لێدوانی سیاسییەكان و كاریگەرییان لەسەر بارودۆخی دەروونی و كۆمەڵایەتی كۆمەڵگە

لێدوانی سیاسییەكان و كاریگەرییان لەسەر بارودۆخی دەروونی و كۆمەڵایەتی كۆمەڵگە

ئا/ رۆژان قیاس گەردی
كۆمەڵگە بكەوێتە هەر دۆخێكدا، هۆكارەكەی دەگەڕێتەوە سەر دۆخی سیاسی و ئابووری حكومەتەكە، بەڵام بەرپرس و كاربەدەستی سیاسی حكومەت رۆڵی سەرەكی دەگێرن لە ئاراستە كردنی دەروونی خەڵك، ئەو دۆخە دەروونیەی ئێستای هاوڵاتی كوردی پێدا تێپەڕ دەبێت، دۆخێكی تێكشكاوی سایكۆلۆژیە، كێ هۆكاری ئەم دۆخەیە، ئایا هەوڵ دەدرێت باشتر بكرێت یا زیاتر بشێوێنرێت؟
رۆژی مامەند، لێكۆلەری ستراتیژی هۆكاری ئەم دۆخەی ئیستای كۆمەڵگەی كوردی بەم شێوەیە رووندەكاتەووە" دۆخێكی زۆر ناخۆش تیكەوتوین كە بە دریژایی سەد ساڵ هیچ كات كورد ئەوەندە نا ئومید، و تێكشكاو نەبوو، گەر بەراوردی بكەین لەگەل ساڵانی هەشتاكانی سەدەی رابردوو، كە هیچ پارچەیەكمان لەدەستدا نەبوو تەنها هێزی پیشمەرگەمان هەبوو لەدوو پارچە، بەڵام سەركردەمان هەبوو بیرو باورەرمان هەبوو، و ئیرادەیەكی بەرزمان هەبوو، لە كاتێكدا هیچ ئیمكانیەتێكمان نەبوو هیچ توانایەكامان نەبوو، بەڵام چونكە ئیرادەمان هەبوو هەستمان بە زیندووی دەكرد، ئێستا لە كاتێكدا دوو پارچەمان لەدەستە بەڵام هەست بە تێكشكاوی دەكەین، ئەمە دوو هۆكاری سەرەكی هەیە، یەكەم هۆكاری دەرەكی دوای تێكشكانی داعشەوە دوای ساڵی ٢٠١٧ەوە، كتێك هەردوو دەوڵەتی دراوسێ، توركیا و ئیران بە هەماهەنگی لەگەڵ دەوڵەتی عێراق، جۆرێك لە پەیمانێكیان واژوو كرد كە بڕیاریاندا دەستكەوتەكانی كورد لە كوردستان كەم بكەنەوە، توركیا بە بیانووی ریفراندۆم دەستی پێكرد و بەهۆی پاشەكشێی ناوخۆییەوە، نیوەی كوردستان لەدەست چوو، و ئیرادەی خەڵك تێك شكا، هۆكاری دووەمیش هۆكاری ناوخۆییە، ئەوەی ئێستا هەیە كە بە دەستی كورد خۆی دروست بووە، بۆ تیپەڕاندن و چارەسەر كردنی ئەم دۆخە پێویستە هەرچی زووە ئەم جەنگە دەروونیە شی بكرێتەوە، میدیاكان دەبێ ئەمە شی بكەنەوە، ئەم جەنگەی دەروونیە كارێكی كردووە، دەبینین هەرچی خۆ بەدەستەوەدەرە و هەرچی كۆنە بەعسە، هەرچی سیخورە دەستی بەكار كردووە و ئەم هەڵەی قۆستۆتەوە بۆ تێكشانی ئیرادەی كورد، و بانگەوازی ئەوە دەكریت كە كورد ناتونیت خۆی بەڕێوە ببات و حكومڕانی خۆی بكات، ئەمەی دەكریت پیلانی دوژمنەو بۆ ئەتك كردنی كوردە، و پێویستە روبەڕووی ئەمە ببینەوە، بەڵام ئەوە بەو مانایە نایەت كە بێدەنگ بین لەسەر گەندەڵیەكان و سازش بكەین، بەڵكو پێویستە دۆسیەی دەرەوە لەگەڵ دۆسیەی ناوە جیا بكرێتەوە، چاكسازی بكرێت".
