ئەژین جەوهەر: پێویستە كێلی كێلەشین بگەڕێندرێتەوە شوێنی خۆی

ئەژین جەوهەر: پێویستە كێلی كێلەشین بگەڕێندرێتەوە شوێنی خۆی

"هەبوونی سەدان شوێنەوار دەیسەلمێنن بەر لە هەزاران ساڵ مرۆڤ لەم ناوچەیە ژیاوە"
دیدار-محەمحەمەد هەسنانی
 دەرچوویەكی شوێنەواری زانكۆی سەلاحەدین، لە دیدارێكی زاری كرمانجی دەڵێت "شوێنەوارەكان شارستانەییەتی دوێنێ و ناسنامەی ئێستاو داهاتوومانن، پێویستە هەموومان هاوكار بین بۆ پارێزگاری كردنیان، بەپێویستیشی دەزانێت مۆزەخانەیەكی تایبەت لە سنووری ئیدارەی سەربەخۆی سۆران بكرێتەوە، بۆ كۆكردنەوەی ئەم پارچە شوێنەوارانەی لە ناوچەكە دەدۆزرێنەوە.
   م.ئەژین جەوهەر، دەرچووی بەشی شوێنەواری زانكۆی سەلاحەدین، بە زاری كرمانجی راگەیاند: " شوێنەوار ناسنامەی گەلانە ئەركە پارێزگاری لێبكرێت، لە كوردستانیش چەندان شوێنەواری گرنگ هەن، كە بۆچوون لە مێژوو كەلتووری كۆنی نەتەوە دەكەن، ئەركە لێكۆڵینەوەیان لەسەر بكرێت و هاوشێوەی وڵاتە پێشكەوتووەكان گرنگی و بایەخیان پێبدرێت، بەتایبەتیش ناوچەیەكی وەك سنووری ئیدارەی سەربەخۆی سۆران، تایبەتمەندیەكی زۆری هەیە لە رووی بوونی سەدان شوێنەوار كە دەیسەلمێنن بەر لە هەزاران ساڵ بگرە زیاتریش مرۆڤ لە ناوچەكە ژیاوە، ئەوەش وایكردووە كەتەنانەت شوێنەوارناسە جیهانییەكان لە ناوەڕاستی سەدەی رابردوو تا ئێستا روو لە دەڤەرەكە بكەن، بە مەبەسستی ئەنجامدانی كاری هەڵكۆڵینی شوێنەواری لە ناوچەكە، بۆ نموونە وەك ئەشكەوتی شانەدەر و بێستون و ئەشكەوتە دەیان و بانە هێلك و گردە دەشت و مجێسەر و چەندان ناوچەی دیكەی شوێنەواری سنووری شارو شارۆچكەكانی ئیدارەی سەربەخۆی سۆران".
 لە بەشێكی دیكەی قسەكانیدا گووتیشی: "شوێنەوارەكان شارستانەییەتی دوێنێ و ناسنامەی ئێستاو داهاتوومانن، پێویستە هەموومان بەیەكەوە هاوكار بین بۆ پارێزگاری كردنیان، پیویستیشە هەوڵی ئەوەبدرێت مۆزەخانەیەكی كلتووری شوێنەواری لەدەڤەری سۆران بكرێتەوەو سەرجەم ئەو پارچە شوێنەوارانەی لە دەڤەرەكە دەدۆزرێنەوە كۆبكرێنەوەو لە مۆزەخانەكە دابندرێن، وەك دیاریشە دەڤەری سۆران شوێنێكی گەشتیارییە و ساڵانە خەڵكێكی زۆر سەردانی ئەم دەڤەرە دەكەن، بە بوونی مۆزەخانەش سەرەنجی زیاتری گەشتیاران و خەڵكەكە بۆخۆی رادەكێشێت و كاریگەری دەبێت لەسەر بووژانەوەی ئابووری ناوچەكە".
  ئەژین جەوهەر ئەوەش دەخاتەڕوو: "لە ناوچەیەكی وەك رواندز، بەپێی تایبەتمەندی و هەڵكەوتەی ناوچەكە، هەروەها لە چەند سەدەی رابردوو میرنشینی سۆران حكومڕانی ناوچەكەی كردووە، تا ئێستا چەندین پارچە شوێنەوار و تۆپ و پاشماوەی میرنشینەكە ماون و ئەركە بە ئەمانەتەوە كۆبكرێنەوەو گرنگیان پێبدرێت، هەروەها پارێزگاری لە شوێنەوارەكانی وەك قەڵاو قۆنگرەكانی میرنشینەكە بكرێت، بۆ ئەوەی روو لە ناوچوون نەكەن و بۆ ئێستاو نەوەی داهاتوو وەك ناسنامەیەك بمێننەوە".  
  ئەو دەرچووی شوێنەواری زانكۆی سەلاحەدین، ئاماژەی بەوەشكرد "دەڤەری برادۆست بە چەندین ناوچەی شوێنەواری دەوڵەمەندە یەكێك لەو شوێنەوارانەش بریتییە لە كێلی كیلەشین بە یەكێك لە شوێنەوارە هەرە گرنگەكانی هەزارەی یەكەمی بەرد لە زاین دادەنرێتن، لە رووی جوگرافییەوە كێوی كێلەشین دەكەوێتە نێوان شارۆچكەی سیدەكان، لە باشوری كوردستان سنووری ئیدارەی سەربەخۆی سۆران و شاری شنۆ لەرۆژهەڵاتی كوردستان، ئەو بەردە شوێنەوارییە لە دوای ساڵەكانی هەشتاكان لە جەنگی هەشت ساڵەی عێراق ئێران، بردراوەتە ناو خاكی ئێران و لە مۆزەخانەی شوێنەواری كلتووری ئورمیە دانراوە، پێویست بوو لایەنە پەیوەندیدارەكان و شوێنەوارناسان هەوڵی گەڕاندنەوەی ئەم شوێنەوارەیان بدابایە بۆ دانانەوەی لە شوێنی خۆی، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەكرێت هاوشێوەی بەردەكە لە هەمان شوێنی كیلەشین دروست بكرێت، تا نەبێتە هۆكاری ئەوەی شوێنەواری كیلەكەش بە یەكجاری لەناو بچێت و نەمێنێت، چونكە ئەوە كاریگەری زۆری دەبێت لەسەر نەوەی داهاتوو".


