گرنگی بڕیاری بە ئیدارەبوونی سۆران

شەمسەدین سەعید

بڕیاری بە ئیدارە بوونی سۆران دەسکەوتێکی گەورەیە  بۆ بونیاد نان و  گەشەکردنی ژێرخانی ئابووری و کارگێڕی، سۆران شاری شەهیدان و پێکەوەژیان ، سنورێکی فروان، شایەنی ئیدارەی سەربەخۆیە. 
سۆرانە شوینێکە لە هەموو رووێکەوە ئەشێ بۆ گەشەکردن لە هەموو بوارەکان هەم سنورێکی فراوانی هەیە چەندین قەزاو ناحیە و گوندی هەیە ، لە هەمان کاتدا کردنەوەی دەروازیەکە بۆ گەشەکردنی ئەو دەڤەرە، بێگومان ئەوەش دەسکەوتێکی گرنگە.
پڕۆژی ئیدارەی سەربەخۆ:واتە پڕۆژەی لامەرکەزی شتێکی باشە ئەگەر وەکو هی ئەمەریکاو بەریتانیاو  فەرەنساو ئەلمانیابێ بەدڵنیاییەوە دەسکەوتێکی گەورەیە ئەگەر بێت و بتوانین کوردستان بکەینە وڵاتێکی سیستەماتیک، چونکە  لامەرکەزیەت چەند جۆری هەیە، وەک  لامەرکەزیەتی ئیداری و  کارگێڕی ئابووری و  سیاسی هتد... 
 لامەرکەزی زۆر گرنگە بۆ پێشکەوتن و داڕشتنی بناغەیەکی بەهێز و شۆر بوونەوەی دەستهەڵات بۆ خوارەوە کار ئاسنی بۆ هاووڵاتییان دەکات و دەبێتە هۆی نەهێشتنی گەندەڵی و  رێکخستنی کار و  دابینکردنی هەلی کار و ئاسان کاری بۆ هاووڵاتییان کەبتوانن لە نزیکترین شوێن  کارەکانیان  رای بکەن بەبێ ئەوەی بگەرێنەوە بۆ مەرکەز، لەلایەکی تر بۆ سپی کردنەوەی کۆمەڵگەیە بۆیە شتێکی باشە هەر زوو کۆمەڵگەت بۆ دەردەکەوێت لە هەموو روێکەوە  وەبەرهێنت کێیەو بەهەدەرت کێیە  زۆر ئاسان کاریشە بۆ بەرەو پێش چوون.
ئەورووپاو ئەمەریکاو بەریتانیا  بەو لامەرکەزیەتە توانیان وڵاتەکانیان بەرەو پێش ببەن لە هەموو رووێکەوە،  لەروی ئابووری، سەربازی، کۆمەڵایەتی، لامەرکەزی واتا شۆر بوونەوی دەستهەڵاتە بۆ خوارەوە هیچ جیاوزی نامینێ لەبەینی دانیشتووێکی سەر سنوورو لەگەڵ داینیشووێکی هەولێر یان سلێمانی مافی هاووڵاتی راستەقینە دەردەکەوێ باشترین بژاردەیە بۆگەیشتن بە مافەکان بەبێ جیاواری هەموو شارو شارۆچەکەو دێ هاتەکانیان بۆ روون و ئاشکرا دەبێ هەم لە رووی رێژەی دانیشتووان و داهات و  خەرجی مانگانەو ساڵانە چی خەرجییە و چی داهاتە بۆی دەردەکەوێ ئەوەیە خاسیەتە باشەکانی لامەرکەزی راستە قینە نەک بۆ بزرکردن و دەست بەسەرداگرتنی داهات و  دزی و گەندەڵی، ئەوی باشە ئەبێتە پێش بڕکێو پێش کەوتنی بەینی شارو شارۆچکەکان وە پێش کەوتنی ئیداری و فەرهەنگی پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی ئەوەش کارێکی باشەبێ بۆ پێشکەوتن و رزگار بوونی وڵات لە هەژاری و بێ کاری، بەڵام ئەرکی هاووڵاتیش قوڕستر دەبێ کارەکان رێک دەخرێنەوە واتە هەلی کار زۆر بێ، چونکە تاک