سەوری بێرۆخی، ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای هەولێر لەبارەی ئاراستەی لێدوانە نەرێنیەكانی كەسایەتییە سیاسیەكان لەسەر شێواندنی بارودۆخی كۆمەڵایەتی گووتی" لە هەموو كۆمەڵگەیەك هەر لێدوانێكی سیاسی، راستەوخۆ كاریگەری لەسەر كۆمەڵگەكە دروست دەكات، لێدوانی كەسانی بەرپرس و یا سیاسی بەشێوەی راستەوخۆ یا ناراستەوخۆ كاریگەری لەسەر بیركردنەوەی تاك دروست دەكات، كۆمەڵگەی ئێمەش بەهەمان شێوەیە، بە تایبەت كاتێك لیدوانەكە لە لایەن هەردوو حزبی دەسەڵاتدارەوە بێت، چ ئاراستەیەكی ئەرێنی یا ئاراستەیەكی نەرینی هەبێت، كاریگەری لەسەر لایەنی سایكۆلۆژی تاك دروست دەبێت، وەك دەزانین لەم ماوەیەدا كە حكومەت بە گشتی لە دۆخێكی نا جیگیردایە هەم لەرووی ئابووری و سیاسی، هەمیش بەهۆی ئەو دۆخەی كە ڤایرۆسی كۆرۆنا دروستی كردووە، دەبینین هەندیك لە ئەندام پەڕڵەمان و كەسایەتیە سیاسیەكان سود لەم بارودۆخە وەردەگرن بۆ تێكدانی سایكۆلۆژیەتی خەڵك، و باس لە هەلوەشاندنەوەی كیانی سیاسی حكومەت دەكەن، بەڵام ئەمە هیچ كات روونادات چونكە حكومەتی هەرێمی كوردستان بەرهەمی چەندین ساڵ خەبات و تیكۆشانی هەزاران شەهید و قوربانیدانی خەڵك بووە، بە چەند لێدوانێكی نەرێنیانە هەڵناوەشێتەوە، زۆرجار هەندێ كەسایەتی سیاسی نابەرپرس ئەم جۆرە لێدوانە نەرینیانە بڵاو دەكەنەوە كە ئامانجیان زیاتر شێواندنی مێشكی خەڵكە، نەك خزمەت كردن".
سەفین مەلا، لەم بارەیەوە گووتی" سیاسەت ڕشتەیەكی تێكەڵاو و هەمە لایەنە، جیا لە هەر زانستێكی دیكە ئەو ڕام ناكرێ و پێویستی بە بەڕوداو نییە، بەڵكو خودی خۆی خوڵقێنەری ڕوداوەكانە، گۆڕانكاریە باش و خراپەكان هەر لە ڕحمی وی دێنە دەرێ بۆیە دەڵێن سیاسەت بێ دایك و بابە! هەڵبژێردراوان و بگرە خۆسەپێنە سیاسییەكانیش(دیكتاتۆرەكان)، بەردەوام لەهەوڵی دەستڕاگەیشتندان بەو زانست یا ئەو تەكنیكانەدان، كە دەتوانن هەست و سۆز، تەنانەت نەستی كۆمەڵگە پێڕاكێشن بەلای خۆیان و پارت و بەرژەوەندیەكانیاند! هەر بەهۆی ئەو پۆزێشنەی كە بەهۆی ڕازی بوونی زۆرینە بە فێڵەكانی وەیگرتوە دەبێتە هۆی نائارامی گشتی و ئاشتی كۆمەڵایەتی دەخاتە ژێر پرسیاری بارگاوی بەترس و دڵە ڕاوكێ، هەركاتێ بیەوەێ، بەداخەوە زۆرینەی سیاسەتمەدارانی دونیا هیچ جیاوازییەكی ئەوتۆیان نییە لە تەك یەكدیدا، بۆیە هەر كاتێك بەرژەوەندیەكانیان كەمیكرد یان