بە هەرێم بوونی پارێزگای سلێمانی تەنها موزایەدەیەكی سیاسییە

بە هەرێم بوونی پارێزگای سلێمانی تەنها موزایەدەیەكی سیاسییە

راپۆرت: محەمەد هەسنانی
چالاكوانان و راگەیاندكارانی شاری سلێمانی، لە راپۆرتێكی زاری كرمانجی دەڵێن "پرسی بە هەرێم كردنی شاری سلێمانی پلانی نەیارانی كوردەو دەیانەوێت لەو رێگەیەوە زیان بە خودی دانیشتووانی ئەم پارێزگایەو قەوارەی هەرێمی كوردستان بگەێنن.
حەیات مەجید، ئەندامی خولی پێشووی پەرلەمانی كوردستان لە شاری سلێمانی، بە زاری كرمانجی راگەیاند: "پرسی بە هەرێم كردنی پارێزگای سلێمانی، دژ بە قەوارەی هەرێمی كوردستان و بچوككردنەوەی زیاتری پارێزگای سلێمانییە، چونكە سلێمانی لە چوارچێوەی هەرێمی كوردستاندا پارێزگایە، نەك پارێزگایەك بێت سەربە عێڕاق بێت و بیەوێت هەرێمێك بۆ خۆی رابگەێنێت، ئەمە كۆمەڵێك كەسی بەناو چالاكوان و بەناو سیاسین ئەو پرسەیان وروژاندوەو تیرێكە ئەیگرنە سلێمانی ئەو شارە شایستەی ئەوە نییە بكرێتە قوربانی، لە كاتێكدا كە خۆی شاری هەڵمەت و قوربانییە".
گووتیشی: "هەرێمی كوردستان لە دێرزەمانەوە تا ئێستاش چاوچنۆكی وڵاتانی لەسەر بووە چۆن كاتی خۆی دابەشكراین بۆ چەند پارچەیەك، ئێستاش هەریەك لەو پارچانە تموحی داگیركارانیان لەسەرە، كە ئێمە هەرچوار دەورمان بەئاگر دەورەدراوە، بۆیە بەدڵنیایەوە ئەمەش بەشێكە لە سیاسەتی وڵاتان، كە ئەیانەوێت، هەرێمی كوردستان زیاتر بەرەو وێرانكاری بەرن و ئەو ئەزموونەو خەباتەی كە هەیە بە هەدەربەرن، بەتایبەتی وڵاتانی دراوسێ وڵاتێكی وەك ئێران ئەیەوێت هەژموونی خۆی بسەپێنێت بەسەر هەرێمی كوردستان و بەتایبەتی لەسەر سلێمانی جێبەجێی بكات".
ئەوەش دەخاتەروو: " كوردستان زەرەرمەند دەبێت لەو بابەتەدا و سلێمانیش زەرەرمەندی یەكەمەو نەیارانی كورد دەچن لەسەر مەلەفی وا كار دەكەن، بابەتی وا ئەوروژێنن بۆ ئەوەی كورد نەگاتە هیچ ئامانجێكی خۆی، لە كاتێكدا ئێمە پێویستیمان بەوەیە كار لەسەر نەتەوەسازی بكەین، ئیش لەسەر كۆمەڵێك بابەتی تر بكەین، كە ئێمە ریفراندۆمان كرد بۆ ئەوەبوو كە بەكۆی دەنگ بەڵیەك بكەین بۆ سەربەخۆی ئەم وڵاتە، جا ئەگەر ئەم وڵاتە پارچە پارچە بكرێت و شارەكانی هەرێم هەرێم بكرێت، ئەوا زۆر زۆر خراپ ئەبێت ئەمە لێدانە لە ریفراندۆم و سەربەخۆی و لێدانە لە خودی سیڵمانی پێش هەرێمی كوردستان".
