مۆدێرنیزم و پێشكەوتنی شوناس

دانەر عەزیز

لەم سەردەمەدا لە جیهانێكی تەواو جیاوازدا دەژین، جیهانێك كە رۆژ بە رۆژ بچوكتر دەبێتەوە بەهۆی پێشكەوتن لە بواری تەكنەلۆژیا و ئامێرە ئەلكترۆنییەكان كە ئێستا لە سەرتاسەری دنیادا بڵاوبوونەتەوە. ئەم ئامرازنە بەهۆی پەرەسەندنی بەردەوامییانەوە كاریگەرییان زۆر زیاتر لە جارانە لەسەر ژیانی مرۆڤ، بۆیە ئەمڕۆ لەم جیهانە پەستێوراوەدا هیچ كۆمەڵگەیەك نییە كاریگەری جیهانی لەسەری نەبێت لە هەموو بوارەكانی (كلتووری، ئابووری و سیاسی).
بە جیهانیبوونی بوارەكانی ئابووری و سیاسی سەرەتا لەلایەن نەتەوە رۆژئاواییەكانەوە دەستی پێكرد بە پێشەنگایەتی بەریتانیا، هەر ئەمەش بووە هۆكاری بڵاوبوونەوەی تەكنەلۆژیا و كلتوورەكەی ئەوان لە سەرتاسەری دونیادا.
واتە دەكرێ بڵێین تا رادەیەكی زۆر ئەوان سەركەوتوو بوون لە بە یەك بەستنەوەی هەموو بەشەكانی جیهان، ئەمەش بەهۆی گواستنەوەی تەكنەلۆژیایی پەیوەندی بۆ هەموو كیشوەرەكان.
جیهانیبوون وەك دیاردەیەكی مێژوویی لە دوای نوێبوونەوەی ئەوروپا بە كۆمەڵێك بەها وەك (ئازادی، یەكسانی، مافی مرۆڤ و دیموكراسی) خواستی فراوانبوونی هەیە، بەڵام هەمیشە تایبەتگەرا توندڕەوەكان وەك فاشیزم و ئیسلامی سیاسی كە نوێنەری راستەقینەی گەلان نین بە شێوازی جۆراوجۆر بوونەتە بەربەستی چەسپاندنی ئەم كلتوورانە لە كۆمەڵگەدا، بە تایبەت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
بەڵام ئێستا كە گەلان خواستی جیهانیبوونیان هەیە هیچ دەسەڵاتێك توانای كۆنتڕۆڵكردنی ئەوانی نیە، چونكە لە سەردەمی تەكنەلۆژیا و زانیاریدا كۆمەڵگەكان بە یەكجاری گرێنەدراون بە هیچ سیستەم و دەزگایەكی سیاسی.
 لە ئێستایی مۆدێرندا بڵاوبوونەوەی ئامرازەكانی جیهانیبوون لە هەر كۆمەڵگەیەكدا دەبێتە دەرفەتێكی زۆر باش بۆ تاكەكان، كە بەهۆیەوە دەتوانن ئاگاداری هەموو زانیارییەكان بن لەسەرتاسەری جیهان.
بەڵام كاریگەرییەكانی ئەم بارودۆخە مۆدێرنە لەسەر روحی كۆمەڵگە وەك یەك نین، لە هەندێك لە كۆمەڵگەكاندا ئەنجامی كاریگەرییەكان نەرێنین بەهۆی نەبوونی پاشخانی ئاگایی، لە هەندێك لە كۆمەڵگەكانیشدا بە پێچەوانەوە پێشكەوتنێكی زۆر لە بڵاوبوونەوەی زانیاری زانستی روویداوە. واتە دەكرێ بڵێین كۆمەڵگەكان جیهانی دەبن، بەڵام پیشكەوتن لە هەموویاندا رووینەداوە.
ئەو نەتەوانەی زانیارییەكان لە چوارچێوەیەكی زانستیدا وەردەگرن و بەشێوەیەكی سیستەماتیك دووبارە بەكاریان دێننەوە بۆ داهێنان و بەرهەمهێنان، لە ئەنجامدا  بە شێوەیەكی جیهانی توانایی داهێنانی كولتووریان پەیدا كردووە، هەر ئەمەش بۆتە هۆكاری پێشكەوتنیان لە فەزای جیهانیدا.
بەڵام ئەوەی گرنگە دەبێ بزانین بۆ نەتەوەكان ئازادی هەمیشە پێویستییەكە بۆ پێشكەوتنی شوناس.
ئەگەر نەتەوەی كورد ئەمڕۆ ئاگاداری ئەوە بێت كە لە بواری كلتووری پێشكەوتوو نییە، هەروها ئەگەر بەڕاستی لە هۆكارەكانی ئەم كارەساتە تێگەیشتبێت و بزانێت ئەمڕۆ تا رادەیەك لە باشوور و رۆژئاوا لە رووی شوناسییەوە ئازادە نابێ كات بەفیڕۆ بدات، دەبێ هەموو دەرفەتەكان بەكار بێنێت بۆ ناساندنی خۆیی و هەوڵی پێشكەوتنی كلتووری بدات.

 

 

 

 

بابەتى پەیوەندیدار بیروڕا

زۆرترین بینراو