بەشێك كەوتە ژێر ترسەوە ئەوە بێ دودڵی ئامادەنە ئارامی و ئاشتی زۆرینە بشڵەژێنن یا هەر تێكی بدەن، چونكە ئەوان خۆیان و بەرنامە و بەرژەوەندیەكانی زۆربەیان نە لە ئارامیدا گەشەدەكات نە خۆشیان دەتوانن بەردەوام ببنە نوێنەری زۆرینە، سیاسەتی كورد، پێی وایە پیشەكەی هەم میراتە هەم بڕاندە بۆیە بەچاوی كوێخاو ڕەعیەت یا بازرگان و فرۆشیار لە زۆربەی بابەتەكانی پەیوەست بەكارەكەی دەڕوانێ! ئاخر ناو و پیشەی سیاسی لەكوردستان وەك شانسی بۆ زۆرینەی سیاسیەكانمان دەرچووە، بۆیە دونیا بینی و تێڕوانینەكانیان یا لە گیرفانەكانیان زیاتر پڕ ناكات، یا تا بەردەرگاكانیان بڕ ناكات، هەر كاتێكیش كاغەزی ڕاكێشراویان پێڕی دڵخوازی دەستی وانی پڕ نەكردەوە ئەوا زۆر لایان ئاساییە یارییەكە سەدو هەشتا پلە سەرەو ژوور بكەنەوە با تاك یا خێزان، یا كۆمەڵگە بەگشتی بكەوێتە دۆخێكی شێواو، بۆ ئەوان كێشە نییە، ئەوان لەبەر خۆپەرستی و بەرژەوەند خوازیان ئاگایان لەوە بڕاوە كە لێدوانێك یان بەكارهێنانی دەستەواژە یان زانیارییەكی هەڵە دەبێتە هۆی زیانگەیاندن بە تاك و خێزان، كۆمەڵگە بەگشتی لە وێنە گەورەكەدا، سیاسەتی كورد چونكە بەرهەمی شۆڕشی چەكدارییە بەردەوام لێكدانەوە و هەڵسەنگاندنەكانی یا كورت دەكات یان سەردەكات! لە ئەنجامیشدا باجەكەی گەل دیژمێرێ بە خاكەوە، سیاسەت لەو وڵاتەی ئێمە ئەوەندە بەپاشدا كشاوەتەوە گەل بەگشتی باوەڕی بە جەنگاوەرە ڕاستەقینەكانیش لاواز بوە، بەڵگەشم بۆ ئەوە ئەوەیە پێشمەرگە بە خوێنی خۆی خاكی پیرۆزی كوردستانی ئازداكردەوە دوای (١٠٠) ساڵ كەچی چەند سیاسییەكی نەزان و لادەر و تێكدەر، و بەرژەوەندی پارێز بێ گەڕانەوە بۆ ڕای گەل دۆڕاندیانەوە، ئەوە و دەیان بەڵگەی حاشا هەڵنەگری دیكە بەر چاو دەكەون لە مێژووی خەباتی سیاسی و ڕزگاری خوازی گەلەكەمان، زۆر جار كورتبینی سیاسییەكانمان بۆتە هۆكاری كارەساتی گەورە، نامۆترین دەرهاویشتەكانی سیاسەت و سیاسەتكارانی ئێمە بەبەراورد بە وڵاتانی دیكە ئەوەیە كە نمونەی باڵای زۆرینەی هەرە زۆری خێزانی كوردی وخبەی سیاسییە لە كوردستاندا! هەمان ئەو سیاسەتكارەش بۆتە مەكینەیەكی گەورە بۆ هاڕینی بەها پیرۆزەكانی تاكی كوردی و داماڵینوو دورخستنەوەی لە ئاشتی كۆمەڵاتی. كۆمەڵگە زۆر بەی جار بێ خواستوو ویستی خۆی لە كاریگەری وتەی سیاسییەكانەوە گلاوە و شیرازەی خێزانی خۆی كردۆتە قوربانی بۆی".
