سوود و زیانەكانی خواردنی حەبی رێگری لە سكپڕی

سوود و زیانەكانی خواردنی حەبی رێگری لە سكپڕی

پەخشان مەحموود كۆیی

زنجیرەی یەكەم

رێگە گرتن لەمنداڵبوون (مەنع كردن) بریتییە لە رێگەگرتن لە هۆڕمۆنەكانی پەیوەست بەمنداڵبوون و كاریان پەك دەخات.
رێگری كردن لە هێلكەدان، هەڵدەستێ بە ئەستووركردنی لینجە ماددەی ملی منداڵدان، ئەمەش وادەكات توو بەزەحمەت بگاتە هێلكە، ناوپۆشی منداڵدان تەنك دەبێت و رێگە نادات كرداری چەقین لەمنداڵداندا رووبدات، ئەم مەنعانە هیچیان ناتوانن ئافرەت لەنەخۆش نەبوون بپارێزن.
جۆرەكانی ئەم هۆڕمۆنانە:
- تێكەڵَەكە پێكدێت لە هەردوو هۆڕمۆنی ئیسترۆجین و پڕۆجیسترۆن كە بەشێوەی حەب هەیە
- تەنها پڕۆجیسترۆن بەشێوەی حەب و دەرزی هەیە 28 دەنكی تێدایە و 21 دانەی چالاكە و 7 دانەی هۆڕمۆنەكان سەربەستن و دەبێ رۆژانە لە كاتی خۆیدا یەك دانە بخورێت.
- حەبی مەنع
چۆنیەتی كاركردنی ئەم دەرمانانە.
راگرتنی هێلكەدان، ناوپۆشی منداڵدان تەنك دەبێ و هێلكە بۆی ناوەستێ، ئەستووربوونی ملی منداڵدان.
جۆرەكانی ئەم هۆڕمۆنانە
- تێكەڵە كە پێكدێت لە هەردوو هۆڕمۆنی ئیسترۆجین و پڕۆجیسترۆن كە بە شێوەی حەب هەیە.ئاگاداربە حەبی مەنع بەكارنایەت لەماوەی شەش مانگی یەكەمی شیرپێدان چونكە كاریگەری بۆ بەرهەمی شیر و كۆرپە دەبێت.
-تەنها پڕۆجیسترۆن بە شێوەی حەب هەیە ئەمە 28 دەنكی تیایە و 21 دانەی چالاكە و 7 دانەی هۆڕمۆنەكان سەربەستن و دەبێ لە هەمانكات و سات بخورێت و رۆژانە یەك دانەیە.
نابێت لە 3 كاتژمێر زیاتر دوابكەوێت لەخواردنی، چونكە دواتر ناچار دەبێت جۆری مەنع بگۆڕیت یا دەبێت دوو رۆژ لە سەرجێی لەگەڵ هاوسەرەكەی دووربكەوێتەوە ئینجا دەست بەخواردنی بكاتەوە.
قەدەغەیە بەكارهێنانی ئیسترۆجین بەتەنها.
سوودەكانی بەكارهێنانی:
- كەمبوون یا نەمانی ئازاری سوڕی مانگانە.
- بەسوودە بۆ كەم دەرچوونی خوێن بۆ ئەوانەی كەم خوێنن.
- بۆ رێكبوونی ماوە بۆ منداڵبوون.
- كەمتر بوونی ئەگەری تووشبوون بەنەخۆشییەكانی كیسی هێلكەدان، شێرپەنجەی هێلكەدان یا منداڵدان و نەخۆشییەكانی مەمك، ...هتد.
كاریگەری لاوەكی ئەم دەرمانانە.
هەڵێنج، خەمۆكی، سەرئێشە، زیپكە، گۆڕانی كێش، بەرزبوونەوەی فشاری خوێن، سەكتە،ماندوویی، بەرزبوونی چەوری خراپ، جەڵتەی دڵ، نەخۆشییەكانی زراو، بوونی پەڵە لەپێست.
جۆرەكانی دەرزی لێدان.