ئەوەشی ئاشكرا كرد: "كە بەداخەوە سلێمانی لەرووی سیاسیەوە شارێكی بێخاوەنەو لەرووی داهاتەوە تائێستا داهاتی ئەو شارە دیار نییە بە بەڕاستەقینەیی نازاندرێت چی بەسەر دێت، بۆیە جارێكی تر ئەگەر بیانەوێت دەست بخەنە سلێمانیەوەو ئاڵۆزی دروست بكەن، خەڵكی ئەم شارە زیاتر زەرەرمەند دەبێت زیانیشی بۆ قەوارەی هەرێمی كوردستان دەبێت، لەچەندین رووەوە.
توانا تقێ الدین چالاكوانی كۆمەڵی مەدەنی سلێمانی، بە زاری كرمانجی گووت " بەهەرێم بوونی پارێزگای سلێمانی لە ناو یەكێتییەكی نەتەوەیی و نیشتیمانی دا، پرسێكی موزایدەو ناواقیع بینی هەرێمی كوردستان و پرسە نەتەوەییەكەی ساڵە های ساڵە خەبات و تێكۆشان و قوربانی بۆ ئەدرێت، لەكاتێكدا نەتەوەی كورد كێشەی سیاسی و نەتەوەیی هەیە لەگەڵ داگیركەران و دەوڵەتی فیدڕاڵی عێراق. هەتا ئێستا كێشەكانی بەهەڵپەستێنراوی ماوەتەوە".
دەشڵێت " وروژاندنی ئەم پرسە مەرامی سیاسی لە پشتەو هەمیشە نەیارانی هەرێم هەوڵیان بۆ پەرت بوون و لە كەداركردنی ئیدارەی حوكمڕانی كوردستان داوەو نەیانەوێت نەوەیەك هەبێت بە ناوی كوردستان، بەداخەوە هەمیشە كەسانێك یان گرووپ و تاقمێك ئەكەونە ژێر كارێگەری ئەو نەیارانە، بۆ بەدی هاتنی چەند بەرژەوەندیەكی سیاسی و ماددی .. ئەگەر هەر لەسەرەتاوە تەماشای پڕۆژەی بەهەرێم بوونی پارێزگای سلێمانی بكەین، بۆ مان دەرئەكەوێت كە پرسێكی سیاسی نەزۆكە".
ئەوەشی خستەروو: "بەپێی پڕۆژە دەستووری هەرێمی كوردستان لە دەروازەی یەكەم ماددەی 2 بەشی 3 ئاماژە بەوەدرواوە كە نابێت هەرێمێكی نوێ لەنێو سنووری هەرێمی كوردستان دابمەزرێت، كەواتە ئەم پڕۆژەی بەهەرێمی كردنی پارێزگای سلێمانی دژی دەستور و بنەما نەتەوەیە، هەروەها لە دەستوری عێڕاقی فیدڕاڵدا لە بڕگەی یەكەم لەمادەی 117 دا دەڵێت ئەم دەستورە لەكاتی بەركاربوونیدا دان دەنێ بە هەرێمی كوردستان ئەو دەسەڵاتانەی هەیەتی وەك یەك هەرێمی فیدڕاڵی.
لەهەمان ماددەدا لە بڕەی دووەم ئەڵێ ئەم دەستورە دانان بەو هەرێمە تازە دروستكراوانەدا دەنێت كە بەگوێرەی بڕگەكانی ئەم دەستورە دەوست ئەبن، بڕگەكانی دەستوریش بریتین لە مادەكانی 118 و 119 و 120 و 121 كەواتە ئەو مادانە بۆ هەرێمە تازەكانن و پەیوەندیان بە هەرێمی كوردستانەوە نییە، هەرێمی كوردستان وەك یەك هەرێمی فیدڕاڵی دان بەخۆی و دەسەڵاتەكانیشی دانراوە، بەبێ هەمواركردنی ماددەی 117 دەستوری عێراقی فیدڕاڵ، بەهەرێم بوونی پارێزگایەكی هەرێمی كوردستان هیچ ئەنجامی نابێت و تەنها موزایەدەیەكی سیاسی نەبێت.
