێ مانگ جارێك راپۆرتی خۆی ئاراستەی پەرلەمان بكات. مافی هاووڵاتیانیشە بەدواداچوون بۆجێبەجێكردنی یاساكە بكەن و لەڕاستی هەموو بابەتەكان ئاگاداربن و چیتر خەڵكانێك بۆ مەبەستێكی سیاسی خەڵك چەواشە نەكەن.
تارا شوان پسپۆڕی ئابووری، لە بارەی جێبەجێ كردنی یاسایی چاكسازی و كاریگەری ئابووری بەسەر بودجە و توانا داراییەكانی كوردستان، بۆ زاری كرمانجی ئەوەی خستەڕوو" پڕۆژەی چاكسازی لە حكومەتی هەرێمی كوردستان، بەبەردەوامی دەبینرێت كە هەموو حكومەت لە هەوڵی جێبەجێكردنی دایە، ئەگەر چی ئەو هەنگاوە زۆر ئاسان نابێت، لەبەر ئەوەی بەردەوام ناكۆكی هەیە لەنێو حزبەكانی ئۆپۆزسیۆن و تەنانەت حزبە بەشدارەكانیش لە حكومەت، ئەزموونی حزبایەتی لە هەرێمی كوردستان زۆر بەهێزە و حزبەكانیش لەپێناو بەدەستهێنانی دەنگ و لاینگری زیاتر، زۆر كەسیان وەك بندیوار و بێ دەوام كردن مووچەخۆر كردووە".
تارا شوان ، ئاماژەشی بەوەدا" ئەم كابینەیەی حكومەت، زۆر پێداگری لەسەر چاكسازی و سیستەمی هەرێمی كوردستان كردووە و دەكات، چاكسازیەكەش تەنها لە مووچەی پلە باڵاكان نابێت، بەڵكو بەڕێوەبەرە گشتییەكان و راوێژكارەكان و ئەندامانی پەڕلەمان و وەزیر و جێگرەكانیان و هەموو ئەو كەسانەی كە بە ناشایستە خانەنشین كراون، كە تەواوی ئەوانەش بونەتە بارگرانی لەسەر میزانییەی حكومەتی هەرێمی كوردستان، كە وای لێهاتووە 85% مووچەی حكومەتی هەرێم بۆ مووچەی ئەو خەڵكەن كە بەڕاستی كار دەكەن و لە نێویشدا كەسانێك هەن كە پابەند نین بە دەوامەوە".
ئاشكراشی كرد" ئەو چاكسازیەی حكومەت زۆر بواری دیكەش دەگرێتەوە، وەكو بواری ئابووری و دارایی و گرێبەستە نەوتییەكان و رێكخستنی باج و دەروازە سنووریەكان، بۆیە گەلێك پێویستە كە تەواوی لایەنە سیاسیەكان و پێكهاتەكانی كۆك بن لە سەر جێبەجێ كردنی یاساكە، ئەگەرچی لەوانەیە رێژەیەكی كەمی خەڵكیش زەرەرمەندبن ، بەڵام سوودمەندی یەكەم لایەنی گشتی و خەڵكە".
ئەو پسپۆڕەی ئابووری، دووپاتی كردەوە، بەدڵنیایەوە كاریگەرە باش و ئەرێنیەكانی ئەو یاساییە لە ئایندە بەدیاردەكەوێت لەسەر سیستەمی حكومڕانی و شەفافیەتی باج و داهەت و پرسی بوودجە و مووچە، بەمەش حكومەتەكە بەهێزتر دەبێت، بۆیە ناكرێت حكومەت لەپێناو ناڕازیبوونی حیزب و لایەنەكان واز لەجێبەجێكردنی ئەو یاسایە بێنێت ، بەگەڕانەوەی پارە بەهۆی یاسای چاكسازیەوە دەتوانرێت وەبەرهێنانی زیاتر بكرێت، ئەمە جیا لەوەی كە چاكسازی داوای حكومەتی عێڕاقیش بوو، بەوەی كە رێژەی زۆری مووچەخۆرانی هەرێم ، حكومەتی ناوەندی تووشی شۆك كردبوو".

زۆرترین بینراو