Lunelle پێكدێت لە ئیستڕۆجین و پڕۆجیسترۆن. لە رێگای ماسولكەوە لێدەدرێت هەموو 28 بۆ 30 رۆژ IM DMPA,Depo-Provera پێكدێت بەتەنها لە پڕۆجیسترۆن، لێدەدرێ هەموو 3 مانگ لەشان دەدرێ یا سمت. لەوانە 9 بۆ 12 مانگ دوای بخات، پێوست ناكات وەریبگری زیاتر لە 2 ساڵ.
كاریگەری خراپی
ناڕێكبوونی بێنوێژی، سەرئێشە، خەمۆكی، قەڵەوبوون، نەكەوتنە سەرخوێن، بەبێ ئەوەی ئاگایان لە كاریگەرییە خراپەكانی حەبی مەنع هەبێ، هەندێك لە ژنان دەستیان داوەتە خواردنی حەبی رێگریكردن لە سكپڕی، پزیشكێكی ژنانیش دەڵێ ئەو ژنانەی حەبی مەنع دەخۆن، ئەگەری تووشبوونیان هەیە بە نەخۆشییەكانی مەینی خوێن ، جەڵتەی دەماخ و دڵ. حەبی رێگری لە سكپڕی، كە لە نێو خەڵكدا بە حەبی مەنع ناوی دەركردووە، بۆ یەكەمجار ساڵی 1960 دروستكراوە، بەپێی قسەی پزیشكان 99.7% سەركەوتووبووە لە رێگریكردن لە سكپڕی، هەروەها ئەو حەبە سوود و زیانی هەیە.
سوودەكانی، نەهێشتنی ئازار، ناڕێكی سوڕی مانگانە، شێرپەنجەی هێلكەدان و منداڵدان و كۆڵۆن كەم دەكاتەوە.
مەترسییەكانی تووشبوون بە شێرپەنجەی مەمك زیاد دەكات، هوكارە بە تووشبوونی جەڵتەی دەماخ، نەخۆشییەكانی دڵ و بۆرییەكانی خوێن زیاد دەكات، ئەگەری تووشبوون بە مەینی خوێن.
لە توێژینەوەیەكدا لەلایەن رێكخراوی نەتەوەیی بۆ سەلامەتی دەرمان و بەرهەمە تەندروستییەكان لە فەرەنسا ئەنجام دراوە تەنیا لە ماوەی یەك ساڵدا لە وڵاتی فەرەنسا 2500 حاڵەتی مەینی خوێن و 20 حاڵەتی مردن تۆمار كراوە بەهۆی خواردنی حەبی مەنعەوە، لە لایەن چەند پسپۆرێكی نەخۆشییەكانی ژنان ئەو لێكۆڵینەوانە پشت راست دەكاتەوە كە حەبی مەنع كاریگەری خراپی هەیە لە سەر ژنان و پێویستە ئەو ژنانەی كە نەخۆشی دڵ و خوێنیان هەیە ئەو حەبە بەكارنەهێنن یا بەر لە بەكارهێنانی پزیشك ئاگادار بكەنەوە. چونكە بەهۆی هەبوونی هۆڕمۆنی ئیسترۆجینەوە كە لە پێكهاتەی ئەو حەبانەدا هەیە ئەگەری تووشبوون بە مەینی خوێن، جەڵتەی دەماخ و دڵ و نەخۆشییەكانی دیكە زیاد دەكات.
لە هەرێمی كوردستان هیچ لێكۆڵینەوەیەك ئەنجام نەدراوە تا بزانرێت بەكارهێنانی حەبی مەنع تا چ رادەیەك هۆكارە لە زیادبوونی حاڵەتەكانی مەینی خوێن و جەڵتەی دڵ و جەڵتەی دەماخ، هەندێك لە نەخۆشەكان كە سەردانی ئەو پزیشكەیان كردووە حەبی مەنعیان بەكارهێناوە تووشی ئازاری دڵ و خەستبوونەوەی خوێن بوون، بەڵام رێژەكە زۆر نەبووە.