تارا بایز ئاغا، بەڕێوبەری دەنگی كوردستان لە سلێمانی، بە زاری كرمانجی راگەیاند: "پرسی ورژاندنی بەهەرێم كردنی سلێمانی، بێ بەهاكردنی دەست كەوتە بەدیهاتەكانی خەڵكی كوردستانە، كە هەرێمی كوردستان و حكومەتی كوردیە و بێڕێزی كردنە بەشوناسی كوردو بەهای نەتەوەیی، كاتێك گروپێك هەڵدەستێت بە شێواندنی بەڕێوەبردن و ئیدارەدانی شارێك بۆ بەدەست هێنانی خەونی ئەم گروپە، بۆ بڕێك داهات و سامان. خەیاڵ پڵاوی لای تاكی كورد دروست بكەن، بۆ بەرژەوەندی تایبەتی كەسی خۆیان تا فەزای دەسەڵات و سیاسی خۆیانی پێ فراوان بكەن، تاكە ئامانج مانەوەیان بێت لەگۆڕەپانەكەدا، كەواتە ئەمە جۆرێك لەیاری كردن و گاڵتە كردنە بەعەقڵی هەرتاكێكی سلێمانی لەخەونێكی پیلانگێڕی دەمێك لامەركەزی و دواتر بۆ بەهەرێم كردنی سلێمانی، پێویستە هەرلەم شارەدا هەڵوەستەی لەسەر بكرێت و خەڵكی ڕاستەقینەی ئەم شارەو خەمخۆرانی ڕێگەی لێ بگرن، پاشان دەنگ و خواستی ئەم گروپە بەهیج شێوەیەك بریتی نییە لە داواو خواستی گشتی خەڵكی سلێمانی، بەڵكو خەڵكی سلێمانی لەوە هۆشیار ترە بكەوێتە داوی كەرت و پەرتی و شەقار بوونی ئەوكەس و گروپ و لایەنانەی بۆ جێكردنەوەی خۆیان لەدەسەڵات سلێمانی و خەڵكەكەی بكەنە كارتی فشار".
دەشڵێت: " ئەمە جێ بەجێكردنی ئەجیندایەكی دەرەكی نەیارانی كوردە، دژی بوون و قورسایی هەرێمی كوردستان لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و بەڕێوەبردن و ئیدارەدانێكی نیشتمانی پارێزراو و ئاسایش و سەقامگیرە، هەروەها شێواندنی ئەزموونی هەرێمی كوردستان و سڕینەوەی شوناسەكەی، لەلایەكی تریشەوە هەوڵێكە بۆ بەكانتۆنكردنی كوردستانی نیشتمان و پەرش و بڵاوی دەسەڵاتی كورد و دۆزی نەتەوەیی، جگە لەوە سیناریویەكی لیخنی ناوخۆیی كە دەرهاویشتەو لێكەوتەی ململانێیەكی حزبیە".
لە كۆتایدا ئەوە دەخاتەروو "لە عێراقێكی فرە مەزهەبی شۆڤێنی وێرانەدا كەخراپترین ئیدارە دانی هەیە عێراقێك كە سەروەری نیشتمانی لەدەست داوە لەتێك دان و گەڕانەوە بۆ خاڵی سفر زیاتر هیچی تری لێ چاوەڕوان ناكرێت. لەڕوی نەتەوەییشەوە زیانێكی گەورە بە دۆزی كورد ئەدات و زیانیش بەقەوارەی هەرێمی كوردستان ئەگەێنێت، كە هەرگیز نابێت هەرێمی كوردستان وەك لێكچویەكی تری پارێزگاكانی عێراق ببینرێ كەپێشتر خواستیان بو لەلامەركەزی بووە، ئەمە تەنها دژایەتی كردنی هەرێمی كوردستانە ئەمە دیدی منە وەك تاكێكی شاری سلێمانی.