كوردستان و سیاسەتی نەرمە هێز وەك پێویستییەك

شوكر محەمەد هەركی

كوردستان و پێگە سیاسییەكەی لە هەڵبژاردان و گرنگی پێدانی نەرمە هێزدا كە بریتییە لە (سۆفت پاوەر) لە كارە هەرە لە پێشنەكان و ئەولەوییەتەكانیدا لێی چاوەروان دەكرێت، لە قۆناغی هەنووكەی و داهاتووشدا، چونكە سەركەوتنی هەموو پرسەكانی ناوچەی و نێودەوڵەتی هەمان رێچكە و رێگا دەگرنەبەر لە پەیوەندی نێوانیاندا، دەتوانین بڵێین بیناكردنی سیاسەتی سەركەوتووی نێودەوڵەتی لەسەر ( سۆفت پاوەر) بینا دەكرێت لە هەماهەنگی و پەیوەندی گرتن، لە هەموو وڵاتانی جیهاندا لە ئەمریكا و ئەوروپا... هەموو وڵاتانی تریش لە رۆژهەڵاتی ناڤینیشدا، بۆیە بۆ كوردستان هەم وەك زەروورییەك هەم وەك راستییەكی حاشا هەڵنەگر، دەبێ لە ئەولەوییەتی سەركردایەتی سیاسی و كوردستان و حكومەتی كوردستاندا گەڵاڵە بكرێت، وەك دەرچەیەك بۆ گونجان و بردنە پێشی( دۆزی ) رەوای گەلەكەمان چ لە ئاستی هەرێمی چ لە ئاستی نیودەوڵەتیدا.
ئەویش بەگرتنەبەری ئەم جۆرەی سیاسەت كردن كە نەرمە هێزە، كوردستان دەوڵەمەندە بەسەروەتەكانی ئەدەب، هونەر، كولتوور، ئەم كانیاوە هێزە لە سروشتی گەلەكەماندا، تەنها گرتنەبەری رێ وشوێن و جێبەجێكردنی دەوێت لە ئەمری واقع، لەوانە: سەرچاوەی كولتوور و ئەدەب و زمان و فەرهەنگی كوردییە، كە گوزارشتن لە (سۆفت پاوەر) لە پەیوەندی نێودەوڵەتی، بۆیە گووتمان كوردستان و گەلی كورد دەوڵەمەندە بەم سامانە نەتەوەییە لێ تەنها رەخساندنی دەرفەت و لە مەیدانی پراكتێیكدا كاری دەوێت، چونكە هەموو وڵاتانی سەركەوتوو ئەمجۆرە هێزە دەگرنەبەر لە ماملە و دانوستاندن و پەیوەندییەكانیان، كە هێزێكی لەبن نەهاتووی "كولتووری ئەم گەل و نەتەوانە" هەژمار دەكرێت، بۆیە باشترین دەرچە و رێگە چارەی سەركەوتووانە دەهێتە لەقەلم دان.
كوردستان سەكردایەتی سیاسی كەم تا زۆر لە گرتنەبەری لە مامەلەكانی لە رێگای نوێنەراتییەكانی حكوومەتی هەرێم، دەتوانم بڵێم رێژەییە، هەندێ شوێن باش و هەندێ شوێن لاواز، بۆیە دەكرێت بە نەخشەیەكی دارێژراو تر كاری لەسەر بكەن، چونكە پەیوندی كولتووری هونەری، شانۆیی، ئەدەبیات و فەرهەنگ، لە پێشنەی سیاسەتن، رێگە خۆشكەرن بۆ زیاتر ئاشنایەتی پاشان دەست بردن بۆ ( رقە هێز) كە ( هارد پاوەرە) بۆ زیاتر گەری دانوستادنی دبلۆماسی ئابووری و مشتەقاتەكانی تری هاوشێوەی.
دیدم وایە: لەم هەل و مەرجەی ناوچەی نێودەوڵەتیدا باشترین سیاسەت كردن( سۆفت پاوەرە) بۆ بەردەوامی و گونجان و پارێزراوی كیانی كوردستان، ئەوەی لەئەمرۆدا هەیە رەقەمێكی دیارە لە هاوكێشەكانی ناوچەكەدا، چ لەسەر ئاستی عێراق چ لە ئاستی هەرێمیدا، دەكرێت بە پلان رێژیتر ئەم رێگا و شوێنانە بگرینە بەر بۆ پتەوی ئاشنایەتی كوردستان و گەلەكەی، لەگەل گەل و نەتەوە جیاوازەكانی جیهاندا، بەتایبەتی وڵاتانی ئەوروپا كە زیاتر رووە دیموكراسی و مافەكانی مرۆڤ بەگشتی تیایدا چەكرەیان كردووە، بۆیە با نەرمە هێز بكەینە پردی پەیرینەوەی لێك تێگەیشتن و ئالۆ گۆڕی فەرهەنگ و كولتوورەكان.
بەمە كوردستان و گەلی كوردستان هەنگاوێك دەچێتە پێشەوەو، لە زامنداریشی جێگە و پێگەی خۆی دەبێت، بەتایبەتی دەبێ لە رێگای نوێنەراتییەكانی حكوومەت، سەرۆكایەتی هەرێم، پەرلەمان و رەوند كوردی لە دەرەوەی وڵاتدا دەكرێت هەماهەنگی پتەو هەبێت، بۆ زووتر بردنە پێشی دۆز و دۆخی هەرێمی كوردستان لەرێگای (نەرمەهێزدا).
گرتنەبەری ئەم جۆرە سیاسەت كردن دەبێتە مایەی بە دەست هاتی نەتەوەی كولتووری و زانستی و رێگە خۆشكەری گەشەی دبلۆماسی و ئابووری، كە بتوانین كوردستان پێنگاڤەك بەرەو ئاڤای بوون و سەقامگیری بەرین، دەبێ كاری لە پێشینە و ئەولەوییەت بێت .
ئەدەبیاتی كوردی زۆر دەوڵەمەندە لە رۆمان و چیرۆكی نەبەردی ملەتەكەماندا، ئاشنا كردنی گەلان زەروورەتێكی هەنووكەییە، چۆنییەتی گونجاندن لە رێگای پلاد فۆرم و كۆڕبەند و كۆنفراسی ساڵانە لە وڵاتانی پێشكەوتوو، نمایش كردنیان و خستنەروویان پێویستن و دەبێ یەكێك لە كارە لە پێشینەییەكان بێت، بەتایبەتی پێكەوە ژیانی ئاشتیانەی ئاینزا و نەتەوەی جیاواز، كە وەك چەپكە گوڵ لە كوردستاندا چەكەرەیان كردووەو پێكەوە بوونەتە ئەستوندی پتەوی راگرتنی رەشماڵی كوردستان، هەموو ئەم كولتوورو پێكەوە ژیانە لە كوردستان هاندەری گەشەی ئەم بابەتەی سەرەوەن، پێشمەرگەش وەك سمبول زیاتر دەبنە هەگبەیەكی دەوڵەمەند لەم ئەدەبیات و كولتوورەی پێكەوەیییەی كوردستان، بە گرتنە بەری ئەم جۆرە لە سیاسەت كردنە كوردستان پێنگاڤێكی تر بەرەو پێشكەوتن دەهاوێژێت.

زۆرترین بینراو