رۆژگار موحسین خەبات، چاڵاكوانی مەدەنی لە شاری هەولێر، بەم شێوەیە باس لە بێ متمانە بوونی خەڵك دەكات، بەهۆی لێدوانە نا بەرپرسیانەی كەسایەتیەكان " ڕایاڵــــــــــیتی ڕاگەیاندن چ نوسین و چ بینراو، چ بیستراو لە سۆشیال میدیا و تۆڕە كۆمەڵایەتیەكاندا، بە پێی كۆمەڵگە جیاوازی هەیە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەراست بە دەگمەن بۆ چەمكی خۆشگوزەرانی كۆمەڵگە و تاكەكانی بە كار دەهێنرێت، بەڵكو زیاتر لە بواری سیاسیدا كۆی تۆڕەكانی تەنیوە، كۆمەڵگەی كوردستانیش بە دەر نییە لەو دۆخەی راگەیاندن، و كوردیش لە هەموو ئەو میللەتانە، بەرزترین ڕێژەی كەسایەتی و هزرناسانی سیاسی لە ڕێی تۆڕە كۆمەڵایەتیەكانی سۆشیال میدیاوە لێدوان ئاراستە دەكەن، لێرەدا ڕۆژانە كەسایەتی سیاسی جیاوازو بیرو ئایدیای جیاواز بۆ خەڵك قسە دەكات، كە هزرو هۆشی خەڵكیان بەرەو ئافاتێك گەیاندووە، هەندێكیان سیاسەتەكەیان ئەوە كە ڕوداوەكان لە تراژیدیاوە بۆ ناواقعیانە و گاڵتە كردن بە مێشكی خەڵكەوە و ڕوداوە واقعیەكان بە فشە ناو دەبەن، ئەو لێدوانانە كاریگەریەكی نێگەتیف لە دەروونی گۆمەڵگە و خێزان دروست دەكەن، و ئینتیمای خەڵك بەرامبەر نیشتیمان و گەڵ و حكومەتەكەش نەمینێت، پەرتەوازەك دروست بێت، نمونەش كە بەهۆی قسەی هەندێك لە كەسایەتیەكان، خەڵك بڕوای بە بوونی كۆرۆنا نەمابوو ئەنجامەكەشی ئەوەبە كە خۆ نەپاراستن لە كۆڕۆناو بە فشە وەرگرتنی زیانەكانی، تا بەرهەمەكەی تووشبونی ڕێژەیەكی بەرچاوی خەڵك و قوربانیەكی زۆری لێ كەتەوە" .
رێبوار رەمەزان ، نوسەر و توێژەری كۆمەڵایەتی لەبارەی كاریگەریەكانی ئاراستە سیاسیەكان لەسەر خێزان و كۆمەڵگەی كوردی گووتی" وەك ئاشكرایە خێزان بچوكترین یەكەی كۆمەڵایەتیە و شانۆی كارلێك و پەیوەندییە كۆمەڵایەتیەكانە، تێدا تاكەكەس لە دایك دەبێت و گەشە دەگات و پێ دەگات و دەبێتە ئەندامێكی سەربەخۆی پشت بە خۆ بەستوو، بەهۆی خێزانەوە تاكە كەس رۆلە كۆمەڵایەتیەكان لە ناو و لە دەرەوەی خێزان وەردەگرێت، فێریان دەبیت بەهۆیەوە رۆڵ و پلە و پایەی كۆمەڵایەتی لە كۆمەڵگەدا بۆ دەستنیشان دەكرێ، بە واتایەكی تر خێزان یەكەم و كۆنتروین دامەزراوەی كۆمەڵایەتیە كه ‌تیایدا مرۆڤ فێری زمان و داب و نەریت و كلتوورو ئاین و هەلسوكەوت و بەها كۆمەڵایەتیەكان و یاسا و رێسا دەبێت، لە بونەورێكی بایولۆجیەوە دەگۆرێت بۆ بونەوەریكی كۆمەلایەتیی، سیاسیەكان و پار‌تە سیاسیەكان و دەسەڵات و هەموو ئەوانی تر، كە سەنتەرەكەیان كۆمڵگە و خێزان و تاكە‌ و ئەبێ لە خزمەتی كۆمەڵی مروڤایەتیدابن و هەست بە بەرپرسیارەتی بكەن بەرامبەر تاك و خێزانی كوردی، بەڵام بەداخەوە ئەمرۆ لە كوردستاندا زۆربەی سیاسیەكانمان بەبێ بەرپرسیارەتی ئەوەی لەدەمیان دەرئەچی باس ئەكەن بێ ئەوە پرەنسیپ و ئەتەكیەت و باردووخ و هەستی كەسانی بەرامبەریان لە بەرچاوبێ، بێ ئەوەی خوێندنەوەیان بۆ كۆمەڵگە و خێزان و تاك و بەهاو و سەروەریەكانیان هەبێ، ئەم