Share on facebook
دیاردەی توندوتیژی دژی ئافرەت لە رووی ئابووری یەوە
دووشەممە, 27 تشرینی دووەم 2017 14:31


سیداد دری
بێگومان دیاردەی توندوتیژی دژی ئافرەت لە رووی ئابووری یەوە هیچی كەمتر نییە لە توندوتیژی یەكانی تر بەتایبەتی توندوتیژی دژی ئافرەت لە رووی جەستەیی یەوە،چونكەراستە كوكردنەوەی داهات بە زۆری لە دەست پیاوە بەڵام ئەمەش ئەوە ناگەیێنێت كە خەرجی یەكەشی هەر لەلای خویەوە بێت كە هەرچونیەك بیەوێت بە ئارەزوی خۆی خەرج بكات ،بەڵكو دەكرێت ئەو ئەركە بە ئافرەت بسپێردرێت  چونكە بە هۆكاری ئەوەی كە زۆر لە ماڵەوە دەبێت واتە زیاتر لە پیاو لە پێداویستیەكانی ڕوژانەی ناوماڵ دەزانێت،بۆیە ناكرێت لەم رووەشەوە پیاو پیاو سالارایەتی خوی بنوێنێت بەرامبەر ئافرەت چونكە ئافرەت مەبەستمان هەموو ئافرەتێك نییە بەڵكو بەشێوەیەكی گشتی شارەزاییان هەیە لە ئابوری بەبەمانای وشە و واتاییەوە بودابین كردنی پێداویستیەكانی ناو ماڵ،بویە ئەگەر پیاو بیەوێت بە خوشگوزەران بژیت و ژیانی دوور بێت لە كێشە و نەهامەتیەكانی رۆژانەی ژن ومێردایەتی پێویست دەكات خوی بە دوور بگرێت لە توندوتیژی دژی ئافرەت لە رووی ئابوری یەوە. راستە ناكرێت هەموو ئافرەتێك بەراورد بكرێت لە گەڵ یەكتری چونكە جورێك لە ئافرەتان هەن ئەم توندوتیژییە پێچەوانە دەكەنەوە واتە خویان ئەكتەری سەرەكی و دروستكەری ئەم جورە سیناریونانەن لە نەهامەتیەكـــان دەرەنجامەكانی توندوتیژی ئابوورین لە ناو ماڵدا بەرامبەر پیاوەكانیانەوە ئەمەش ئەم جورە ئافرەتانەن كە دەست بە داهاتەكانیانەوە ناگرن وبیر لە شێوازی كوكردنەوەی داهاتیان ناكەنەوە بەڵكو حەز و ئاروزویان دروستكردنی كێشەیە بو ئەوەی ئەم كێشانە بقوزنەوە و ببن بە بەهانەیەك بە دەستیانەوە بو ئەوەی لە پیاوەكانیان جیا ببنەوە.
وە لێرەدا جورێك لە ئافرەتی تــر هەیە كە جیاوازە لەوەی سەرەوە كە بەهوی دەوڵەمەندیانەوە واتە ئەو ئەركەی كە پیاو هەیە كە ئەركی كوكردنەوەی داهاتە لــێ ئەسەندرێتەوە وە ئەگەر هەیشبێت ئەم ئەركە روولێكی ئەو توی نابێت بەرامبەر ئافرەتەكانیانەوە،لێرەدا ئافرەت رولێكی سەرەكی دەبینێت لە كوكردنەوەی داهات ئەمەش دەگەرێتەوە بۆ ئەو داهات و میراتەی كە وەك(كچ) لە باوك یان لە خێزانیەوە دەسنت كەوتووە یاخود بوی ماوەتەوە.