نووسراوە وەرگێڕاوەكەی سەر بەردی كێلەشین:
 كاتێك (ئیشپوینی) كوڕی (ساردور) پاشای گەورە، پاشای بەهێز، پاشای جیهان، پاشای وڵاتی (نایری) سەروەری گەورەی شاری (تووشیباشار) و (مەنوا) ی كوڕی، بۆلای خودای (خالیدی) لە شاری (مووساسیر) و  بۆ ئەم پەرستگە بەرزەی كە بۆ خودای (خالیدی) بینا كرابوو هاتن، (ئیشپوینی" كوڕی "ساردور") ئامرازی بە نرخی شەڕ و رەوەی جوانی هێناون، (ئیشپوینی) كەل و پەلی مەفرەغی و دەفری مەفرەغی هێناون. (ئیشپوینی ) رەوەی زۆری هێناون".
هەمووی ئەم دیارییانەی دووبارە بۆ پەرستگە داناون. (ئیشپوینی) تەواوی ئەم دیارییانەی لە بەرامبەر دوازدە (خالیدی) بۆ بەردەوامی ژیانی خۆی، پێشكەش بە خودای (خالیدی) دەكا.
(ئیشپوینی) بە نیشانەی خێر، 1112 مانگا 9120 مەڕ و بزنی قەڵەو و 12480 بزنی قەڵەوی بۆ بەخشین هێناوە. كاتێك (ئیشپوینی) كوڕی (ساردور) پاشای گەورە، پاشای بەهێز، پاشای جیهان، پاشای وڵاتی (نایری) سەروەری گەورەی شاری (تووشیبا شار) لە بەر خودای (خالیدی) پاڕایەوە، بۆ بەزەیی خودای (خالیدی) ئەم دواتر (ئیشپوینی) ئەم ئاژەڵ و كەلوپەلانەی لە رێگای دەروازەكانی پەرستگەی خودای (خالیدی) دانا. لە (مووساسیر) پاسەوانەكان رەوەكانیان بەردابوون یان لە پاراستنیان كۆتاییان كردبوو.
لە بەر دەرگای خودای (خالیدی) دزیان و فرۆشتیان. ئەوەیكە لەم كاتەدا كە (ئیشپوینی) كوڕی (ساردور) و (منوا) كوڕی (ئیشپوینی) بۆ پاڕانەوە هاتنە شاری (مووساسیر) رەوەیەكیان پێشكەش بە خودای (خالیدی) كردو ئاوایان گوت: هەر كەس ئەو رەوانە لە بەر دەرگای خودای (خالیدی) بدزێ، هەر كەس ببێنێ كە دەیاندزن و خۆیان لە تاریكیدا ون دەكەن.
 هەركەس كە لە ناو شاری (مووساسیر) دەژی و دەبیسێ كە ئەو رەوانە لە بەر دەرگای خودای (خالیدی) دەدزرێن و لەگەڵ خۆیانیان دەبەن و پێی ناڕەحەت نابێ، خودای (خالیدی) هیچ بەزەییەكی بۆ ئەو كەسانە نییە و وەچەی لە سەر زەوی هەڵدەگرێ. هەر كەس ئەم نووسراوەیە لێرە هەڵگرێ، هەركەس ئەم نووسراوەیە بشكێنێ، هەركەس كە بە كەسێكی تر بڵێ: بچوو ئەم نووسراوەیە بشكێنە، تەواوی خوداكانی شاری (مووساسیر) خودای (خالیدی) خودای (هەوا) و خودای (هەتاو) وەچەی لە سەر زەوی ناهێڵن.

 

 

 

 

 

زۆرترین بینراو