بەتاکی کۆمەڵگە رێکدەخرێن بۆ نموونە کەسێک مووچە خۆربێ رێگەی پێنادرێ شوفێری تەکسیبێ لەپەنا مووچەی خۆی کارێکی تربکات یان خانەیشنبێ بۆ نییە هیچ کارێکی تر بکات نەجوتیاری و نە ئاژەڵداری نە دووکانداری، چونکە خانەنیشە ئیتر مافی کاری نامینێ لەو روانگەوە ئەتوانین هەلی کار زۆر بکەین بیمەی بێکاریش بۆ بێکاران دابین بکرێ  ئەمەریکاو بەریتانیاو فەرەسناو ئەلمانیا توانیان گەورەترین سەرکەوتن بە دەست بێنن بە جێگیرکردنی لامەرکەزیەت بۆ پێش کەوتن و خۆشبەخی بۆ دانیشتووانیان و وەچارەسەریشە بۆ  بن بڕکردن و نەهێشتنی گەندەڵی ، وە کورت کردنەوەی هەنگاوەکانە گەورەترین دەروازەیە بۆ گەشەکردنی وڵات،چونکە کوردستان خاوەن ئابوورێکی بەهێزەو داهاتێکی زۆری هەیە  ئەگەر بێتو بەهەدەردانی تێدا نەبێ دڵنیام کورستان هیچی لە وڵاتانی دونیا کەمتر نییە،  خاوەن کشتوکاڵ و ئاوی شرین و کەشو هەوایەکی سازگارە ئەگەربێت و هەوڵو توانایەکانمان بخەینە گەڕ ئەتوانین بگەینە ئامانجەکانمان بۆیە نابێ لەپێناو مووچەی مووچە خۆران رووبکەینە بەغداو  داوای پارە بکەین، چونکە ئەوانیش لەبری پێدانی بڕە پارەیەک  داوای رادەست کردنی هەموو داهاتو ماف و ئازادیەکانمان دەکەن بۆیە هەتا بکرێ ئەبێ خۆ مان لەو داخوازیە دوور بخەینەوە بۆ ئەوەی پەرە بە ناو خۆی خۆمان بدەین، پەرە بە پێشکەوتن و یەکتر قەبوڵکردن و چاکسازی بدەین بۆ ئەوەی ببینە خاوەن وڵات و  سەربەخۆیی، بۆئەوەی نەکەوینە چاڵێک کەتوانای  رزگاربوونمان نەبێ راستە لامەرکەزیەتی ئیداری لەزۆر وڵات و هەرێمی دونیا هەیە پەیڕەو دەکرێ لامەرکەزیەتی ئیداری و کارگێری بۆکەمکردنەوەی رۆتینە بیرۆکەیەکی ئیداریە بۆ شۆر کردنەوەی دەستهەڵاتە لەسەرەوە بۆ خوارەوە بۆئەوەی  دەستهەڵات بەس لەلایەن مەرکەزەوە نەبێ لامەرکەزی ریفۆرمێکی سەردەمیانەی کارگێڕیە بۆ کورت کردنەوەی کارئاسانی بۆ هاووڵاتییان بۆ نموونە هاوولاتییەکی دەڤەری سیدەکان یان باڵەکاتی بۆ واژوێک نەچێتە هەولێرو یان بۆ خێرا کردنی ئیشو کاری هاووڵاتییانە، وە داد پەروەریە لەداهاتوو بۆ رێکخستنەوەی وڵات و هاووڵاتی پێشکەوتنە، چونکە سەروەت و سامان بەیەکسانی دابەش بکرێ بەسەر شارو دێهاتەکانی هەموو ناوچەکان بەیەکسانی، هاوولاتییەک یان فەرمانبەرێک بۆ گواستنەوە یان جێگۆرکێ  بۆ چەندمانگ چاوەڕێی واژۆی سەرۆک وەزیران بکات ئەوەش  خاسیەتە باشەکانی لامەرکەزیەتە هیوادارم کورد بتوانی رێگە چارەی سەرکەوت و بگرێتە بەر بۆ پێشکەوتنی کوردستان و رزگاربوونی یەک جارەکی دانانی بناغەیەکی بەهێز بۆ کوردستان  ئەوەیە لامەرکەزی راستەقینە.

زۆرترین بینراو