ئافرەتێكی جیرانمان ، مانگی رابردوو سەردانی پزیشكی كردووە و حەبی مەنعی پێداوە بێ ئەوەی ئەو پزیشكە لێی بپرسێت كە نەخۆشی دڵ و خوێنی هەیە یا نا، ئەو ئافرەتە گوتی ئەو حەبە كاری كردووەتە سەر سوڕی مانگانەی و هەركات ئەو حەبە دەخۆم لە مانگێكدا دووجار عادە دەبم، لە هەرێمی كوردستان بەهۆی كۆنترۆڵ نەكردنی دەرمانخانەكان، زۆربەی ئەو ژنانەی نایانەوێ منداڵیان ببێ، لە نۆرینگەی لاكۆڵانەكان داوای حەبی رێگری لە سكپڕی دەكەن، جیرانەكەمان یەكێك بووە لەو ژنانە.
ئافرەتێك لەم رۆژانەدا پێی ڕاگەیاندم كە بەبێ ئەوەی سەردانی پزیشكی پسپۆڕ بكات، حەبی مەنعی كڕیوە و رۆژانە دانەیەكی لێدەخوات، ئەو بێ ئاگایە لەوەی كە حەبی مەنع كاریگەری خراپی دەبێت لە سەر تەندروستی و دەڵێ پێویستە ئەو حەبانەی كە كاریگەری خراپیان لەسەر خەڵك هەیە لە دەرمانخانەكان نەفرۆشرێت تا رەچەتەی دكتۆرت پێ نەبێت.
بە پێی ئەو لێكۆڵینەوانەی لە ماوەی 22 ساڵدا لەسەر حەبی مەنع لە ئەمریكا ئەنجام دراون، لێكۆڵینەوەیەك كە سایتی فەرمی ئەنستیتۆی تەندروستی نیشتمانیی ئەمریكی (NIH) بڵاوی كردووتەوە بەكارهێنانی حەبی مەنع ئەگەری تووشبوون بە جەڵتەی دڵ نزیكەی دوو هێندە زیاد دەكات، هەروەها بەپێی لیكۆڵینەوەكان زیانەكانی حەبی مەنع لەو ئافرەتانەدا زیاترە كە تەمەنیان لە 35 ساڵ زۆرترە. جۆرەكانی حەبی هۆرمۆن، سێ جۆر حەب هەیە كە لە هۆڕمۆن پێكدێن ئەوانیش حەبی 21 رۆژی، 28رۆژی و91رۆژی. حەبی 28 دەنكی. ئەو جۆرە حەبە زۆر بە كاردێت كە پێك دێت لە 21 دەنك، حەبی هۆڕمۆنی 7 دەنك، حەبی ڤیتامین كە لە ماوەی سوری مانگانەدا دەخورێت رەنگیشیان جیاوازە.
لە پشتی حەبەكە رۆژەكان دیاریكراون بۆ ئەوەی بە تەسەسول بخۆریت.
حەبی 21 دەنكی ئەمانەش پێكدێن لە 21 دەنك حەبی هۆڕمۆنی كە رۆژی یەك دەنك حەب دەخۆرێت لە كاتی دیاریكراو دا دوای 21 رۆژ. 7 رۆژ ئیستراحەت، كە دەكاتە 7 رۆژی سوری مانگانە، حەبی 91 رۆژی ئەو جۆرە حەبە كە بەشی 3مانگ دەكات 13 هەفتە بە بەردەوامی دەخۆریت رۆژی یەك دەنك حەب، شێوازی بەكارهێنانیشی 12 هەفتە لەسەر یەك ئەم حەبە دەخۆی كە پێكهاتون لە حەبی هۆڕمۆنی، هەفتەی 13 كە كۆتا هەفتەیە دەكاتە كاتی سوری مانگانە 7 دەنك حەبی ڤیتامین دەخۆی، واتە لەم جۆرەیاندا ئەو خانمە ساڵی 3 بۆ 4 جار عادە دەبێت.
.

بیروڕا

زۆرترین بینراو