لێد‌وانانە بەدڵناییەوە دەبیتە هۆی شلەژانی دەروونی تاك و خێزان و كۆمەڵگە، پێویستە‌ سیاسیەكانمان زیاتر هەست بەبەرپرسیارتی بكەن و معانات و ئاستی روشنبیری كەسانی تری كۆمەڵگە لە بەرچاوبگرن، ئەبینن لەمرۆدا له سەر بابەتێكی سیاسی، هەموویان شیكاری سیاسین و لە سەر بابەتیكی كۆمەڵایەتی هەموویان كۆمەڵناس و توێژەری كۆمەڵایەتین و لە سەر بابەتێكی نەتەوەیی هەموویان ناسیونالیستین و لە سەر بابەتە یاسیاییەكانیش هەمویان پارێزەرن بێ ئەوەی زانیارییان لەم بوارەنەدا هەبێت، هندێك لە سیاسیەكانمان لەكوردستان وەك پروفیسور وان وا هەست ئەكەن لە هەموو شتێ ئەزانن بەڵام تەنانەت كاری خوشیان كە سیاسەتە لێی شارەزا نین، دەنوسرێت و دەگۆترێت و دەبیستریت، ((پێویستە كیانی سیاسی هەرێمی كوردستان هەلبوەشێندریتەوە بگەرینەوە بەغدا، و راستەوخو لە ژێر ركێفی بەغدا بین و ئەو حكومەت و ئەو دەوڵەتە و ئەمە دەسەلاتەمان ناوێ و ئەم حزبە و ئەو حزب)) ئەمانە و دەیان دەستەواژەی تر، كە ئەگەر كەسێكی ئاسایی و هاولاتیەكانی سڤیل ئەم قسانە بكات، ئەمە رای خویەتی و ئەبی رێزی لێبگرین، بەڵام كاتێك ئەم وشانە لەدەمی كەسێكی سیاسی دەرئەچی ئەمەیان بڤەیە و مەترسی یە بو سەر كۆمەڵگە بەگشتی، ناكرێ هەر حزبەو بۆ مرامی سیاسی خۆی بێ گوێدانە بەرپرسیارەتی و هەست و سۆز و خەبات و قوربانیدانی هاوڵاتیان و هاونیشتیمانیان لێدوان بدات، ئەلبەتەش لەمرۆدا پرسی لێداونی سیاسی بەهەموو دەنگ و رەنگەكانیەوە یەكێكە لە ترسناكترین و بڤەترین ئەو مەترسیانەی كە گاریگەریەكی راستەوخۆی لەسەر دوورنی تاكی كورد هەیه ‌و بە ئاسانترین شێوە لێدوانەكان ئەچنە نیو هەموو مالێك، هەروەها باردووخی ئەمرۆی كوردستان مەترسی ڤایرۆس كۆرناو قەیرانی ئابووری و قەدەغەی هاتوو چوو، ئەمانە تا رادەیكی زۆر دڵ و دەرووونی تاكی كوردیان شێواندووە، رەنگە چیتر مروڤ نەتوانێ بەرگە بەسیاسیكردنی هەموو شتێ و تەنانەت پەتا و نەخوشیەكان بگرێ، بۆمنێكی هاوڵاتی ئەوەندە گرنگ نیە لە پشت مێزی كفتۆگویەكاندا لە ژێر پەردە رەشەكانی پارتە سیاسیەكان چی روودەدات، ئەوەی گرنگە هێمنی و ئارامی كۆمەڵگایە، ناكریت پارتە سیاسیەكان شكستەكانیان لەسەر حسابی هاولاتیان پربكەنەوە و بەلیدوانی سیاسی لابەلاو هەڵەدا دل و دروونی تاك بشلەژێنن، ئەوەی بۆئێمەی هاولاتیان گرنگە، ئارامی و پاراستنی خاك و سنوورەكانمان و تەندروستیبەكی باش بۆ كۆمەڵگە و موچە و مافەكانمانن. نەك رووخانی ئەم دەسەڵاتەو سرینەوەی خەباتی ئەم حزبە و ململانێی سیاسی، دەبوایە سیاسیەكانمان كار بكەن بو لێك نزیكبوونەوەی تاك لە دەسەڵات و حكومەت نەك بێ متمانەیی لە نێوان تاك لەگەڵ حكومەت و پارتە سیاسیەكان، جگە لەوەی پێویسته سیاسیەكانمان بە وریاتر لێدوان بدەن، گرنگیشە دەزگایەكانی راگەیاندنیش وریاتر و پێشەییانەتر كاربكەن و تاكەكان پشت شاشەی موبایل و لابتوبەكانیش لە سوشیال میدیا رێز لە ئیرادەی تاك و كۆمەڵگە بگرن".

 

زۆرترین بینراو