بەڵام لێرەدا بابەتی سەرەكیمان مەبەست لە توندوتیژی دژی ئافرەتە لە رووی ئابووری بۆیە ئەگەر بمانەوێت كومەڵگایەكی تەندروستمان هەبێت دوور بێت لە كێشە و نەهامەتیەكان و توندوتیژی خێزان پێویستە لە سەر پیاو خوی بە دوور بگرێت لە توندوتیژی ئابووری بە تایبەت و توندوتیژیەكانی تر بە گشتــی،وەپێویستە لە سەری ئەگەر هەموو داهاتەكەشی بە ژن نەدرێت باشترین ڕێگا ئەوەیە كە هاوسەنگییەك دروست بكات لە نێوان خوی و ژنەكەی لەرووی خەرجی رۆژانە و پاشەكەوتییان دا. لە رووی زانستی ئابووری یەوە هیچ جیاوازییەك ناكرێت لە نێوان ئافرەت و پیاو بەڵكو ئەوەی ئەم جورە جیاوازییەی دروست كردووە جوری كومەڵگا وكەلتوری و عورف و تەقالید و ئاستی پێشكەوتنی كومەڵگاكانە ئەگەر سەیری تیۆرەكانی زانایان و بیرمەندانی بواری زانستی ئابووری بكەین بە تایبەت تیورەكانی(كارل ماركسود دەیڤدریكارد وئادەم سمس)كە هەر یەكێكیان بەتێر و تەسەلی باس لە میتودی خویان دەكەن بەرامبەر زانستی ئابووری كە ئەم بیرمەندانە لە روی زانستی یەوە كە زانستی ئابووری یی هیچ جیاوازییەك لە نێوان ئافرەت و پیاویان نەكردووە كە هەردوكیان ئەركیان وەك یەكە لە پًَشخستنی ئابووری ووڵات و نەتەوەدا، بویە ئەگەر بووترێت ئەمە تێروانینی بیردووزی بیرمەندانی كلاسیكن هەروەها بوچونی بیرمەندانی هاوچەرخ هەمان بوچونی تیۆری كلاسیكە واتا ئەگەر بە زانستی ئابووری بێت نابێت هیچ جیاوازییەك هەبێت لە كوكردنەوەی داهات دا لە نێوان ژن و مێردا.
راستە بەپێی شەرع پیاو نەفەقاتی یاخۆد خەرجی ڕۆژانەی ئافرەتی لە ئەستوویە بەڵام ئەگەر ئەو نەفەقاتە بەشی پێداویستی ئافرەت نەكات نەتوانێت بژیت وەك كەسێكی ئاسایی ئەوا بیر لە ڕێگەی و شێوازێكی تر دەكاتەوە بۆ ئەوەی بژیت لەوانە:
یەكەم-پەنابردنە بەر كاری لەشفرۆشی بو پەیداكردنی بژێوی ڕوژانەی،ئەمەش مانای ئەوەیە كەلە بڕی ئەوەی كێشەكان بەرەو چاككبونەوە بڕوات بەڵكو پێچەوانە دەبنەوە كێشەكان بە ڕێژەییەكی یەكجار زۆر بەرەو قوڵبونەوە دەڕون كە ئەو كات ئافرەت ئەم كارەی كە دەكات لە پێشەوە دەگوڕدرێت و ئاڵودەی دەبێت بەو كارەییەوە ئەو كات چارەسەركردنیشی بە ئاسانی نابێت.
دووە‌م-پەیداكردنی داهات لە ڕێگەی ناشەرعی لە وانە سواڵكردن ،دەستبردن بۆكەسانی نا(محرم) بۆ پەیداكرنی داهاتی پێویست بۆ بژێوی ڕۆژانەیان ،كە زۆرجار لە ڕێگەی ئەم خاڵەوە دوگوازرێتەوە بۆ خاڵی یەكەم، لێرەدا پرسیارێك دروست دەبێت  ئایا ئەگەر ئەم ژن و مێردە منداڵیان هەبێت داهاتوویان بەرەو كوێ‌ دەڕوات؟ لێرەدا ئەگەر ئافرەت شان بە شانی پیاو ئەو ئەركە بكەوێتە ئەستوو وەك ڕێگری نەكردن لە لایەن پیاوەكانیانەوە بۆ دەست كەوتنی داهاتی ڕۆژانەیان وەك دامەزراندن چ لە كەرتی تایبەت بێت یان لە كەرتی گشتی بێت ئەوا كێشەكانی ئافرەت لە تاكەكەسی یەوە دەگۆڕدرێت بۆ كێشەی گشتی ئەو كات چارەسەركردنی تا ڕادەیەك ئاسان دەبێت كەلێرەدا لایەنێكی فەرمی تداخل دەكات بە شێوەیەكی یاسایی بو چارەسەركردنی ئەویش لایەنی میری یاخۆ حكومی دەبێت كە دەوڵەتە.